Jak przygotować przedsiębiorstwo do połączenia lub przejęcia

Proces przejęcia powinien być poprzedzony szeregiem zaplanowanych i w znacznej mierze standardowych czynności, przeprowadzenie których jest z reguły warunkiem końcowego sukcesu. W czynnościach tych z całą pewnością uczestniczyć powinni prawnicy doświadczeni w przeprowadzeniu tego typu procesów, rozumiejący ich specyfikę i obdarzeni dużymi umiejętnościami komunikacyjnymi, także w kontaktach z zagranicznymi inwestorami. Zalecanym jest także zaangażowanie kompetentnych doradców finansowych, posiadających umiejętności w zakresie analizy stanu finansowego przedsiębiorstwa oraz jego wyceny. Po to aby transakcji tego typu (przejmowanie firm) nie realizować z syndykiem masy upadłości i z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z prawa upadłościowego, poniżej przedstawiamy kilka praktycznych informacji, które powinny przybliżyć specyfikę tych transakcji.

Transakcja potocznie określana jako sprzedaż firmy polega w istocie na 1) zbyciu całego przedsiębiorstwa (lub jego zorganizowanej części), rozumianego jako ogół składników materialnych i niematerialnych posiadanych przez daną firmę, albo 2) zbyciu części majątku przedsiębiorstwa, albo 3) sprzedaży całości lub części udziałów (akcji) w spółce kapitałowej.
Wybór jednej z powyższych form transakcji jest wypadkową wielu czynników, w szczególności określonych potrzeb zarówno sprzedającego jak i kupującego.

• Kryzys zbiera żniwo. Liczba bankructw urosła o 25 proc.

W trakcie przygotowania transakcji zadaniem przedsiębiorcy i jego doradców jest przede wszystkim zdefiniowanie jej podstawowych celów oraz dokonanie wyboru optymalnej dla nabywcy (względnie zbywcy) strategii przeprowadzenia transakcji. Na tym etapie szczególnie istotna jest pomoc doświadczonych doradców, potrafiących prawidłowo rozpoznać intencje klienta oraz doradzić dedykowany dla konkretnej sytuacji sposób postępowania zmierzający do maksymalizacji korzyści z planowanego przejęcia jak również minimalizacji jego kosztów w długofalowym ujęciu.

Wybór strategii powinien uwzględniać szereg aspektów takich jak:

• struktura organizacyjna i własnościowa nabywcy (w szczególności ewentualny udział podmiotu działającego w strukturach międzynarodowych skutkujący możliwością optymalizacji podatkowej z wykorzystaniem korzyści wynikających z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania);
  • struktura majątkowa i organizacyjna przejmowanej firmy oraz jej klientela;
  • cele rynkowe planowanej transakcji (nacisk na pozyskanie składników majątkowych czy wykorzystanie renomy przejmowanej firmy);
  • specyfika rynku, na którym funkcjonuje przejmowane przedsiębiorstwo (działalność reglamentowana - np. przedsiębiorstwo energetyczne) oraz aktualna sytuacja rynkowa,
  • ograniczenie ryzyka dla nabywcy,
  • optymalizacja transakcji pod względem podatkowym oraz wiele innych.

W przypadku fuzji niezwykle istotnym aspektem jest również optymalny dobór formy prawnej dla podmiotu mającego powstać w wyniku przeprowadzenia transakcji. W przypadku wielu transakcji nabycia firmy - ze względu na jej wartość lub podmioty w niej uczestniczące - kluczowym zagadnieniem może okazać się uniknięcie ryzyka uznania transakcji za praktykę ograniczającą konkurencję w postaci niedozwolonej koncentracji przedsiębiorców. Przejęcie firmy czy też większościowego pakietu udziałów w spółce, jako tzw. koncentracja podmiotów w rozumieniu przepisów antymonopolowych, wymagać może zgłoszenia Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

W przypadku podmiotu zainteresowanego zbyciem swojej firmy kluczowym aspektem przed transakcją jest przygotowanie samej firmy do takiego zdarzenia (uporządkowanie kwestii formalnych - wpisy do ksiąg wieczystych, aktualizacja wygasłych pozwoleń; usprawnienie organizacji poprzez zastosowanie odpowiednich procedur; zarejestrowanie znaków towarowych, przyjrzenie się kontraktom ze stałymi kontrahentami, kluczowymi pracownikami, itp.). Jest to faza często niezauważana przez przedsiębiorców, która w efekcie końcowym rzutuje negatywnie na cenę proponowaną przez kupującego.

Proces przejęcia zwykle rozpoczyna podpisanie przez strony tzw. listu intencyjnego (letter of intent - LOI). Ważnym elementem tego dokumentu jest wzajemne zapewnienie sobie przez strony choćby czasowej wyłączności na prowadzone negocjacje. Z punktu widzenia zbywcy istotne jest również zawarcie w liście intencyjnym zobowiązania do zachowania poufności danych dotyczących zbywanego przedsiębiorstwa, w szczególności know-how, kontaktów handlowych, stosunków z dostawcami, odbiorcami itp. W praktyce bowiem jako potencjalny nabywca występuje często konkurent rynkowy zbywcy.

Udostępnienie tych informacji jest niewątpliwie warunkiem koniecznym podjęcia decyzji o zakupie, jednak nie zawsze korzystnym dla sprzedającego, albowiem konkurent jeszcze przed zawarciem transakcji (o ile w ogóle do niej dojdzie) uzyskuje istotne informacje na temat konkurującego przedsiębiorstwa. Każdorazowo tego typu zagadnienie powinno być przedmiotem szczególnej uwagi, mającym odzwierciedlenie w treści podpisanego dokumentu. Nie należy również zapominać, że jednym z celów listu intencyjnego jest osiągnięcie zamierzonego efektu psychologicznego w związku z toczącymi się negocjacjami. Podpisanie tego dokumentu, pomimo iż nie rodzi ono obowiązku zawarcia umowy definitywnej, stwarza niewątpliwie wrażenie, że druga strona poważnie traktuje cała transakcję.

Nieodłącznym elementem każdej transakcji sprzedaży firmy powinien być audyt przejmowanego przedsiębiorstwa (due diligence - DD) uwzględniający prawny, organizacyjny, ekonomiczny i techniczny aspekt funkcjonowania nabywanego przedsiębiorstwa, stanowiąc jego gruntowną i kompletną analizę przeprowadzoną z udziałem prawników, biegłych rewidentów oraz specjalistów innych branż. Wynik badania due diligence umożliwia ocenę stopnia ryzyka inwestycyjnego, ekonomicznego i prawnego transakcji, a w skrajnych przypadkach stanowi dowód dołożenia przez kupującego należytej staranności z punktu widzenia jego potencjalnej odpowiedzialności za długi przedsiębiorstwa. Nabywający uzyska dzięki due diligence informacje, których potrzebuje, aby złożyć ofertę odpowiadającą faktycznej wartości przedsiębiorstwa. Ponadto opierając się na dostrzeżonych w trakcie badania ryzykach inwestycyjnych nabywca może domagać się ustanowienia odpowiednich zabezpieczeń i gwarancji lub też uzależnić zapłatę całości lub części ceny od usunięcia
stwierdzonych nieprawidłowości.* *

Autor jest Senior Partnerem Kancelarii Prawnej Babiaczyk, Skrocki i Wspólnicy

• Wiadomości z kraju i ze świata na Twojej stronie internetowej