Coraz więcej emerytur groszowych. ZUS ma poważny problem

Magda Żugier
Coraz więcej emerytur groszowych. ZUS ma poważny problemCoraz więcej emerytur groszowych. ZUS ma poważny problem
Źródło zdjęć: © Adobe Stock | vivoo

Ponad pół miliona Polaków pobiera emerytury niższe od minimalnej. Wśród nowo przyznawanych świadczeń stanowią już blisko 18 proc. Zdaniem eksperta w ciągu kilkunastu lat liczba takich osób może wzrosnąć do miliona. Przyczyną są zmiany w systemie emerytalnym – podaje biznes.interia.pl.

Liczba osób otrzymujących emerytury poniżej minimalnej systematycznie rośnie. Jak wyjaśnia w rozmowie z biznes.interia.pl Łukasz Kozłowski, ekonomista Federacji Przedsiębiorców Polskich i członek rady nadzorczej ZUS, odpowiada za to przede wszystkim zmiana zasad przyznawania świadczeń. Coraz większą część emerytów stanowią osoby urodzone po 1948 r., objęte nowym systemem.

W starym systemie, obowiązującym do 1998 r., uzyskanie emerytury wymagało odpowiedniego stażu – 15 lub 20 lat, zależnie od płci. Osoby, które nie spełniały tego warunku, często w ogóle nie nabywały prawa do świadczenia. W rezultacie nie trafiały również do statystyk emerytów.

Obecnie do uzyskania prawa do emerytury wystarczy choćby jedna opłacona składka. Inne zasady obowiązują jednak przy gwarancji emerytury minimalnej. Aby otrzymać wyrównanie do tego poziomu, kobieta musi wykazać 20 lat stażu ubezpieczeniowego, a mężczyzna – 25 lat.


DLA CIEBIE
Finanse firmy pod kontrolą. Nawyki, które ułatwiają biznes

– Do statystyk trafiają również osoby z bardzo krótkim stażem ubezpieczeniowym, które nie mają prawa do podwyższenia świadczenia do poziomu emerytury minimalnej – tłumaczy Kozłowski.

Nawet milion osób z emeryturą poniżej minimum

Obecnie emerytury niższe od minimalnej pobiera około 8 proc. wszystkich emerytów. Wśród nowo przyznawanych świadczeń odsetek ten jest jednak znacznie wyższy i wynosi już blisko 18 proc.

Zdaniem eksperta z czasem udział takich osób w całej populacji emerytów będzie zbliżał się do poziomu obserwowanego wśród nowych świadczeń. W perspektywie najbliższych kilkunastu lat liczba osób otrzymujących emerytury niższe od minimalnej może sięgnąć miliona.

Nie wszystkie takie świadczenia wynoszą jednak kilka złotych miesięcznie. Jak zaznacza Kozłowski, grupa jest bardzo zróżnicowana, a dostępne dane nie pozwalają dokładnie ustalić, jaki staż ubezpieczeniowy mają poszczególne osoby. Wysokość wypłat pokazuje jednak, że skrajnie niskie świadczenia stanowią tylko część problemu.

Po marcowej waloryzacji mniej niż 9 tys. osób pobierało emeryturę niższą niż 100 zł miesięcznie. Najczęściej są to świadczenia wynoszące kilkaset złotych, a nierzadko przekraczające tysiąc złotych. Nadal pozostają jednak poniżej poziomu emerytury minimalnej.

Koszty obsługi i dodatkowe świadczenia

Ekspert zwraca uwagę, że trzeba rozróżnić emerytury niższe od minimalnej od świadczeń faktycznie groszowych, wynoszących kilka lub kilkanaście złotych. W przypadku tych drugich problemem są również koszty administracyjne. ZUS musi obsługiwać wypłaty, dokonywać waloryzacji i wydawać decyzje, a koszty mogą przewyższać wysokość samego świadczenia.

Przykładowo, jeśli emeryt wybierze doręczanie pieniędzy przez Pocztę Polską, miesięczny koszt takiej obsługi może przekraczać 20 zł. W niektórych przypadkach jest więc wyższy niż wypłacana emerytura – podaje biznes.interia.pl.

Kozłowski wskazuje również na trzynaste i czternaste emerytury. Dodatkowe świadczenia przysługują niezależnie od wysokości podstawowej emerytury, także osobom, które odprowadziły zaledwie kilka składek. Zdaniem ekonomisty można mieć wątpliwości, czy takie rozwiązanie jest optymalne z punktu widzenia logiki systemu.

Jednym z możliwych rozwiązań problemu najniższych wypłat byłoby wprowadzenie innych zasad ich przekazywania. W przypadku świadczeń wynoszących kilka złotych można rozważyć wypłatę raz na kwartał lub raz w roku, zamiast co miesiąc. Inaczej wygląda sytuacja osób otrzymujących wyższe, choć nadal niższe od minimalnej emerytury świadczenia. Zdaniem eksperta ważniejsze od próby naprawiania ich sytuacji wstecz jest ograniczanie skali problemu w przyszłości.

Umowy i ulgi mogą obniżać przyszłe emerytury

Kozłowski wskazuje przede wszystkim na konieczność zwiększenia zakresu podlegania ubezpieczeniom społecznym. Chodzi o to, by różne formy aktywności zawodowej w większym stopniu wiązały się z odprowadzaniem składek i pozwalały budować zarówno kapitał emerytalny, jak i wymagany staż.

Problem dotyczy m.in. osób pracujących na umowach zlecenia oraz prowadzących działalność gospodarczą. W przypadku przedsiębiorców znaczenie mają nie tylko niskie składki, ale również sposób zaliczania okresów do stażu ubezpieczeniowego.

Jak wyjaśnia ekspert, rozwiązania takie jak ulga na start czy Mały ZUS Plus mogą wpływać na przyszłe uprawnienia emerytalne. Jeśli składki są odprowadzane od podstawy niższej niż minimalne wynagrodzenie, okresy te nie zawsze są zaliczane w pełnym wymiarze.

Zdaniem Kozłowskiego system powinien ograniczać luki w oskładkowaniu różnych form pracy. Jeśli państwo chce wspierać drobną działalność gospodarczą, powinno raczej obniżać daniny nieekwiwalentne, a nie te, od których zależy przyszła ochrona emerytalna. Ważna jest również polityka gospodarcza sprzyjająca utrzymaniu niskiego bezrobocia i dalszemu wzrostowi zatrudnienia.

Wybrane dla Ciebie