Trwa ładowanie...
Notowania
Przejdź na
Marcin Lis
Marcin Lis
|

"Foka to nie tylko ładne zwierzątko o smutnych oczach". Problem jest realny

231
Podziel się:

Martwe foki znajdowane na polskim wybrzeżu to wierzchołek góry lodowej problemów regionu. O tradycyjnym rybactwie, zmieniającym ekosystemie i obiegowych opiniach, które z rzeczywistością mają niewiele wspólnego opowiada w rozmowie z money.pl prof. Iwona Psuty z Morskiego Instytutu Rybackiego.

Dla jednych foka jest niewinną ofiarą, dla drugich – złodziejem ryb
Dla jednych foka jest niewinną ofiarą, dla drugich – złodziejem ryb (kawa/Pixabay)
bECslFCd

Fokę należy "odpluszowić" - twierdzi w rozmowie z money.pl prof. Iwona Psuty z Morskiego Instytutu Rybackiego. Sympatyczne - na pierwszy rzut oka - zwierzątko to przekleństwo rybaków.

Marcin Lis, Money.pl: Kolejne martwe foki znajdowane na polskim wybrzeżu zwróciły uwagę mediów na narastający od lat problem podnoszony przez rybaków – szkody wyrządzane przez te zwierzęta w połowach. Równocześnie oburzyły społeczeństwo – jak można mordować foki?

*Prof. Iwona Psuty, zastępca dyrektora ds. naukowych, Morski Instytut Rybacki: *Niezależnie od tego, kto zabił te foki, nie może być zgody na takie działania. Problem szkód w połowach istnieje, ale o sprawie należałoby rozmawiać bez emocji i szukać rozwiązań, co niestety na razie wydaje się niemożliwe. Dla jednych foka jest niewinną ofiarą, dla drugich – złodziejem ryb, na którego "nie ma sposobu".

bECslFCf

Rzeczywiście nie ma sposobu? Środowiska broniące fok mówią o rozwiązaniach skandynawskich. Choćby "fookoodpornych" klatkach połowowych.

Zacznijmy od początku. Konflikt pomiędzy rybołówstwem a fokami to nie jest nowa sprawa. Istniał i istnieć będzie. Jedynie na południowym Bałtyku, czyli właśnie u wybrzeży Polski, przypomniał się stosunkowo niedawno po niemal stuletniej przerwie. Szwedzi faktycznie pracują nad rozwiązaniem od połowy lat 90-tych. Opracowano i wdrożono wspomniane "fokoodporne" narzędzia połowu, ale wielu musiało zrezygnować z zawodu. Problem z fokami w Polsce ma ta sama grupa rybaków.

Zobacz także: Zobacz też, jak wygląda dzień pracy rybaka:

Zaraz, zaraz. Skoro stworzono metody połowów odporne na działanie fok, to dlaczego nie można wykorzystać ich w Polsce?

W przypadku polskiego wybrzeża wiele z tych narzędzi nie można zastosować. O ile duże żaki pontonowe sprawdzają się w spokojnych wodach wśród wysp i zatok, tak nie ma bezpiecznego sposobu na zastosowanie w otwartych wodach południowego Bałtyku. Z kolei klatki dorszowe - odpowiednie są do łowienia dorszy, ale już nie ryb łososiowatych czy płastug – tradycyjnie poławianych przez rybaków przybrzeżnych. Trałowanie na Zatoce Puckiej czy w strefie przybrzeżnej jest zakazane i słusznie, ponieważ trzeba chronić cenne siedliska denne. Takie mamy uwarunkowania i tego nie przeskoczymy. Uważam jednak, że najwyższy czas przetestować w rybackiej praktyce, czy chociaż niektóre narzędzia – jak klatki dorszowe – są w naszych warunkach wydajne.

bECslFCl

A odstraszanie fok od miejsc połowu?

Nie ma skutecznego sposobu na odstraszenie fok od sieci czy klatek. To sprytne zwierzęta. Jeśli mają unieruchomioną rybę, to nie będą wydatkowały energii na polowanie. Niestety, nie jest też tak, że spożywają tylko tyle ryb, ile jest im potrzebne do życia. Rybacy regularnie pokazują skutki takiej konsumpcji – sieci z rybami jedynie oskórowanymi czy z rozerwanymi brzuchami i wyjedzonymi tłustymi częściami ciała. Odstrzały osobników wyspecjalizowanych z wybieraniu ryb również nie działają.

bECslFCm

Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej

A o jakiej populacji w ogóle mówimy? W mediach pojawiają się różne liczby. Ile fok "atakuje" sieci polskich rybaków przybrzeżnych?

Foki szare w całym Morzu Bałtyckim to jedna populacja. Te, które pojawiają się na polskim wybrzeżu, nie są jego stałymi "mieszkańcami". Zwierzęta w różnych okresach migrują, np. z powodu za dużego zagęszczenia w lepiej dla nich ukształtowanych wybrzeżach Estonii, Finlandii czy Szwecji. Powodem do migracji może być także dostępność pokarmu. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że szczególnie atrakcyjne są ujścia rzek i zatoki. I właśnie sztuczne wyspy w Ujściu Wisły to jedyne miejsce, gdzie można zaobserwować większe skupisko fok. W kwietniu 2016 r. naliczono tam niemal 300 fok. Cała populacja w Bałtyku to około 50 tys. osobników, choć to szacunek – oficjalne dane HELCOM (ok. 30 tys.) dotyczą fok liczonych na transektach badawczych wykonywanych w krótkim czasie – na przełomie maja i czerwca przez wszystkie kraje nadbałtyckie.

Chwila, chwila. 300 fok zagraża całemu polskiemu rybactwu przybrzeżnemu?

Nie chodzi o ich liczebność. Tak naprawdę nikt nie jest w stanie powiedzieć, ile dokładnie fok jest na polskim wybrzeżu w danej chwili. Wystarczy jednak tylko kilkanaście osobników wyspecjalizowanych w wybieraniu ryb z sieci lub polujących u ujścia rzek, by wyeliminować sens ekonomiczny połowów rybackich lub poważnie zmniejszyć efektywność zarybień łososiowatymi.

bECslFCn

Zatem stwierdzenie, że zagrażają całemu sektorowi jest uzasadnione?

Tak. Tradycyjne rybołówstwo łodziowe przegrywa z fokami. Opublikowane w zeszłym roku w ICES Journal of Marine Science badania , w których porównano liczbę ryb wybieranych z Bałtyku przez rybaków i rybożerców, w tym foki, wyraźnie pokazują, że w skali całego Morza Bałtyckiego wyżerowanie dorsza, śledzia czy szprota przez foki nie jest zbyt duże w porównaniu z tym, co poławia rybołówstwo. Sytuacja jednak zmienia się diametralnie, gdy spojrzymy na obszary przybrzeżne. Szacuje się, że foki szare upolowały w badanym okresie dwukrotnie więcej troci niż „wyciągnęli” z morza rybacy. Do tego trzeba by doliczyć ryby nie zjedzone a tylko uszkodzone, o których mówiłam wcześniej.

Skoro foki zagrażają rybakom, to może są groźne także dla ekosystemu? Pojawiają się głosy o tym, że wyjadą zbyt dużo ryb.

Nie, foki nie są zagrożeniem dla ekosystemu. On zawsze osiągnie nowy stan równowagi. Inną sprawą jest to, że efekt zmian może nie podobać się człowiekowi. I to nie tylko rybakom – foki mogą powodować śmiertelność innych zwierząt, które chcielibyśmy chronić. Np. na Morzu Północnym ofiarą fok szarych padają morświny.

bECslFCo

Może zatem winne są połowy pelagiczne [przy pomocy specjalistycznej sieci - red.], które rzekomo zmniejszyły populację mniejszych ryb w Bałtyku? Ta teoria pojawiała się przy okazji doniesień o pladze "chudych dorszy". Brak małych ryb to brak pożywienia dla większych, a w efekcie i dla fok, które są "zmuszane" do zajadania się tymi złapanymi w sieci.

To spekulacja, która powraca jak bumerang. Jest elegancka w swojej prostocie, wskazuje konkretnego winnego, ale prawda nie jest taka prosta. Widzi pan, w latach 80-tych było o wiele więcej dorsza, a z kolei mniej ryb śledziowatych niż obecnie. Wówczas na 1 kg dorosłego dorsza przypadało ok. 3 kg ryb śledziowatych. Obecnie to już 21 kg. W latach 80-tych dorsz radził sobie świetnie i nikt nie narzekał na jego kondycję. Jak zatem można wytłumaczyć obecną sytuację opisanym ciągiem przyczynowo skutkowym? Kluczowe dla dorsza są wlewy natlenionych wód z Morza Północnego, a także deficyty tlenowe na dużych powierzchniach dna i nagły wzrost zapasożycenia. Nicienie atakują wątrobę, jeżeli dorsze nie mają pod dostatkiem łatwo dostępnego pożywienia – nie tylko ryb ale i bezkręgowców, najważniejszych dla małych dorszy – to kondycja spada.

I w tym obrazie również pojawia się foka?

Niestety. Skutkiem ubocznym rosnącej populacji fok szarych są właśnie nicienie atakujące głównie wątroby dorszy. Z kolei ryb pelagicznych – szprotów i śledzi w Bałtyku byłoby dla fok pod dostatkiem, gdyby tylko preferowały te gatunki. Foki zawsze wybierały ryby z sieci, z tego właśnie powodu zorganizowano w krajach nadbałtyckich masowe polowania na początku XX wieku.

Czyli foka to "czarny charakter"?

Powiedzmy – foka to nie tylko ładne zwierzątko o smutnych oczach. Tak jak to się stało z niedźwiedziami, należy fokę "odpluszowić". Niezależnie od tego, czy jest "dobra" czy "zła" chcę jeszcze raz podkreślić, że nie zgadzam się na mordowanie zwierząt, ale również nie sądzę, aby to rybacy zabijali foki na Zatoce Puckiej. Wbrew pozorom zabicie foki w wodzie, bez broni palnej, byłoby bardzo trudne. Z drugiej strony, chciałam zasygnalizować, że nie jest do końca jasne co ma zrobić rybak, jeżeli znajdzie fokę, która utopiła się w jego sieciach. Przecież nie może jej przywieźć do portu – poza kwestiami weterynaryjnymi obowiązuje go rozporządzenie o ochronie gatunkowej zwierząt, które zabrania mu przetrzymywania czy transportu chronionego gatunku. Błękitny Patrol WWF i samorządy odpowiedzialne za sprzątanie wybrzeża działają tylko na lądzie. Być może potrzebna byłaby szeroka informacja na ten temat.

Jesteśmy skazani na powtórkę scenariusza z przeszłości? Nie ma szans na znalezienie rozwiązania, które zadowoli rybaków i pozwoli fokom na spokojne żerowanie w południowym Bałtyku?

Jakiś czas temu przeczytałam mądrą opinią sprawozdawcy Komisji Europejskiej. Stwierdził, że nie powinno dochodzić do sytuacji, w której jedna grupa społeczna ponosi całkowite koszty ochrony gatunku. A tak właśnie jest w przypadku bałtyckiego rybołówstwa przybrzeżnego i foki szarej. Proszę pamiętać także, że wbrew obiegowej opinii nie jest to gatunek zagrożony. Określany jako "bezpieczny" poziom populacji to według HELCOM 10 tys. osobników. Rozwiązaniem krótkoterminowym są rekompensaty za szkody w połowach i to jest w Polsce wdrażane. Ale to nie jest sposób na dalsze funkcjonowanie rybołówstwa przybrzeżnego. Nie mam dzisiaj recepty – chciałabym, żeby rybacy mogli łowić mniej, ale bezpiecznie dla siebie i fok, a sprzedawać drożej. Tylko ilu z nas kupiłoby takiego dorsza w cenie trzykrotnie wyższej niż w markecie? Szwedzcy konsumenci tak robią.

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

bECslFCG
wiadomości
KOMENTARZE
(231)
Starzec
3 lata temu
Foka jest w swoim środowisku, a człowiek jest intruzem. Co to za argument o objedzonej rybie w sieci ! Gdyby nie było sieci to złapanie tej ryby przez fokę nie byłoby tak łatwe. Jeżeli postawić przed człowiekiem kilkanaście talerzy z porcjami obiadowymi to zje tylko najsmaczniejsze a resztę zostawi.
qazq
3 lata temu
Na foki polują rybacy. Wyposażeni w broń palną na którą mają pozwolenia (na broń osobistą, sportowe czy myśliwskie). Rybacy nie są ludźmi ani dobrze wykształconymi, ani mającymi pojęcie o morzu - za słabe połowy winią foki, bo oczywiście zdarza się wyciągnąć objedzoną rybę z sieci. Zmniejszenie populacji dorsza jest dość dobrze opisane i zbadane - winne są spływające do morza nawozy sztuczne, wspomagające wzrost glonów, które opadają na dno i fermentują, zużywając do tego tlen z morza. Mniejsze natlenienie morza (połączone z brakiem dopływu lepiej natlenionej, bardziej słonej wody z M. Pólnocnego) winne jest zmniejszeniu populacji i średnich rozmiarów dorsza w Bałtyku. Foki zjadają około 1-2% ilości ryb wyławianych z M. Bałtyckiego - mowa o danych ogólnych dla całego morza, bez podziału na kraje, jednak w Polsce ze względu na mniejszą populację fok, jest to liczba zawyżona. Połowy przybrzeżne już dawno zostały uznane za szkodliwe dla ekosystemu i powinny być zaniechane. Ja wiem że to takie fajne, hipsterskie i w ogóle wow że rybak wypływa na połów swoim małym kuterkiem z Sopotu i rozstawia sieci z chorągiewkami. Ale na prawdę mamy już XXI wiek i to nie jest metoda połowów która jakkolwiek licuje z obecnym stanem wiedzy. Ryby należy pozyskiwać z pełnego morza, dużymi jednostkami, a nie jak w połowie XX wieku...
Doktor
3 lata temu
Wydaje mi się , czy redaktor skrupulatnie przekręciła słowa Pani Profesor ...,która podała szacunkowe dane o ilości fok .... to 50 tyś sztuk a bezpieczna ilość dla nich w Bałyku to wedle HELCOM to 10 tyś sztuk . Pan pisze 300 sz .... Jakby było 300 szt. nie byłoby w ogóle tematu. 30 tyś sztuk a 300 robi dużą różnice .
bECslFCH
Zaślepiony mi...
3 lata temu
Wszystko ładnie, pięknie opisane z tym że autor boi się wychylić i napisać otwarcie, że foki to szkodniki które trzeba tepić (analogiczna sytuacja do nadmiernej populacji dzików) Foki są na szczycie łańcucha pokarmowego w Bałtyku. Gdy wpadną w sieci to część się udusi pod ciężarem ryb, a jak jakaś przeżyje to na kutrze się do takiej nie zbliżysz, bo rękę odgryzie. Sama też nie wyjdzie. W rezultacie mamy martwą fokę, nikt nie chce się użerać z zielonymi więc out do morza i "po problemie". Może problem leży w niedopasowanym prawie do okoliczności, a nie ilości martwych fok wyrzucanych na brzeg? Temat fok, to "temat rzeka" o który najbardziej walczą randomy nie mające pojęcia o całej sytuacji. Pozdrawiam.
polski emeryt
3 lata temu
a kiedy i jak foki znalazły sie w morzu bałtyckim?
...
Następna strona