Polska kluczowym łącznikiem w Arktyce. "Oczekuje się zaangażowania"

Kanada, Dania, USA, Rosja, Finlandia, Islandia, Norwegia i Szwecja oraz reprezentacje pięciu ludów rdzennych powołały w 1996 r. Radę Arktyczną jako forum współpracy w zakresie ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju w Arktyce. Organizacja oparta na zasadzie konsensusu oraz stałym udziale społeczności rdzennych miała gwarantować oddzielenie współpracy eksperckiej od bieżących sporów politycznych.

- Arktyka była wówczas postrzegana przede wszystkim jako obszar badań naukowych, a nie rywalizacji strategicznej. Szczęśliwie zdecydowaliśmy od początku, że nie będziemy zajmować się bezpieczeństwem militarnym. Mechanizm zgody i oddzielenie podejścia eksperckiego od bieżącej polityki przez lata pozwalały utrzymywać stabilny dialog między partnerami - wyjaśnił w trakcie konferencji Arctic Frontiers w norweskim Tromsoe Morten Hoeglund, były wiceszef MSZ Norwegii i przedstawiciel tego państwa w Radzie Arktycznej.

Polska uzyskała w 1998 r. status obserwatora w tej organizacji i była w niej jednym z pierwszych krajów spoza regionu. Jednak, jak podkreślił Piotr Rychlik, były ambasador RP w Finlandii, a dziś dyplomata reprezentujący Polskę w relacjach z Radą Arktyczną, obecność naszego państwa w Arktyce ma znacznie dłuższą tradycję. Sięga ona ekspedycji naukowych na Grenlandię już w latach 30. XX wieku, natomiast późniejsza powojenna działalność badawcza, w tym stała obecność na Svalbardzie, ugruntowała wiarygodność Polski w regionie.

Hoeglund zwrócił uwagę na fakt, że w ciągu trzech dekad od założenia Rady Arktycznej znaczenie tego regionu wyraźnie wzrosło. Zwiększała się liczba obserwatorów, których pod koniec 2025 r. było już osiemnastu. Znalazły się wśród nich światowe potęgi gospodarcze, takie jak Chiny, Indie czy Japonia.

Tempo zmian klimatycznych, topnienie lodu morskiego, rosnące znaczenie nowych szlaków żeglugowych, dostępność złóż i wyzwania ekologiczne sprawiły, że Arktyka stała się przedmiotem globalnego zainteresowania - podkreślił norweski dyplomata.

Polski ambasador zauważył, że rosnąca aktywność najważniejszych międzynarodowych graczy spowodowała konieczność lepszej koordynacji działań Rady Arktycznej. W 2010 r. Polska zaproponowała powołanie tzw. Formatu Warszawskiego, czyli platformy współpracy obserwatorów w Radzie. Tematów, które dzięki polskiemu przedsięwzięciu są cyklicznie omawiane i koordynowane, jest coraz więcej, ponieważ Pekin, Delhi, Seul czy Tokio zaczęły traktować Arktykę jako strategiczny kierunek realizacji swoich interesów.

- Inicjatywa władz w Warszawie bardzo nam pomaga. Dzięki Polsce prace Rady Arktycznej przebiegają sprawniej, a obserwatorzy i stali członkowie mogą efektywniej współpracować. Dzięki temu łatwiej rozumieć swoje regionalne interesy - przyznał Hoeglund.

Rychlik podkreślił, że decyzje podejmowane za kołem podbiegunowym mają bezpośrednie konsekwencje dla klimatu, gospodarki i bezpieczeństwa w skali całego świata, a rosnące znaczenie gospodarcze i geopolityczne Warszawy wiąże się też z określonymi oczekiwaniami wobec Polski.

- To nie tylko korzyści, ale i odpowiedzialność. Od państw takich jak Polska oczekuje się zaangażowania w rozwiązywanie globalnych problemów. To, co dzieje się w Arktyce, nie pozostaje tylko w Arktyce - podsumował Rychlik