Polski atom w powijakach? Są wnioski z kontroli

Kontrola NIK objęła działania czterech podmiotów odpowiedzialnych za rozwój energetyki jądrowej w Polsce w okresie od stycznia 2020 r. do 30 września 2024 r.: Ministerstwa Przemysłu, Państwowej Agencji Atomistyki, Biura Pełnomocnika Rządu ds. Strategicznej Infrastruktury Energetycznej oraz spółki Polskie Elektrownie Jądrowe.

W sprawie tej ostatniej kontrolerzy analizowali realizację programu polskiej energetyki jądrowej (PPEJ) w wersji przyjętej przez rząd PiS w październiku 2020 r. Jednym z głównych zarzutów jest brak spójności tego dokumentu z Polityką energetyczną Polski do 2040 r., przyjętą przez rząd w marcu 2021 r.

NIK stwierdził, że przed podjęciem uchwały o wyborze dostawcy technologii dla pierwszej elektrowni jądrowej nie opracowano modelu finansowo-biznesowego PPEJ. "Powstał on dopiero dwa lata później, choć finansowanie, ze względu na skalę przedsięwzięcia, było kluczowe dla terminowej realizacji projektu" – zaznaczono w raporcie. Program nie precyzował też podstawowych zadań ani dla inwestora – spółki Polskie Elektrownie Jądrowe – ani dla pełnomocnika rządu ds. strategicznej infrastruktury energetycznej.

NIK zwróciła uwagę na szereg uchybionych terminów wynikających z harmonogramu PPEJ.

Nie został dotrzymany wskazany w Programie PEJ termin podpisania Umowy EPC w 2022 r. (Engineering, Procurement and Construction – projektowanie, zaopatrzenie, budowa). Uzyskanie decyzji środowiskowej nastąpiło z prawie rocznym opóźnieniem, a opracowanie inżynierii finansowej – z trzyletnim. Z takim samym opóźnieniem ma zostać uruchomiony pierwszy blok elektrowni jądrowej (2036 r.), choć ustalenia kontroli wskazują, że może być ono jeszcze większe" – zaznaczono w informacji pokontrolnej.

Kontrolery ocenili też, że działania Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki (PAA) były niewystarczające do rzetelnej realizacji wszystkich zadań przewidzianych w Programie PEJ. Izba wskazała też na poważne problemy kadrowe i organizacyjne – częste roszady na kluczowych stanowiskach.

"Choć zatrudnienie w spółce wzrosło ze 118 osób (na koniec 2019 r.) do 430 osób (w połowie roku 2024), nie określono ani kompetencji pracowników, ani dostosowania skali zatrudnienia do harmonogramu prac" – podkreślono w raporcie.

Spółka PEJ odniosła się do wniosków z kontroli NIK. Zaznaczyła, że "szereg wniosków i rekomendacji Najwyższej Izby Kontroli zostało wdrożonych w ramach bieżącej działalności PEJ".

Wiele uwag i wniosków sformułowanych w wystąpieniu pokontrolnym NIK odnosi się zatem do poprzednich faz realizacji projektu. Spółka (...) już w trakcie kontroli wdrożyła część ich rekomendacji i sukcesywnie wdraża kolejne. Ponadto należy zauważyć, że nie zmaterializowało się jedno z kluczowych dla dotrzymania harmonogramu projektu ryzyk zidentyfikowanych przez NIK, tj. ryzyko nieuzyskania w zakładanym terminie decyzji Komisji Europejskiej uznającej za zgodną z rynkiem wewnętrznym notyfikowaną pomoc publiczną – oświadczenie spółki Polskie Elektrownie Jądrowe.

Rzecznik prasowy Ministerstwa Energii Grzegorz Łaguna, komentując wyniki kontroli, wskazał, że NIK krytykuje sposób prowadzenia projektu jądrowego za rządów Prawa i Sprawiedliwości. "W negocjacjach umowy, które były zawierane za rządów PiS, nie brała udziału Prokuratoria Generalna SP, czego skutkiem było nieprawidłowe zabezpieczenie interesów Skarbu Państwa" – zaznaczył Łaguna w komentarzu przesłanym PAP.