Kodeks pracy pozwala na wykonywanie obowiązków w niedzielę i święta. Jakie prawa przysługują pracownikom?

Ze względu na codzienne potrzeby ludności czy użyteczność społeczną, niektóre placówki czy firmy mogą być otwarte w niedzielę i święta. A to oznacza, że pracownicy muszą wykonywać swoje obowiązki w dni zwyczajowo wolne od pracy. Za czynności podejmowane w tym czasie należy im się rekompensata. O czym w związku z tym powinien pamiętać pracodawca?

Granice czasowe niedzieli i święta nie pokrywają się z dobą astronomiczną. Za pracę w te dni uważa się czynności wykonywane pomiędzy godziną 6 w tym dniu a godziną 6 dnia następnego. Pracodawca może jednak ustalić inne ramy godzinowe (np. w regulaminie pracy)
pod warunkiem, że obejmą one kolejne 24 godziny. Okres, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji szefa nie może przy tym przekroczyć 8 godzin na dobę i 40 godzin w trakcie pięciodniowego tygodnia.

Inny dzień wolny w zamian za pracę w niedzielę to podstawowa rekompensata za brak odpoczynku. Pracownik powinien otrzymać go w ciągu 6 dni kalendarzowych poprzedzających pracującą niedzielę lub następujących po niej. Jeśli spełnienie tego warunku nie jest możliwe, należy go zrealizować przed upływem okresu rozliczeniowego.

Osoba zatrudniona w święto również powinna otrzymać do odebrania wolne za przepracowane godziny. W tym przypadku jednak, szef ma czas na wyznaczenie dogodnego terminu zawsze do końca okresu rozliczeniowego. W sytuacji, gdy nie ma możliwości udzielenia dnia wolnego w terminie ustalonym przez kodeks pracy, szef jest zobowiązany do wypłacenia dodatku do wynagrodzenia. Jego wysokość wynosi 100 proc. za każdą godzinę pracy w święto i niedzielę.

Zgodnie z kodeksem pracy, zatrudnione osoby mogą pracować maksymalnie przez trzy kolejne niedziele z rzędu. Przełożony powinien pamiętać o udzieleniu im przynajmniej jednej wolnej niedzieli w ciągu czterech następujących tygodni i uwzględnić ten zapis w planowanym rozkładzie pracy. Niestosowanie się do tej zasady jest równoznaczne ze złamaniem podstawowych praw pracowniczych, przy czym obowiązek ten nie dotyczy weekendowego systemu pracy.

Nie każde przedsiębiorstwo ma prawo funkcjonować w niedziele i dni ustawowo wolne od pracy. Wykaz czynności, które można wtedy wykonywać znajduje się w kodeksie pracy. Na liście znajdują się przede wszystkim placówki, świadczące usługi związane z użytecznością społeczną i codziennymi potrzebami ludności.

1) z uwagi na system pracy:

• praca w ruchu ciągłym;
• praca zmianowa;
• praca w weekendowym systemie czasu pracy;

2) z uwagi na rodzaj pracy:

• w transporcie i w komunikacji;
• przy niezbędnych remontach;
• w zakładowych strażach pożarnych i służbach ratowniczych;
• przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób;
• w rolnictwie i hodowli;
• przy pracach polegających na świadczeniu usług z wykorzystaniem komunikacji elektronicznej, odbieranych poza terytorium RP;

3) z uwagi na szczególne potrzeby pracodawcy:

• w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia, środowiska albo usunięcia awarii;

4) z uwagi na konieczność ze względu na ich użyteczność społeczną i codzienne potrzeby ludności:

• w zakładach świadczących usługi dla ludności;
• w gastronomii;
• w zakładach hotelarskich;
• w miejscach prowadzących działalność w zakresie kultury, oświaty, turystyki i wypoczynku;
• w jednostkach gospodarki komunalnej;
• w zakładach opieki zdrowotnej przeznaczonych dla osób, których stan zdrowia wymaga całodobowych świadczeń zdrowotnych;

Zlecanie wykonywania pracy w niedzielę lub święto w innych przypadkach niż wyżej wymienione stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Odpowiedzialność za to spoczywa na pracodawcy lub osobach działających w ich imieniu.

##