Rząd przyjął ustawę "o godności pracy w kulturze". "Czekało kilkadziesiąt tys. ludzi"

Projekt przyznaje artystom prawo do aplikowania o mechanizm dopłaty do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne do poziomu składek wynikających z minimalnego wynagrodzenia za pracę. Prawo do dopłaty do składek ZUS będzie przysługiwać artystom, którzy mają status artysty zawodowego i spełniają warunki dochodowe. Średni dochód osiągany w trzech poprzednich latach podatkowych nie będzie mógł przewyższać 125 proc. wynagrodzenia minimalnego w roku, w którym przyznano prawo do dopłaty.

Składki będą uzupełniane do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia o pracę, co pozwoli zwiększyć bezpieczeństwo socjalne osób wykonujących zawody artystyczne i zapewnić im dostęp do ochrony, z której korzystają osoby objęte systemem ubezpieczeń. Środki będą ewidencjonowane na kontach w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i przekazywane automatycznie. Dopłata będzie przysługiwać do czasu osiągnięcia przyjętego progu dochodowego, który pozwoli na samodzielne opłacanie składek.

- Mamy na posiedzeniu rządu rzecz, na którą czekało kilkadziesiąt tysięcy ludzi w Polsce - ustawę, która włącza artystów zawodowych do systemu zabezpieczenia społecznego - mówił przed posiedzeniem rządu Donald Tusk. - Dotyczy to szczególnie młodych artystek i artystów, którym - z różnych względów - się nie powodzi. Dziś przyjmujemy ustawę, która spowoduje, że młody artysta i artystka nie będą musieli stać przed takim dramatycznym dylematem - albo rezygnuję ze swojego powołania, bo mnie na to nie stać, albo rezygnuję np. z macierzyństwa - tłumaczył.

- To by było coś niewybaczalnego. To nie są kokosy, a podanie ręki tym, którzy są w sytuacji najtrudniejszej, ale wiem, że całe środowisko na to czekało - dodał.

Na konferencji po posiedzeniu Rady Ministrów rzecznik rządu Adam Szłapka mówił, że dzięki ustawie artyści o najniższych dochodach będą mogli korzystać z publicznej ochrony zdrowia i świadczeń emerytalnych. - To dotyczy osób, które zawodowo zajmują się działalnością artystyczną i posiadają udokumentowany dorobek twórczy. Chodzi przede wszystkim o te osoby, które są najmłodsze, żeby miały po prostu dostęp do opieki medycznej, świadczeń - tłumaczył.

- To szczególnie istotne jeśli chodzi o kobiety, artystki, które często musiały rezygnować z działalności artystycznej, ponieważ po prostu nie miały tego ubezpieczenia, możliwości pójścia na urlop macierzyński czy opieki zdrowotnej. To jest ustawa o godności pracy w kulturze, na pewno nie o żadnych przywilejach. Myślę, że środowisko artystyczne bardzo długo na tę ustawę czekało - dodał.

Środki finansujące dopłatę do składek ZUS będą pochodzić z budżetu państwa. Koszty związane z wejściem w życie projektowanej ustawy w pierwszym pełnym roku funkcjonowania systemu, a więc w 2027 roku, oszacowano na 374,86 mln zł.

Minister kultury Marta Cienkowska napisała na platformie X, że "przez specyfikę pracy projektowej, sezonowej i opartej na nieregularnych dochodach wiele osób pracujących w kulturze pozostawało dotąd poza systemem". "Ta ustawa to zmienia. Artyści będą mogli korzystać z podstawowych praw społecznych: dostępu do lekarza, refundowanych leków czy urlopu macierzyńskiego" - podkreśliła.

Oceniła, że "to ważne także dlatego, że państwo nie może ignorować grupy zawodowej, która współtworzy naszą kulturę i tożsamość". "Wypełniamy cywilizacyjną powinność wobec twórców, ale jednocześnie działamy odpowiedzialnie - brak systemowych rozwiązań oznaczałby w przyszłości znacznie wyższe koszty społeczne" - przypomniała Cienkowska. Zaznaczyła, że "ustawa tworzy przejrzysty i szczelny system wsparcia, skierowany wyłącznie do osób o najniższych i nieregularnych dochodach".

W toku prac nad projektem wprowadzono zmiany, które upraszczają procedury i lepiej dopasowują ustawę do potrzeb środowiska artystycznego. Zrezygnowano z utworzenia Instytutu Artysty Zawodowego. Zadania związane z przyznawaniem statusu artysty zawodowego ma przejąć Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej, które powstanie po przekształceniu obecnego Centrum Edukacji Artystycznej.

Zmieni się również sposób przyznawania dopłat i weryfikowania prawa do wsparcia. Dopłata będzie przyznawana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych po potwierdzeniu, że dana osoba spełnia ustawowe warunki dochodowe.

Projekt obejmuje także rozwiązania dla artystów zawodowych, którzy kończą działalność artystyczną wcześniej i potrzebują wsparcia w zmianie zawodu. Ustawa stworzy podstawę do uruchamiania programów rządowych lub resortowych pomagających w przekwalifikowaniu.

Źródło: wypowiedź premiera Donalda Tuska przed posiedzeniem rządu, konferencja Adama Szłapki po posiedzeniu rządu, PAP