Pierwsze miesiące z systemem kaucyjnym – jak radzą sobie konsumenci i odbiorcy?
Jeszcze nie opadł kurz po wprowadzeniu nakrętek przytwierdzanych do plastikowych butelek, a już konsumenci i producenci musieli zmierzyć się z kolejną dużą zmianą: systemem kaucyjnym. To przedsięwzięcie jest jeszcze większe – chcąc nie chcąc biorą w nim udział właściwie wszyscy: firmy wprowadzające produkty w opakowaniach na rynek, sklepy włączające je do swojej oferty, konsumenci kupujący napoje, podmioty odpowiedzialne za zbiórkę i recykling. Wnioskami po pierwszych miesiącach obowiązywania w Polsce systemu kaucyjnego dzielą się Tomasz Siewierski, Prezes Zarządu BOO Organizacja Odzysku Opakowań i Odpowiedzialności Producenta S.A., Marcel Rakowski, pełnomocnik zarządu ds.rozwoju w "PolKa" Polska Kaucja oraz Jakub Linkowski, Kierownik Działu Wsparcia Operacji w Netto Polska.
Jaka jest rola podmiotów, które reprezentujecie, w systemie kaucyjnym?
JL: Netto tak naprawdę występuje w dwóch rolach. Najbardziej kojarzymy się oczywiście jako podmiot zbierający. Każdy z naszych sklepów, a jest ich blisko 700, prowadzi zbiórkę. Ale występujemy również w roli producenta w związku z produkcją marki własnej.
TS: W tej materii ustawodawca podzielił obowiązki na zbiórkę opakowań oraz ich recykling. Nie można również zapomnieć o odpowiedzialności kluczowego elementu systemu, czyli podmiotów wprowadzających. My jako organizacja odzysku opakowań, reprezentujemy przedsiębiorców wprowadzających, jak również podmioty zajmujące się recyklingiem opakowań. BOO odpowiada za coroczną realizację wymaganego poziomu recyklingu.
MR: Naszą rolą jako operatora, działającego na podstawie koncesji Ministerstwa Klimatu i Środowiska, jest zorganizowanie całego systemu i połączenie jego wszystkich elementów – od zbiórki i logistyki po recykling. Odpowiadamy za synchronizację działań i sprawne funkcjonowanie w całym kraju, tak aby każdy sklep, od gór po morze, mógł być obsłużony. Skala przedsięwzięcia jest naprawdę duża.
Czy system kaucyjny działa? | Tomasz Siewierski – BOO, Marcel Rakowski – PolKa,Jakub Linkowski–Netto
Obejrzyj podcasty o systemie kaucyjnym - kliknij poniżej!
Co w systemie kaucyjnym jak do tej pory było dla Was najciekawsze, zaskakujące?
TS: Ciekawią mnie konkretne dane, które wkrótce zaczną spływać – bo obecnie nadal opieramy się wyłącznie na szacunkach. Dopiero za jakiś czas będziemy wiedzieli, ile sztuk opakowań kaucyjnych jest wprowadzanych na rynek i jaki mamy poziom zbiórki. Co do puszek aluminiowych, jestem optymistą. Poziom ich zbiórki jeszcze przed uruchomieniem systemu kaucyjnego wynosił ok. 80%. Już puszka miała swoją wartość – wprawdzie niewielką, ale jednak. Dziś ta wartość w przypadku puszki wzrosła, a w przypadku opakowań plastikowych została dopiero nadana.
JL: To co mnie zaskoczyło w systemie kaucyjnym, dotyczy poziomu zadowolenia i zaangażowania klienta. Pamiętam, że 1 października usiadłem i czekałem na skargi. Tymczasem przez pierwszych kilka tygodni nie wpłynęła ani jedna. Przyjmowaliśmy natomiast wiele zapytań, co bardzo mnie cieszyło – bo uświadomiło mi, że polski konsument jest świadomy, chce się dokształcić. A kolejne zaskoczenie przyszło początkiem roku. W ostatnim kwartale 2025 r. zebraliśmy 23 tys. opakowań a w samym tylko styczniu 2026 r. już 177 tys. Na tym nie koniec niespodzianek: przygotowując się do systemu wyłoniliśmy potencjalnych liderów zbiórki i te sklepy wyposażyliśmy w pierwsze maszyny. Okazało się jednak, że te szacunki niekoniecznie były trafne i w zbiórce wcale nie dominowały sklepy wielkopowierzchniowe z centrów dużych miast.
MR: Mogę to potwierdzić z poziomu operatora. Rzeczywiście, początkiem roku nastąpił lawinowy wzrost zwracanych opakowań. W pierwszych dniach stycznia zbieraliśmy około 50 worków tygodniowo, a obecnie jest ich już około 2 tysiące. Spodziewamy się dalszego wzrostu, do około 10 tysięcy tygodniowo. Rekordzista oddał jednorazowo 300 opakowań na raz. Średnia jest oczywiście znacznie skromniejsza – ok. 6 opakowań na sesję. Cały rynek kaucyjny w Polsce jest jednak znacznie większy, rocznie obejmuje około 12–14 miliardów opakowań.
Jak duże jest ryzyko oszustw?
TS: Warto zacząć od tego, że Polska jest drugim po Niemczech największym krajem w Europie, który wprowadził system kaucyjny. To właśnie na błędach naszych sąsiadów uczyliśmy się, czego unikać, m.in. jak zminimalizować ryzyko oszustw. W Niemczech, zwłaszcza w graniczących z nami landach, zdarzały się na początku sytuacje, gdzie poziom zwrotu przekraczał 100%. Dzięki ich doświadczeniom od początku wiedzieliśmy, co zrobić, aby do takiej sytuacji nie dopuścić.
MR: Rzeczywiście, ludzie testują różne sztuczki, ale należy pamiętać, że w świetle prawa każde takie działanie jest przestępstwem, za które grozi nawet kara pozbawienia wolności. Jako operator współpracujemy z policją, a także ze sklepami, aby wiedziały, jak reagować w takich sytuacjach. Pojedyncze próby uzyskania kaucji za kilka butelek mogą wydawać się drobne, ale w skali całego systemu chodzi o bardzo duże kwoty, dlatego musimy zabezpieczyć się przed wyłudzeniami. Wdrożyliśmy już kilka mechanizmów zabezpieczających i stale monitorujemy system, m.in. zwiększając czujność w przypadku bardzo dużego jednorazowego wolumenu zwrotu.
System kaucyjny od zaplecza | Tomasz Siewierski, BOO | Marcel Rakowski PolKa | Jakub Linkowski Netto
Obejrzyj podcasty o systemie kaucyjnym - kliknij poniżej!
Co po kilku miesiącach funkcjonowania systemu wydaje się Wam kluczowe? Na co należy zwrócić szczególną uwagę?
TS: Edukacja, edukacja i jeszcze raz edukacja. I to zwłaszcza taka, którą jako konsumenci realizujemy sami na sobie. Gdy kupujemy różnego rodzaju płyny w butelkach i puszkach, zwracajmy uwagę na obecność logo systemu. Czynnik finansowy jest tutaj świetnym motywatorem. Z czasem nabędziemy coraz więcej informacji na temat tego, co i jak możemy wyrzucić, aby unikać błędów i jak się zachować w sytuacjach niestandardowych – np. gdy automat się zablokuje, gdy przy sklepie nie ma butelkomatu, gdy chcemy przy okazji oddać także opakowanie spoza systemu. Musimy też oduczyć się starych nawyków. Sam przez lata edukowałem ludzi, że butelkę plastikową trzeba zgnieść i wrzucić do żółtego worka. Teraz nasz przekaz edukacyjny musieliśmy dostosować do nowej rzeczywistości i już od przedszkola uczymy, że butelki plastikowej zgniatać nie należy. Dzieci chłoną wiedzę niczym gąbka, czego nie można powiedzieć o większości dorosłych, jednak dokładamy wszelkich starań, aby przekaz trafił do każdej grupy wiekowej.
JL: Na głównej stronie internetowej sieci Netto prowadzimy edukację już od sierpnia 2025. Zamieszczamy różnego rodzaju przydatne materiały, w tym filmy instruktażowe. To kompletny zbiór informacji na temat tego, jak działa system. Warto też przetestować to na sobie i przekonać się, że system nie jest przeciwko nam, ale właśnie po to, żeby nam pomóc, nauczyć nas dobrych nawyków. Nie należy też frustrować się przy pierwszym nieudanym zwrocie – zarówno ludzie, jak i maszyny, cały czas się uczą. Mogą pojawiać się błędy, ale to nie wynika ze złośliwości, ale raczej z niedopatrzenia, braku wiedzy, usterki technicznej. W takiej sytuacji można udać się po prostu do sprzedawcy lub kierownika sklepu, który pomoże rozwiązać problem. Każdy kolejny zwrot będzie coraz łatwiejszy a dobry nawyk się utrwali – z korzyścią dla wszystkich.
MR: Staramy się cały czas mieć w tle wizję systemu w jego najlepszej możliwej wersji. Nie tylko mierzyć się z bieżącymi wyzwaniami, takimi jak konfiguracja sprzętu czy edukacja, ale też myśleć o tym, czy system kaucyjny działa dla wszystkich użytkowników. Dlatego prowadzimy działania testujące jego dostępność. Pilotaż z Fundacją im. Doktora Piotra Janaszka PODAJ DALEJ, która wspiera osoby z niepełnosprawnościami i ich niezależność, pozwolił nam zobaczyć, jak system funkcjonuje w praktyce i jakie bariery napotykają różni użytkownicy. To nie tylko cenne obserwacje dla nas, ale też sygnały dla producentów czy sklepów, które inicjują zmiany – od projektowania maszyn po sposób ich rozmieszczenia – tak, aby korzystanie z systemu kaucyjnego było wygodne i dostępne dla wszystkich, niezależnie od wieku czy sprawności.
Dziękuję za rozmowę.
Marta Nowak - StadlerMedia.pl
