Koniec eksmisji "na bruk". Rząd szykuje ważne zmiany

W uzasadnieniu do opublikowanego we wtorek projektu nowelizacji m.in. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przekazano, że według obecnego prawa, eksmisji dokonuje się w trybie egzekucji sądowej oraz egzekucji administracyjnej. Podkreślono, że egzekucja sądowa zapewnia szereg gwarancji osobom eksmitowanym, a na gruncie przepisów prawa cywilnego przewidziano generalny zakaz dokonywania eksmisji "donikąd".

Projektodawcy podkreślili jednak, że ochrony w egzekucji sądowej nie stosuje się w przypadku, gdy źródłem obowiązku opróżnienia nieruchomości, lokalu czy pomieszczenia jest decyzja administracyjna. Zaznaczyli, że osoby zamieszkujące w lokalu - również te, które powinny być w szczególny sposób chronione przed bezdomnością (np. kobiety w ciąży) - z którego dokonuje się eksmisji w tym trybie, są pozbawione ochrony przed bezdomnością.

Dopuszczenie eksmisji "na bruk" bez minimalnych gwarancji wobec osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb mieszkaniowych, prowadzi do naruszenia zasady poszanowania godności człowieka - podkreślono w Ocenie Skutków Regulacji.

Zgodnie z projektem noweli, eksmisji co do zasady nie będzie można przeprowadzać w okresie od 1 listopada do 31 marca roku następnego. Eksmisja nie zostanie jednak wstrzymana w określonych przypadkach, np. gdy decyzja została wydana w związku z wykraczaniem przez zobowiązanego w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu albo jego niewłaściwym zachowaniem czyniącym uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku.

Ponadto egzekutor eksmitowałby zobowiązanego, członków jego rodziny i domowników oraz inne osoby zajmujące nieruchomość lub lokal do innego lokalu, do którego tej osobie przysługuje tytuł prawny i w którym może zamieszkać, a jeśli osoby eksmitowane nie mają tytułu prawnego do innego lokalu, w którym mogą zamieszkać, egzekutor nie dokonywałby eksmisji do czasu, gdy gmina na wniosek organu egzekucyjnego zapewni tej osobie tymczasowego pomieszczenia.

Jeżeli osobie eksmitowanej nie będzie przysługiwało prawo do tymczasowego pomieszczenia, egzekutor usunie ją do noclegowni lub schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi, gdzie tymczasowego schronienia udzieli jej gmina na wniosek organu egzekucyjnego.

W projekcie zaproponowano również rozwiązania zapewniające dodatkową ochronę w przypadku eksmisji osób szczególnie chronionych. Zgodnie z nimi organ egzekucyjny zawiesi postępowanie egzekucyjne, jeśli obowiązek opróżnienia lokalu będzie dotyczył: kobiety w ciąży, małoletniego, osoby niepełnosprawnej lub ubezwłasnowolnionej oraz osoby sprawującej nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałą.

Zapisy te dotyczą również osób obłożnie chorych z potwierdzonym stanem zdrowia, emerytów lub rencistów, którzy spełniają kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej oraz osób posiadających status bezrobotnego. W takich wypadkach wierzyciel skieruje powództwo do sądu powszechnego o ustalenie uprawnienia tych osób do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu.

Propozycja zakłada również wyłączenie ochrony przed eksmisją "na bruk", jeżeli zobowiązanemu zostało wypłacone odszkodowanie albo zaliczka na poczet odszkodowania za utratę własności lokalu podlegającego opróżnieniu.

Ochrona nie będzie także stosowana, gdy decyzja o opróżnieniu lokalu została wydana w związku z wykraczaniem przez niego "w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, albo niewłaściwym zachowaniem czyniącym uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku albo zajęciem lokalu (pomieszczenia) bez tytułu prawnego, a także w przypadku wydania wobec zobowiązanego orzeczenia, z którego wynika, że stosował on przemoc domową".

Projektodawcy poinformowali, że z danych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że do kancelarii komorniczych w latach 2022-2024 wpłynęło łącznie 13 tys. 544 wniosków o eksmisję sądową, w tym 1573 wniosków o eksmisję do lokali w ramach najmu socjalnego lub zamiennych. Na koniec pierwszego półrocza 2025 r. pozostało do wykonania 12 tys. 793 wniosków.