Wraca użytkowanie wieczyste. Rząd chce cofnąć zakaz

Za projekt ustawy o uregulowaniu praw do gruntów zabudowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe, o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz niektórych innych ustaw odpowiada Ministerstwo Rozwoju i Technologii.

W projekcie przewidziano m.in. zniesienie generalnego zakazu ustanawiania użytkowania wieczystego na cele mieszkaniowe. W ten sposób przywrócony ma zostać stan prawny sprzed 1 stycznia 2019, kiedy to w życie weszła ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności. Jak wskazał resort rozwoju, umożliwi to publicznemu właścicielowi gruntu ustanowienie trwałego tytułu prawnego "na rzecz podmiotu realizującego przedsięwzięcia doniosłe społecznie i gospodarczo", przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad realizacją określonego celu.

Zgodnie z przedstawionymi założeniami projekt zakłada wprowadzenie preferencyjnych opłat z tytułu użytkowania wieczystego ustanowionego na cele społecznego budownictwa mieszkaniowego oraz budowy akademików. Proponowana stawka opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego ma wynieść 0,3 proc. ceny gruntu, a pierwsza opłata z tytułu użytkowania wieczystego ma nie przekraczać 10 proc. ceny nieruchomości. Dotyczyć to ma wyłącznie gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste po wejściu nowych przepisów w życie.

Nowelizacja ma też uregulować kwestie dotyczące gruntów zabudowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe. Potrzeba ta wynika z zaszłości historycznych. W okresie PRL i pierwszych latach transformacji ustrojowej spółdzielnie pozyskiwały grunty najczęściej od państwa lub gminy. Przekazywane im użytkowanie wieczyste wykluczało jednak korzystanie przez spółdzielnie z instytucji zasiedzenia. Niemożliwe było również przeniesienie na spółdzielnie własności gruntu na podstawie Kodeksu cywilnego. Jak zauważył resort rozwoju, problem ten dotyczy przede wszystkim gruntów w Warszawie.

MRiT zwróciło również uwagę, że niektóre spółdzielnie nie zgłosiły roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntów oraz nieodpłatne przeniesienie własności znajdujących się na nich budynków. Rozwiązania te przewidziane są w ustawie o gospodarce nieruchomościami z 1997 r. Ponadto znaczna liczba wniosków zgłoszonych w tym trybie pozostaje nadal nierozpatrzona, ze względu na brak "skutecznych instrumentów zapobiegania bezczynności organów".

Resort zwrócił też uwagę, że niektórym spółdzielniom przysługują nietrwałe tytuły prawne do gruntu, takie jak dzierżawa lub użytkowanie, które nakładają na spółdzielnie i ich członków dodatkowe koszty, ale "bez perspektywy zabezpieczenia ich praw do lokali". Jak wskazano w założeniach, sytuacja spółdzielni dodatkowo skomplikowała się po uchwale Sądu Najwyższego z 2013 r. Wynika z niej, że w przypadku kiedy spółdzielnia mieszkaniowa nie dysponuje własnością gruntu lub jego użytkowaniem wieczystym, nie można ustanowić spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.

W projekcie przewidziano też doprecyzowanie przepisów dotyczących gospodarowania nieruchomościami publicznymi. M.in. uzupełniony ma zostać (zawarty w ustawie o gospodarce nieruchomościami) katalog przesłanek do odmowy oddania w użytkowanie wieczyste warszawskich gruntów - objętych tzw. dekretem Bieruta - dawnym właścicielom lub ich następcom prawnym. MRiT wskazało, że dzięki temu "odpadnie przeszkoda do regulacji stanu prawnego gruntu ze względu na zgłoszone roszczenia".

Przygotowana przez MRiT nowela przewiduje również uzupełnienie katalogu nieruchomości, które tworzą zasób Skarbu Państwa oraz samorządu terytorialnego, o nieruchomości w stosunku do których ustanowiono spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.

Wprowadzona ma zostać też możliwość odwołania decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz państwowej lub samorządowej osoby prawnej w przypadku, kiedy nieruchomość będzie wykorzystywana niezgodnie z określonym przeznaczeniem. Jak wskazano, zabezpieczy to interesy publicznego właściciela gruntu.

Projekt przewiduje również uzupełnienie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, dotyczących udostępniania nieruchomości na czas nieoznaczony. Będzie ono wymagało zgody właściwego ministra.