Marynarka Wojenna dostaje nowe uprawnienia. Ustawa o bezpiecznym Bałtyku z podpisem

Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej na wypadek zagrożenia bezpieczeństwa państwa na polskich obszarach morskich oraz zapewnienia bezpieczeństwa na Morzu Bałtyckim – nazywana w MON ustawą o bezpiecznym Bałtyku – dotyczy przede wszystkim działań polskich sił zbrojnych, a także w pewnym zakresie Straży Granicznej i Policji, w powietrzu i na morzu.

Chodzi o zadania związane z obroną przeciwlotniczą oraz monitorowaniem polskich wód terytorialnych na Bałtyku, jak również wód międzynarodowych, przede wszystkim w ochronie kluczowej dla bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej, w tym gazociągu Baltic Pipe czy platform wiertniczych.

Na ścieżce legislacyjnej do ustawy wniesiono poprawkę dotyczącą wskazania odpowiedzialności MON za szkody wyrządzone podczas różnego rodzaju operacji polskich i sojuszniczych sił zbrojnych na terenie kraju – chodzi m.in. o wydarzenia takie, jak zniszczenia przez zbłąkaną rakietę domu w Wyrykach w woj. lubelskim podczas wrześniowego wtargnięcia rosyjskich dronów w polską przestrzeń powietrzną.

Głównym celem przygotowanej w MON ustawy jest zapewnienie Marynarce Wojennej i Straży Granicznej szerszego katalogu narzędzi do zapewnienia bezpieczeństwa Morza Bałtyckiego, w tym poza polskimi wodami terytorialnymi.

Jeśli chodzi o działania na morzu, kluczowym zapisem, który wprowadza ustawa, jest możliwość użycia uzbrojenia przez jednostki wojskowe Marynarki Wojennej i lotnictwa wojskowego w obronie infrastruktury krytycznej, w samoobronie lub w obronie innego należącego do polskiego wojska, SG lub Policji statku powietrznego czy okrętu. Rozkaz otwarcia ognia będzie mógł w kryzysowej sytuacji wydać dowódca danego okrętu lub statku powietrznego, za uprzednią zgodą na takie działanie ze strony Dowódcy Operacyjnego.

Ustawa rozszerza katalog zawarty w ustawie o zasadach użycia lub pobytu Sił Zbrojnych RP poza granicami państwa. W katalogu przesłanek do użycia wojska za granicą pojawił się – obok zadań takich jak wsparcie zaatakowanych sojuszników, udział w misji pokojowej czy zwalczanie terroryzmu – zapis o możliwości użycia wojska za granicą w "działaniach na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej".

W przesłankach dotyczących samego pobytu Sił Zbrojnych za granicą pojawił się – obok przesłanek takich jak udział w zagranicznych ćwiczeniach czy akcjach ratowniczych - zapis o możliwości pobytu wojska za granicą w celach realizowania zadań związanych z monitorowaniem bezpieczeństwa zewnętrznego Polski. Ten zapis, jak wskazywali eksperci z MON oraz Dowództwa Operacyjnego RSZ, jest kluczowy przede wszystkim dla Marynarki Wojennej, by jej jednostki mogły efektywnie monitorować wody międzynarodowe na Bałtyku.

Podpis prezydenta pod ustawą oznacza, że okręty Marynarki Wojennej będą mogły być wysłane na wody międzynarodowe – de facto poza granice kraju – na mocy samej decyzji MON, bez udziału głowy państwa. Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami, gdy polski okręt jest wysyłany na misję zagraniczną – np. do udziału w morskich zespołach NATO – postanowienie w tej sprawie wydaje prezydent, analogicznie jak w przypadku kontyngentów wojskowych wysyłanych do innych państw.

To właśnie kwestia wysyłania okrętów MW na wody międzynarodowe wzbudziła kontrowersje zgłaszane podczas prac parlamentarnych przez przedstawicieli opozycji i BBN; podkreślali oni, że wysłanie okrętów na bałtyckie wody międzynarodowe powinno odbywać się za zgodą prezydenta RP. Przedstawiciele strony rządowej i wojska zwracali jednak uwagę, że w nowych przepisach kluczowa jest szybka reakcja na zagrożenia – a proces legislacyjny, którego efektem jest wydanie przez prezydenta postanowienia o użyciu wojska za granicą, potrafi trwać wiele dni.

Poza przepisami dotyczącymi zapewniania bezpieczeństwa na Morzu Bałtyckim w ustawie znalazły się też zapisy doprecyzowujące zasady użycia uzbrojenia wobec wrogich rakiet, które znalazłyby się w polskiej przestrzeni powietrznej. Chodzi m.in. o wprowadzenie zapisu pozwalającego dowódcom niższego szczebla na decyzję o strąceniu nadlatującej wrogiej rakiety, w sytuacji, gdy takiego rozkazu nie może wydać dyżurny dowódca obrony powietrznej lub np. nie można się z nim skontaktować. Doprecyzowano też zasady udziału lotnictwa sojuszników w zadaniach patrolowania i obrony polskiej przestrzeni powietrznej.

Inna ważna zmiana, którą wprowadza ustawa, to nadanie jednostkom Marynarki Wojennej uprawnień – np. w zakresie kontrolowania obcych statków – takich, jakimi dysponuje obecnie Straż Graniczna, "jeżeli wymagają tego względy obronności lub bezpieczeństwa państwa lub w przypadku przepływu obcych statków i okrętów wojennych".

Z kolei uprawnienia Straży Granicznej – np. zatrzymanie danego statku czy zmuszenie go do zawinięcia do określonego portu – mają zostać rozciągnięte na działania związane z ochroną infrastruktury krytycznej.

Ustawa wejdzie w życie 14 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.