Obraz wart ponad 20 mln zł wrócił do domu aukcyjnego. Prokuratura "aresztowała" go na dwa lata

- Cieszymy się z pozytywnego zakończenia tej sprawy, ale przede wszystkim z tego, że oficjalnie potwierdzono to, co powtarzaliśmy od samego początku: nasza weryfikacja dzieł sztuki była całkowicie prawidłowa i rzetelna - mówi Juliusz Windorbski, przewodniczący rady nadzorczej DESA Unicum, cytowany w komunikacie.

Dom aukcyjny poinformował, że w czerwcu 2024 r. prokuratura umorzyła postępowanie, co w lutym 2025 r. potwierdził sąd. "Obraz został 'uwolniony' od zarzutów i może wrócić do domu aukcyjnego, który będzie decydować o jego dalszych losach" - podkreślono w komunikacie.

Windorbski przypomina, że nie była to pierwsza taka sytuacja, choć tym razem mowa o obrazie o rekordowej wartości. "Rzeczywistość" Jacka Malczewskiego sprzedano za ponad 20 mln zł.

"Rzeczywistość" uznawana jest za jeden z trzech najważniejszych obrazów Jacka Malczewskiego. Namalowany został w 1908 r. i zawiera bogatą ikonografię odwołującą się do historii Rzeczpospolitej, mitów patriotycznych, roli sztuki i artysty.

"Dzieło wyróżnia się głębią przekazu, precyzyjnym warsztatem i wyjątkową kompozycją, które sprawiają, że stanowi ono kluczowy element polskiego dziedzictwa kulturowego. Przez blisko sto lat pozostawało w prywatnej kolekcji i znane było jedynie z czarno-białej fotografii wykonanej w 1926 roku. Właściciel obrazu powierzył go domowi aukcyjnemu na sprzedaż" - opisuje DESA Unicum. Wraz z opłatą aukcyjną "Rzeczywistość" wylicytowano za 20,4 mln zł w grudniu 2022 r. Kwota ta jest najwyższą transakcją na polskim rynku aukcyjnym.

- Podważanie transparentności domu aukcyjnego przez urzędników jest działaniem, które może negatywnie wpływać na zaufanie do rynku sztuki. Co więcej, tego typu postępowania prowadzą do ogromnych kosztów i strat, zarówno finansowych, jak i wizerunkowych. Opłaty i należności podatkowe wynikające ze sprzedaży aukcyjnej dzieła Malczewskiego już 2,5 roku temu mogły zasilić budżet państwa, a czas poświęcony na wyjaśnienie sprawy mogliśmy przeznaczyć na inne projekty, z których przychody również byłyby objęte opodatkowaniem – dodaje Juliusz Windorbski.

DESA szacuje, że straty dla budżety państwa z tytułu opóźnienia transakcji sprzedaży obrazu Malczewskiego "wynoszą setki tysięcy złotych".

Polska Agencja Prasowa opisała koleje losu obrazu "Rzeczywistość" Jacka Malczewskiego. Napisała, że 7 grudnia 2021 r. został wystawiony na sprzedaż na portalu aukcyjnym eBay w Niemczech.

"W okresie międzywojennym należał do lwowskiego kolekcjonera. W 1926 r. był wystawiany na jubileuszowej wystawie artysty we Lwowie. Dalszy los obrazu nie był znany, uważano go za zaginiony. W grudniu 2021 r. ujawnił się jego nowy posiadacz. Miał wskazać, że dzieło należało do jego babci, która wraz z mężem albo sama w 1954 r. w ramach programu repatriacyjnego wyjechała z Polski do Niemiec Zachodnich" - czytamy.

MKiDN już wtedy podjęło działania zmierzające do ustalenia losów obrazu oraz jego aktualnego statusu prawnego. "W styczniu 2022 r. przedstawiciele jednego z polskich domów aukcyjnych dokonali we Francji oględzin obrazu. Stwierdzili, że jest autentyczny. W lutym 2022 r. obraz nabyła polska spółka prawa handlowego po dokonaniu jego oględzin i sprawdzeniu, że nie jest poszukiwany. Po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń obraz trafił do Polski do wielomiesięcznej konserwacji" - dodano.

Obraz trafił na aukcję, która miała odbyć się 8 grudnia 2022 r. Został zabezpieczony jako dowód rzeczowy na potrzeby postępowania karnego. "Jednak Prokuratura Okręgowa w Warszawie uchyliła to postanowienie prokuratury rejonowej, obraz wrócił do DESY i trafił na aukcję. Został warunkowo sprzedany na aukcji za łączną kwotę 20,4 mln zł (do ceny wylicytowanej 17 mln zł doliczono opłatę aukcyjną w wysokości 20 proc. ceny wylicytowanej tj. 3,4 mln zł)i trafił do magazynu Muzeum Zamku Królewskiego w Warszawie" - napisała PAP.

O stanowisko poprosiliśmy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

"Obraz 'Rzeczywistość' Jacka Malczewskiego został zabezpieczony jako dowód rzeczowy w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w Warszawie. Sprawa dotyczyła podejrzenia popełnienia czynów z art. 291 § 1 kodeksu karnego i art. 109 ust. 1 ustawy z o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia utrzymał w mocy postanowienia Prokuratury Okręgowej w Warszawie o umorzeniu śledztwa oraz postanowienie o wydaniu obrazu osobie uprawnionej" - poinformował resort w stanowisku przesłanym money.pl już po publikacji.