Banki: Zagraniczni właściciele straszą posłów. Akcja medialna, czy zagrożenie dla budżetu?

Ustawa o uldze dla osób, które brały kredyty w walutach obcych wywołała zamieszanie na warszawskiej giełdzie. Akcje banków wyraźnie straciły na wartości. Potencjalne koszty dla budżetu mogą jednak ostudzić wyborcze działania posłów i po korektach Senatu ustawa nie musi być dla banków tak kosztowna. Oprócz spadku przychodów z podatku CIT szacowanego przez ministra Szczurka na 3,5 mld zł, budżet może się spotkać z koniecznością wypłaty odszkodowań akcjonariuszom banków. Czy to straszenie zagranicznych właścicieli banków, czy rzeczywiste zagrożenie?

We wtorek 25 września pojawiły się w mediach informacje, które mogą wpłynąć na zmniejszenie wydatków, jakie miałyby ponieść banki w związku z przegłosowaniem przez Sejm ustawy, mającej ulżyć frankowiczom. W nowych przepisach ustalono, że 90 proc. kosztu przewalutowania kredytów na złotówki - czyli różnicy pomiędzy kosztem kredytu walutowego a złotowego - mają ponieść banki. Ich właściciele robią teraz wszystko, żeby ustawę skorygowano.

Najpierw koncern General Electric, właściciel większości akcji Banku BPH, a potem niemiecki Commerzbank, który ma akcje mBank oraz austriacki Raiffeisen, ogłosili, że będą dochodzić odszkodowania od polskiego Skarbu Państwa za niestosowanie umów międzynarodowych o ochronie i uczciwym traktowaniu inwestycji zagranicznych.

KNF podliczył, że ustawa spowodowałaby straty po stronie banków warte około 22 mld zł, a w ocenie NBP byłoby to około 21 mld zł.

Od dnia przegłosowania ustawy akcje polskich banków wyraźnie spadły. Wartość posiadanych przez General Electric akcji w BPH obniżyła się o 131 mln zł, wartość akcji mBanku należących do Commerzbanku spadła o 846 mln zł, hiszpański Santander stracił na BZ WBK 802 mln zł, akcje ING Bank Śląski w portfelu holenderskiego ING są warte o 1,4 mld zł mniej, a akcje Pekao należące do włoskiego Unicredito straciły na wartości 835 mln zł.

Notowania miesięczne akcji Banku BPH, mBanku, BZ WBK, INGBSK i Pekao

Według głównego ekonomisty BPS TFI, Krzysztofa Wołowicza, szanse na przeprowadzenie takich pozwów są jednak niewielkie.

- Wydaje mi się, że szanse są małe, bo nikt nie zamierza przecież wywłaszczać akcjonariuszy. Odnosząc się do podobnej sytuacji na Węgrzech, nie słyszałem, żeby przeprowadzano skuteczne pozwy - mówi Wołowicz. - Trzeba tę sytuację traktować bardziej jako wywieranie presji, niż realną możliwość wygrania w sądach międzynarodowych. Po stronie polskiej takie prawo jest przecież dopuszczalne. Tu abstrahuję od kwestii wizerunkowych państwa, czy kwestii stabilności systemu bankowego.

Reakcja General Electric, Commerzbanku i Raiffeisena traktować należałoby zatem jako akcję obliczoną na efekt medialny.

- Nie bardzo rozumiem jak chcą to zaskarżyć, czy jeśli będą musieli ponieść 90 proc. kosztów to zaskarżą, a jeśli 50 proc. to nie? - pyta retorycznie Krzysztof Wołowicz. - Skuteczność zaskarżenia wydaje mi się mało prawdopodobna. Co innego gdyby polski rząd złamał prawo i bez ustawy coś takiego wprowadził. Ale tak nie jest. Wydaje mi się, że banki liczą przede wszystkim na efekt medialny.

Tego samego dnia, kiedy ukazały się informacje o deklarowanych pozwach, do Senatu zwrócił się Związek Banków Polskich, prezentując propozycje poprawek, które miały osłabić negatywny wpływ ustawy na zyski banków. Zawierają one m.in. uwzględnienie kryterium zarobkowego.

- Zaproponowaliśmy, aby z możliwości, jakie daje ta ustawa, mogli skorzystać ci kredytobiorcy, którzy legitymują się dochodami niższymi niż przeciętna wielkość wynagrodzenia w dziale przedsiębiorstw - wskazał szef ZBP Krzysztof Pietraszkiewicz.

W uchwalonych przepisach, by móc skorzystać z rozwiązań trzeba spełnić kilka warunków. Jeden z warunków to kryterium powierzchni nieruchomości. W przypadku mieszkania nie może ona przekraczać 100 metrów kwadratowych, a domu - 150 metrów kwadratowych. Nieruchomość musi być użytkowana na własne potrzeby. Kryterium powierzchni nie dotyczy rodzin z trójką i większą liczbą dzieci. ZBP chciałby dodać do tego kryterium zarobkowe.

Proponowana jest też zmiana proporcji udziału w kosztach przewalutowania kredytów banków i klientów z 90:10 na mniej niekorzystną dla banków.

Senat ma możliwość odrzucenia treści poprawek wniesionych w Sejmie w ostatniej chwili i przywrócenia poprzednio planowanej treści ustawy z podziałem kosztów „fifty-fifty” pomiędzy bank a kredytobiorcę. O ile jednak w Senacie Platforma Obywatelska ma znaczną przewagę, to powrót ustawy do Sejmu może się skończyć tak jak na początku sierpnia. Głosy opozycji do spółki z PSL znowu mogą przeważyć.

- Czy ustawa zostanie zmieniona w senacie? - zastanawia się Piotr Bielski, starszy ekonomista BZ WBK. - Senatorowie zapowiedzieli już, że będą chcieli przywrócić jej treść do pierwotnego kształtu. Jeżeli Senat nawet przyjmie uchwałę o odrzucenie poprawek przy końcu prac nad ustawą, to Sejm znowu może to odrzucić. Może być jednak jeszcze tak, że jak ustawa wróci do Sejmu, to trafi na półkę i poczeka do końca kadencji. A to już niedługo.

Teoretycznie Senat mógłby szukać kompromisu, który byłby do przyjęcia przez Sejm. Proponowane przez ZBP kryteria socjalne, czy zmiana proporcji na mniej korzystną dla kredytobiorców niż 90:10, ale gorszą dla banków niż 50:50 to argumenty, które mogą trafić do posłów.

Szczególnie ta pierwsza propozycja, czyli uzależnienie skali redukcji kredytu od zamożności kredytobiorcy wygląda obiecująco. Przecież mamy czas przedwyborczy, a zarzut, że sprzyja się bogatym może być wykorzystany w kampanii.