Koniec tanich mieszkań komunalnych? Gminy stracą ważne narzędzie

Po drugim czytaniu w Sejmie jest projekt nowelizacji kilku ustaw mieszkaniowych, który zakłada likwidację uprawnienia rad gmin do stosowania bonifikat przy sprzedaży lokali komunalnych. Propozycję złożyła Lewica w maju 2025 r., wskazując na nadużycia, o których głośno było przed wyborami prezydenckimi.

Samorządy mają możliwość swobodnego ustalania bonifikat nieprzerwanie od 1998 r. Jak argumentują autorzy projektu, od początku lat 90. zasób komunalny systematycznie się kurczył, bo mieszkania sprzedawano nawet za 10–50 proc. wartości. W efekcie liczba lokali komunalnych spadła z prawie 2 mln w 1990 r. do niespełna 800 tys. w 2022 r.

Lewica przekonuje, że wyeliminowanie bonifikat zmusi gminy do sprzedaży mieszkań po cenach rynkowych albo pozostawienia ich w zasobie, co ma wzmocnić mieszkalnictwo publiczne i poprawić dostępność lokali dla osób o niskich dochodach.

W uzasadnieniu projektu przywołano m.in. przykład Krakowa. W latach 2009–2024 sprzedano tam 8 543 lokale, z czego ponad 8,1 tys. w trybie bezprzetargowym, z bonifikatą. Średnia cena takiego mieszkania wynosiła 26 753 zł, podczas gdy w przetargu było to ponad 458 tys. zł. Łączne wpływy z bonifikat były tylko nieznacznie wyższe niż przychody ze sprzedaży 350 mieszkań po cenach rynkowych.

Zwolenniczką likwidacji bonifikat jest m.in. Emilia Lodzińska, zastępczyni prezydenta Gdańska ds. mieszkalnictwa. Podkreśla, że sprzedaż lokali z wysokimi rabatami ogranicza zdolność gmin do realizacji ustawowych obowiązków. Jej zdaniem bonifikaty oznaczają transfer wspólnego majątku do wąskiej grupy beneficjentów, a jednorazowe wpływy nie rozwiązują problemów mieszkaniowych. Gdańsk wprowadził zakaz sprzedaży z bonifikatą już w 2020 r.

Innego zdania jest Marek Wójcik, pełnomocnik Zarządu Związku Miast Polskich - zauważa portalsamorządowy.pl. Wskazuje, że sprzedaż dotyczy głównie starych mieszkań wymagających kosztownych remontów i pozwala gminom odzyskiwać środki, np. na wkład własny do nowych inwestycji. Jak zaznacza, skala sprzedaży jest dziś niewielka, a bardzo wysokie bonifikaty to pojedyncze przypadki.

Wójcik podkreśla też, że bonifikaty bywają kluczowe w przypadku zadłużonych lokatorów, bo zachęcają ich do spłaty zaległości czynszowych, które sięgają nawet 40 tys. zł. Jego zdaniem, jeśli zakaz ma zostać wprowadzony, potrzebny jest dłuższy okres przejściowy niż proponowany w projekcie termin do 30 czerwca 2027 r.

Ekspertka Instytutu Rozwoju Miast i Regionów Hanna Milewska-Wilk zwraca uwagę, że w mniejszych miastach wysokie koszty utrzymania i wyludnianie powodują, iż sprzedaż lokali bywa bardziej opłacalna niż ich remont.

Miasta poniżej 80 tys. wyludniają się, co powoduje, że na rynku jest coraz więcej mieszkań jest coraz więcej mieszkań. Z punktu widzenia samorządu, jeśli nie sprzedać mieszkania teraz, to kiedy? Później te mieszkania będą tylko tańsze. Niektórzy samorządowcy chcą też w ten sposób zatrzymać w swoim mieście mieszkańców - uważają, że gdy będą mieli mieszkanie, to nie wyjadą - mówi ekspertka w rozmowie z portalem.

Projekt nowelizacji przewiduje szczególną ochronę osób powyżej 60 lat: gmina mogłaby odkupić od seniora mieszkanie i jednocześnie zawrzeć z nim bezterminową umowę najmu w tym samym lokalu. Senior zachowałby możliwość mieszkania "u siebie", a zapłatę otrzymałby jednorazowo lub w maksymalnie 240-miesięcznych ratach.

Cena lokalu byłaby ustalana w dniu sprzedaży i spłacana przez 20 lat bez uwzględnienia zmian rynkowych. To budzi wątpliwości — samorząd płaciłby w przyszłości według dzisiejszej wyceny, mimo inflacji i zmian cen. Zdaniem Marka Wójcika rozwiązanie wymaga korekty, bo jest nieuczciwe wobec ludzi.

Źródło: portalsamorządowy.pl