Fiskus przechodzi na model bieżącego monitoringu. Nowy raport MDDP i Konfederacji Lewiatan pokazuje skalę zmian
Administracja skarbowa coraz wyraźniej odchodzi od tradycyjnych kontroli podatkowych na rzecz bieżącej analizy danych i szybkich działań weryfikacyjnych.
Takie wnioski płyną z najnowszego raportu "Przedsiębiorcy pod lupą fiskusa 2026. Niełatwe relacje podatników i organów podatkowych", przygotowanego przez ekspertów MDDP we współpracy z Konfederacją Lewiatan. Publikacja wskazuje, że Polska wchodzi w etap stałego monitoringu rozliczeń podatkowych, w którym kluczową rolę odgrywają dane oraz narzędzia analityczne wykorzystywane przez organy podatkowe.
Czynności sprawdzające na pierwszym planie
Jednym z najważniejszych trendów jest rosnące znaczenie czynności sprawdzających, których w 2025 roku przeprowadzono blisko 2,3 mln, co oznacza średnio 19 nowych spraw rozpoczynanych w każdej minucie. Co istotne, ich efektywność przewyższa tradycyjne kontrole. Wykryto niemal 11 mld zł uszczupleń podatkowych. Zmiana ta wynika z ewolucji podejścia fiskusa:
"Administracja skarbowa coraz częściej działa w modelu ciągłej analizy informacji, a nie wyłącznie reakcji na wykryte nieprawidłowości. Oznacza to, że przedsiębiorcy funkcjonują dziś w środowisku stałego monitoringu podatkowego" – mówi Jakub Warnieło doradca podatkowy, szef Zespołu Postępowań Podatkowych MDDP i współautor raportu.
Dane i cyfryzacja zmieniają system podatkowy
Raport MDDP i Konfederacji Lewiatan pokazuje, że fundamentem zmian jest rosnący dostęp do danych oraz ich automatyczna analiza. Systemy takie jak JPK czy KSeF umożliwiają bieżące porównywanie informacji i szybkie identyfikowanie nieprawidłowości. W efekcie przedsiębiorcy coraz częściej funkcjonują w środowisku ciągłej weryfikacji, a działania fiskusa mają charakter prewencyjny, a nie tylko kontrolny.
Choć liczba kontroli podatkowych i celno-skarbowych spada, raport podkreśla, że ryzyko ich wszczęcia pozostaje nadal istotne. W 2025 roku każdego dnia roboczego rozpoczynano średnio 58 kontroli. Pozostają one także czasochłonne i wymagające dla przedsiębiorców, często przekraczając ustawowe terminy, a ich skuteczność nadal jest bardzo wysoka – zdecydowana większość kończy się wykryciem nieprawidłowości.
Przedsiębiorcy oczekują jasnych zasad
Z raportu wynika, że przedsiębiorcy doceniają szybkość i ograniczony formalizm czynności sprawdzających, ale oczekują większej przejrzystości zasad ich prowadzenia oraz silniejszych gwarancji procesowych.
"Firmy nie kwestionują potrzeby weryfikacji rozliczeń podatkowych, ale oczekują większej przewidywalności i jasnych reguł działania organów. W wielu przypadkach niewielkie zmiany legislacyjne mogłyby znacząco poprawić relacje między biznesem a administracją skarbową" - podkreśla Przemysław Pruszyński, doradca podatkowy, dyrektor Departamentu Podatkowego, sekretarz Rady Podatkowej Konfederacji Lewiatan i współautor raportu.
Nowe obszary zainteresowania fiskusa
Raport wskazuje również, że choć VAT pozostaje głównym obszarem zainteresowania fiskusa, rośnie znaczenie podatków dochodowych – szczególnie CIT – oraz takich obszarów jak ceny transferowe czy podatek u źródła. To efekt coraz bardziej zaawansowanej analizy danych i możliwości automatycznego typowania podmiotów do weryfikacji. Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność większej dbałości o
jakość danych i spójność rozliczeń. W praktyce to właśnie bieżące zarządzanie ryzykiem podatkowym staje się kluczowe w relacjach z administracją skarbową.
Prezentacja raportu dotyczącego kontroli podatkowych i czynności sprawdzających prowadzonych przez Krajową Administrację Skarbową odbyła się podczas X edycji Kongresu Rady Podatkowej, zorganizowanego przez Konfederację Lewiatan w dniach 16–17 czerwca 2026 r. MDDP było partnerem wydarzenia.
