UOKiK zyska więcej uprawnień, by chronić konsumentów usług finansowych. Co to oznacza dla konsumentów?

UOKiK zyska więcej uprawnień, by chronić konsumentów usług finansowych - zakłada uchwalona w środę wieczorem przez Sejm nowelizacja ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Inicjatywa wynika z takich doświadczeń jak afera Amber Gold czy problemy z tak zwanymi polisolokatami.

Nowelę przygotował UOKiK we współpracy z resortami finansów i sprawiedliwości. Dotyczy ona między innymi tak zwanych klauzul niedozwolonych w umowach. Są to zapisy, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy konsumenta oraz nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem. O uznaniu zapisów za niedozwolone decyduje UOKiK.

- Istotą tej regulacji jest wzmocnienie ochrony praw konsumentów, zwłaszcza w kontekście nieuczciwej sprzedaży – nieinformowania o dodatkowych kosztach, czy ukrywania cech produktów - mówił prezes UOKiK Adam Jasser. - Najwięcej takich przykładów mamy w sektorze finansowym, ale nie tylko. Weźmy przykład pokazów, które tak naprawdę są wpychaniem klientom produktów, które mają ukryte koszty, które trzeba ponosić przez wiele lat - dodał.

- Weźmy produkty ubezpieczeniowe z komponentem inwestycyjnym. Skok sprzedaży tych produktów w ostatnich latach był nieadekwatny do struktury produktu. Zaczęło się od kilku firm, które je oferowały, ale z czasem zaczęły przyłączać się kolejne. Podobna sytuacja była z kredytami walutowymi we frankach szwajcarskich. Na początku był to produkt niszowy, oferowany przez kilka instytucji, aż stały się masowe. Tylko kilka instytucji oparło się presji oferowania takich produktów - wyjaśnił.

Zgodnie z ustawą prezes UOKiK będzie mógł określić, jak zrealizować zakaz stosowania postanowień niedozwolonych, np. poinformować konsumentów będących stronami umów o uznaniu klauzuli za niedozwoloną. Decyzje UOKiK będą miały skutek tylko w stosunku do przedsiębiorcy, który je stosuje. Postępowanie będzie wszczynane z urzędu lub z inicjatywy konsumentów, rzeczników konsumentów, rzecznika ubezpieczonych oraz organizacji konsumenckich, którzy uzyskają status zawiadamiającego.

Nowe przepisy mają zapewnić skuteczność eliminowania klauzul z wzorców umów i umożliwić Urzędowi nakładanie kar - do 10 proc. obrotu - za stosowanie niedozwolonych postanowień. Przedsiębiorca będzie miał możliwość uniknięcia kary, gdy sam zobowiąże się do zmiany praktyk. Będzie mu też przysługiwało odwołanie do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Zamiast rejestru klauzul niedozwolonych ma powstać rejestr decyzji prezesa z uzasadnieniami.

Nowelizacja przewiduje też m.in. zakaz oferowania usług finansowych, które nie odpowiadają potrzebom konsumentów. Chodzi np. o sytuację, gdy skomplikowany produkt ubezpieczeniowy z elementem inwestycyjnym oferuje się 80-letniemu klientowi.

UOKiK będzie mógł szybko reagować na praktyki zagrażające zbiorowym interesom konsumentów - będzie wydawał decyzje tymczasowe. Zobowiązywałyby one przedsiębiorcę do zaniechania określonych działań jeszcze w toku postępowania. Tymczasowa decyzja obowiązywałaby do wydania decyzji kończącej postępowanie w sprawie, a odwołanie od takiej tymczasowej decyzji byłoby rozpatrywane w przyspieszonym trybie.

Po zmianach Urząd będzie mógł wysłać do kontrolowanej firmy "tajemniczego klienta", czyli wydelegowaną przez UOKiK osobę, która będzie mogła sprawdzić sposób oferowania produktu czy usługi. Ma to ułatwić UOKiK-owi zebranie materiału dowodowego w sprawach o naruszenie zbiorowych interesów konsumentów. Warunkiem będzie uzyskanie zgody sądu na takie działanie. Urząd nie będzie mógł stosować prowokacji, a jedynie sprawdzić sposób oferowania produktu lub usługi, a także procedurę zawierania umowy.

Urząd zyska też możliwość publikowania bezpłatnych komunikatów i ostrzeżeń w publicznym radiu i telewizji, co ma pozwolić na szybkie i skuteczne ostrzeganie konsumentów o zachowaniach lub zjawiskach, które istotnie zagrażają ich interesom. Ustawa ma wejść w życie po sześciu miesiącach od ogłoszenia.