Ukraińcy poborowi poza ochroną? Polska jest "za"

Pierwsze rozmowy w tej sprawie mają odbyć się w czwartek w Luksemburgu podczas posiedzenia ministrów spraw wewnętrznych państw UE. Polskę ma reprezentować wiceszef MSWiA Maciej Duszczyk, a źródła unijne zaznaczają, że tego dnia nie zapadną jeszcze decyzje – Komisja Europejska chce najpierw sprawdzić nastroje w stolicach.

Mechanizm, o którym mowa, wynika z unijnej dyrektywy o ochronie tymczasowej. Daje osobom objętym tym rozwiązaniem prawo do legalnego pobytu w Unii, podejmowania pracy i korzystania z edukacji we wszystkich państwach członkowskich.

System uruchomiono wobec Ukraińców po rosyjskiej inwazji w 2022 r. Po ubiegłorocznym przedłużeniu o kolejne 12 miesięcy ochrona w obecnym kształcie powinna wygasnąć w marcu 2027 r.

Komisja Europejska już pracuje nad propozycją przedłużenia ochrony na kolejny, taki sam okres. Z dokumentu, który widziała PAP, wynika, że rozważane są dwie ścieżki:

• utrzymanie ochrony dla wszystkich Ukraińców na dotychczasowych zasadach,
• wprowadzenie ograniczenia, które zakłada "wykluczenie mężczyzn w wieku poborowym lub osób, które nie opuściły terytorium Ukrainy legalnie".

W dokumencie wskazano, że takie podejście miałoby odpowiadać na "obawy wyrażane przez kilka państw członkowskich dotyczące zmieniającego się profilu przybyszów" oraz na potrzeby Ukrainy związane z odbudową i obroną kraju.

Jednocześnie – jak wynika z pisma – nowe podejście wiązałoby się z szeregiem wyzwań. Wśród nich wymieniono konieczność przestrzegania zasady niedyskryminowania, możliwy wzrost presji na krajowe systemy azylowe oraz ryzyko rozbieżnych praktyk w państwach UE.

W dokumencie ostrzeżono też przed skutkiem ubocznym w postaci wtórnych przepływów, jeśli poszczególne kraje zaczną stosować odmienne rozwiązania.

Unijny dyplomata powiedział PAP, że zasadniczo wśród państw nie widać sprzeciwu wobec wprowadzenia ograniczenia na kolejny rok. Wskazał przy tym, że o kwestię mężczyzn w wieku poborowym przebywających w UE ma upominać się sam Kijów.

Rozmówca PAP zwrócił jednak uwagę na praktyczne trudności. Wyzwanie ma dotyczyć weryfikacji Ukraińców oraz tego, jak państwa członkowskie miałyby postępować z osobami, które nie otrzymają prawa do ochrony. - Są państwa, które o to pytają - zwrócił uwagę.

RMF FM we wtorek podało tymczasem, że Polska opowiada się za wykluczeniem ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym z systemu tymczasowej unijnej ochrony.

Równolegle w Polsce od marca obowiązują nowe zasady ochrony dla obywateli Ukrainy. W ciągu 30 dni od wjazdu muszą złożyć wniosek o ukraiński PESEL, w przeciwnym razie mogą stracić prawo do ochrony. Osoby, które uzyskały PESEL bez okazania dokumentów, mają obowiązek zaktualizować je do końca sierpnia br. Te przepisy wprowadzono w ramach prac nad implementacją przedłużenia ochrony przewidzianej w dyrektywie.

Obecnie z ochrony tymczasowej w Unii korzysta 4,33 mln Ukraińców. Największy odsetek przebywa w Niemczech (28,7 proc.), następnie w Polsce (22,3 proc.) oraz w Czechach (9 proc.).

Na koniec marca 2026 r. relacja liczby osób korzystających z ochrony czasowej z Ukrainy do liczby ludności była najwyższa w Czechach – 34,8 na 1000 osób. Dalej znalazły się Polska (26,3), Słowacja (26,2) i Cypr (25,3).