Przyroda jako strategiczny zasób gospodarki. Lekcja ze Światowego Dnia Środowiska

W najnowszym raporcie o globalnych ryzykach przygotowanym przez Światowe Forum Ekonomiczne trzy pierwsze miejsca wśród najpoważniejszych zagrożeń długoterminowych zajmują zjawiska związane ze środowiskiem: ekstremalne zjawiska pogodowe, utrata bioróżnorodności oraz zaburzenia funkcjonowania systemów podtrzymujących życie na Ziemi. Jednocześnie, według danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego, równowartość około 7 procent światowego PKB rocznie nadal trafia do sektora paliw kopalnych w formie bezpośrednich i pośrednich subsydiów. W tej sytuacji trudno mówić o skutecznej odpowiedzi na kryzys klimatyczny bez aktywnego udziału biznesu, który współdecyduje dziś o kierunkach inwestycji, transformacji technologicznej i sposobach gospodarowania zasobami.

Widać to było podczas polskich obchodów Światowego Dnia Środowiska 2026. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli administracji publicznej, świata nauki, biznesu i organizacji społecznych. Rozmowy koncentrowały się wokół pytania, jak budować odporność społeczeństwa w świecie coraz silniej odczuwającym skutki zmiany klimatu. Koordynatorem wydarzeń w Polsce była UNEP/GRID-Warszawa – organizacja realizująca w Polsce misję Programu ONZ ds. Środowiska (UNEP).

Tegoroczny Światowy Dzień Środowiska (5 czerwca) obchodzony był pod hasłem #NowForClimate. To wezwanie do działania "tu i teraz" ma solidne uzasadnienie. Według najnowszych analiz Światowej Organizacji Meteorologicznej, ostatnia dekada była najcieplejszą w historii pomiarów. Skutki antropogenicznej zmiany klimatu coraz częściej odczuwane są również w Polsce w postaci pogłębiającej się suszy, gwałtownych opadów deszczu, pożarów, fal upału czy nagłych, dotkliwych przymrozków. Tymczasem, kryzys klimatyczny i kryzys bioróżnorodności są ze sobą ściśle powiązane. Zdrowe ekosystemy magazynują węgiel, zatrzymują wodę, łagodzą skutki susz i powodzi oraz wspierają bezpieczeństwo żywnościowe. Gdy tracą swoją zdolność do pełnienia tych funkcji, słabnie również odporność społeczeństw i gospodarek.

Centralnym punktem polskich obchodów była zorganizowana 8 czerwca konferencja "Działania dla klimatu. Bioróżnorodność jako fundament odporności". Otwierając wydarzenie, Maria Andrzejewska, dyrektor generalna UNEP/GRID-Warszawa, zwróciła uwagę na rolę nauki i wiarygodnych danych w podejmowaniu decyzji dotyczących klimatu i środowiska. – Zmiana klimatu nie jest już zagrożeniem przyszłości. Zmienia życie na całej planecie tu i teraz. Dane pozwalają nam nie tylko zrozumieć skalę zachodzących zmian, ale także budować scenariusze rozwoju uwzględniające zagrożenia i wskazujące kierunki regeneracji – podkreślała.

W dyskusjach wielokrotnie wracał temat odpowiedzialności za sposób, w jaki mówimy o kryzysie klimatycznym. Profesor Szymon Malinowski z Uniwersytetu Warszawskiego zwracał uwagę, że w debacie publicznej często mówi się po prostu o "zmianach klimatycznych", pomijając ich antropogeniczny charakter. Tymczasem sposób komunikacji wpływa na społeczne postrzeganie problemu. Jak podkreślał, współczesne ocieplenie nie jest kolejnym naturalnym etapem zmian klimatu znanych z historii Ziemi, lecz konsekwencją działalności człowieka. Właściwe nazywanie zjawisk pomaga więc budować świadomość zarówno przyczyn kryzysu, jak i konieczności podejmowania działań ograniczających jego skalę.

Jednym z najważniejszych wątków konferencji była rola przyrody w budowaniu odporności państwa na skutki zmiany klimatu. Mikołaj Dorożała, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska i Główny Konserwator Przyrody, wskazywał, że ochrona ekosystemów coraz częściej staje się elementem polityki bezpieczeństwa państwa.

Wiceminister Dorożała mówił o kurczących się zasobach wodnych, wieloletnich skutkach osuszania terenów podmokłych oraz rosnącej podatności lasów na susze i pożary. Jako przykład przywołał m.in. niedawny pożar w Puszczy Solskiej oraz obserwowane od lat obniżanie poziomu wód gruntowych na obszarach cennych przyrodniczo; przytoczył dane z Roztocza, gdzie ten spadek wynosi już 4 metry. Zdaniem wiceministra, odpowiedzią powinno być konsekwentne wdrażanie strategii ochrony i odbudowy ekosystemów, opartych na wiedzy naukowej oraz współpracy różnych sektorów.

Jednym z najbardziej widocznych trendów tegorocznej konferencji była silna obecność przedsiębiorstw – uczestników rozmowy o konkretnych działaniach. Podczas debat poświęconych transformacji klimatycznej przedstawiciele firm rozmawiali o ograniczaniu emisji, gospodarce obiegu zamkniętego, odpowiedzialnych łańcuchach dostaw oraz nowych obowiązkach związanych z raportowaniem ESG. Wśród partnerów strategicznych obchodów znalazły się Lidl Polska oraz Fundacja Citi Handlowy im. Leopolda Kronenberga.

– W Lidl Polska głęboko wierzymy, że odpowiedzialny biznes to biznes, który opiera swoje działania na rzetelnej wiedzy i realnej trosce o planetę. Współpraca z UNEP/GRID-Warszawa przy okazji Światowego Dnia Środowiska to dla nas naturalny krok w realizacji strategii zrównoważonego rozwoju. Jako jeden z liderów rynku mamy świadomość skali naszego wpływu, dlatego łącząc siły z tak cenionym partnerem eksperckim, chcemy głośno mówić o konieczności ochrony bioróżnorodności, redukcji śladu węglowego i wdrażaniu gospodarki obiegu zamkniętego. Tylko poprzez synergię nauki i biznesu jesteśmy w stanie wypracować rozwiązania, które zabezpieczą zasoby naturalne dla przyszłych pokoleń – mówiła Aleksandra Robaszkiewicz, Dyrektorka ds. Relacji Korporacyjnych Lidl Polska

Podczas konferencji przedstawiciele Citi Handlowy pokazali, jak cele klimatyczne przekładają się na działania instytucji finansowej. Bank dąży do osiągnięcia neutralności klimatycznej we własnej działalności operacyjnej do 2030 roku, a Fundacja Citi Handlowy od lat angażuje się w projekty edukacyjne, wolontariat pracowniczy i inicjatywy związane z odbudową ekosystemów. Jednym z przykładów takiej współpracy jest program Re:Generacja realizowany wspólnie z UNEP/GRID-Warszawa.

Konferencja była również okazją do podsumowania pierwszych pięciu lat Dekady ONZ na rzecz Odtwarzania Ekosystemów. W Polsce działania te realizowane są m.in. poprzez program Re:Generacja – Razem dla ekosystemów. W ciągu pięciu lat blisko 1200 hektarów siedlisk zostało objętych zabiegami ochrony przyrody w 67 lokalizacjach na terenie całego kraju. Projekty prowadzono we współpracy z parkami narodowymi, rezerwatami przyrody oraz na obszarach Natura 2000. W działania zaangażowały się 23 firmy oraz setki wolontariuszy.

Tegoroczne obchody nie zakończyły się wraz z konferencją. W przestrzeni miejskiej Warszawy, Krakowa i Łodzi oraz w mediach internetowych nadal trwa kampania społeczna przygotowana pod hasłem #NowForClimate. Jej osią jest pytanie: "Jeśli zmiany klimatyczne to sygnały wysyłane przez planetę – jak na nie odpowiemy?".

Na nośnikach outdoorowych i w komunikacji cyfrowej prezentowane są zarówno skutki kryzysu klimatycznego, jak i rozwiązania, które już dziś pomagają ograniczać jego skalę – od rozwoju odnawialnych źródeł energii, przez odbudowę mokradeł i lasów, po działania na rzecz ochrony bioróżnorodności.

To właśnie ten przekaz wybrzmiewał najmocniej podczas tegorocznego Światowego Dnia Środowiska. Nie można działać w przeszłości ani w przyszłości. Działać można tylko teraz. Dlatego ochrona klimatu, odbudowa przyrody i odpowiedzialne decyzje biznesowe coraz częściej stają się elementami tej samej strategii budowania odpornej gospodarki i bezpieczniejszej przyszłości.

Organizator: UNEP/GRID-Warszawa

Patroni honorowi: Minister Klimatu i Środowiska, Minister Infrastruktury, Minister Edukacji, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce, Prezydent m.st. Warszawy, JM Rektor Szkoły Głównej Handlowej.

Partnerzy strategiczni: Fundacja Citi Handlowy, Lidl Polska.

Partnerzy główni: Henkel, InPost, Polenergia, PwC Advisory.

Partnerzy: Bank Ochrony Środowiska S.A., Castorama, Credit Agricole Bank Polska, ING Polska, Wedel, Żabka Group.

Partnerzy instytucjonalni: Akademia Leona Koźmińskiego (Kozminski University), BETTER | Certified B Corp, Forum Odpowiedzialnego Biznesu, Planet Heroes Foundation, Rodzice dla Klimatu, WP Law Kancelaria Prawna Woźniccy & Partners sp.j., Who Will Save The Planet, Polski Alarm Smogowy, WiseEuropa, Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności (ASAF), RoślinnieJemy, Fundacja To • Proste, Klaster Gospodarki Cyrkularnej i Recyklingu - Krajowy Klaster Kluczowy, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu

Patroni medialni: Ecoekonomia.pl, MZA, National Geographic Polska, TOK FM, Rzeczpospolita, Screen Network, WP.

Partnerzy wspierający: JDG Relations, Probrand.

UNEP/GRID-Warszawa Od 35 lat realizuje w Polsce misję Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP), działając na rzecz zrównoważonego rozwoju i stabilizacji klimatu, wspierając właściwe zarządzanie środowiskiem i ochronę różnorodności biologicznej, propagując postawy odpowiedzialności za środowisko w społeczeństwie i w biznesie. Ośrodek specjalizuje się w pozyskiwaniu, przetwarzaniu i udostępnianiu informacji o środowisku oraz upowszechnianiu zastosowań nowoczesnych technologii informacyjnych, w tym systemów informacji geograficznej (GIS) i technologii satelitarnych.

UNEP/GRID-Warszawa zostało ustanowione 17 września 1991 roku na mocy porozumienia zawartego pomiędzy UNEP a Rządem Polskim, jako jeden z kilku ośrodków globalnej sieci GRID (Global Resource Information Database, pol. Światowa Baza Danych o Zasobach Ziemi). Przez utworzenie sieci GRID, UNEP realizuje cel wzmocnienia efektywnego zarządzania zasobami środowiska. Swoje działania UNEP/GRID-Warszawa realizuje we współpracy z organizacjami i instytucjami krajowymi oraz zagranicznymi. Jest partnerem jednostek samorządowych, uczelni, administracji publicznej oraz firm wdrażających politykę społecznej odpowiedzialności biznesu. Działa w strukturze Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska, będącej organizacją pozarządową. www.gridw.pl