Połowa nauczycieli bliżej emerytury. Czerwony dzwonek alarmowy dla UE 

Jeszcze dwa lata temu tylko 8 proc. nauczycieli było poniżej 30. roku życia – alarmuje Eurostat. Nauczyciele w wieku 30–34 lat i 35–49 lat stanowili odpowiednio 9,5 proc. i 11,6 proc.

Natomiast starsze grupy wiekowe były bardziej równomiernie reprezentowane, a każdy pięcioletni przedział od 40 do 59 lat stanowił od 14,1 proc. do 15,8 proc. wszystkich nauczycieli. Odsetek pedagogów płci męskiej był stosunkowo stabilny w większości grup wiekowych i wynosił od 26 proc. do 30 proc. z wyjątkiem nauczycieli w wieku 65 lat i starszych, wśród których mężczyźni stanowili 35,6 proc. Jak wskazuje Eurostat, może być to związane z różnicami w wieku emerytalnym w poszczególnych krajach UE.

W pięciu krajach UE ponad połowa wszystkich nauczycieli miała co najmniej 50 lat:

• Litwa (58,4 proc.),
• Portugalia (55,6 proc.),
• Włochy (54,3 proc.),
• Łotwa (54,0 proc.),
• Estonia (50,6 proc.).

Najniższy odsetek nauczycieli w wieku co najmniej 50 lat odnotowano w:

• Irlandii (20,8 proc.),
• na Malcie (20,9 proc.),
• w Luksemburgu (22,0 proc.).

Udział nauczycieli poniżej 30. roku życia wynosi od 3,1 proc. do 15,3 proc. Relatywnie wysoki udział młodych pedagogów odnotowano w Luksemburgu (15,3 proc.), Danii (15,2 proc.), Belgii (14,9 proc.) i Austrii (14,6 proc.). Natomiast najniższy odsetek nauczycieli poniżej 30. roku życia odnotowano na Cyprze (3,1 proc.), w Portugalii (3,3 proc.) oraz Polsce (4,0 proc.).

Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO) opublikowało z okazji Dnia Edukacji Narodowej raport "Szkoła do życia. O nauczycielach". Dokument analizuje sposób postrzegania tej grupy zawodowej przez polskie społeczeństwo.

– Przyglądamy się w nim, jakie mamy relacje z nauczycielami jako społeczeństwo – powiedział prezes CEO dr Jędrzej Witkowski. – Wynika z niego m.in., że dostrzegamy, jak trudna to jest praca, a jednocześnie większość badanych przyznaje, że nie rozważałaby wykonywania tego zawodu – dodał. Eksperci zwracają uwagę na wyzwania, przed którymi stoi współczesna edukacja.

Badania pokazują wyraźną dysproporcję między naszymi doświadczeniami a komunikowaniem wdzięczności. Aż 75 proc. ankietowanych miało styczność z nauczycielem, który pozytywnie wpłynął na ich życie. W tej grupie 42 proc. wskazało na kilku pedagogów, 24 proc. na jednego, a 9 proc. na wielu. Z kolei 25 proc. respondentów nie ma takich doświadczeń.

Mimo tych pozytywnych wspomnień, zaledwie 23 proc. osób przekazało słowa uznania swoim dawnym wychowawcom.

– Nazywamy to zjawisko luką docenienia i chcemy ją zasypywać, zachęcając Polaków do tego, by jeśli doceniają jakiegoś nauczyciela, po prostu mu o tym powiedzieli. Dzień Edukacji Narodowej jest na to dobrym momentem – wyjaśnił dr Witkowski.

Raport obrazuje niechęć Polaków do podejmowania pracy w oświacie. Na pytanie o ewentualny wybór zawodu nauczyciela, 58 proc. respondentów odpowiedziało negatywnie. Zaledwie 16 proc. badanych wyraziło taką gotowość.

Gwarancja zachowania obecnego wynagrodzenia nie zmienia znacząco tych proporcji. W takim scenariuszu 53 proc. ankietowanych nadal odrzuca pracę w szkole. Odsetek osób zainteresowanych rośnie wówczas nieznacznie, do poziomu 19 proc. Wiele osób obawia się o swoje zarobki oraz prestiż tego zawodu.

Autorzy opracowania zwracają uwagę na brak różnic w podejściu do tego zawodu ze względu na płeć. Pracę w szkole rozważałoby 16 proc. kobiet i 17 proc. mężczyzn. Dzieje się tak pomimo faktu, że polska edukacja jest silnie sfeminizowana.

– Mamy bardzo duże oczekiwania wobec nauczycieli, a jednocześnie krytycznie ich oceniamy – zauważył prezes CEO. – Mamy nadzieję, że ten raport zwróci uwagę na to, że jeśli chcemy tworzyć dobrą szkołę na miarę naszych aspiracji, dobre miejsce do życia dla naszych dzieci, to tę szkołę mogą zbudować tylko nauczyciele, mając odpowiednie narzędzia, a jeśli mają to zrobić, to musimy ich zauważyć i docenić – podkreślił.

Osoby, które spotkały na swojej drodze inspirującego pedagoga, częściej dostrzegają potrzebę dowartościowania tej grupy zawodowej. Uważa tak 59 proc. z nich. Wśród osób bez takich doświadczeń wskaźnik ten wynosi 36 proc.

Praca w edukacji wiąże się z koniecznością łączenia wielu ról. Zdaniem dr. Witkowskiego, współczesny świat staje się coraz bardziej skomplikowany, co utrudnia pedagogom wykonywanie codziennych obowiązków.

– Ten świat jest coraz trudniejszy dla uczniów, ale i dla nauczycieli. Nauczyciel tradycyjnie troszczy się o bezpieczeństwo uczniów w klasie. Tyle, że jeśli musimy się liczyć z tym, że do szkoły wejdzie uzbrojona osoba, to znaczenie dbania o bezpieczeństwo staje się zupełnie inne – wskazał ekspert.

Większość społeczeństwa zdaje sobie sprawę z tych obciążeń. Dla 60 proc. Polaków praca nauczyciela jest bardzo trudna. Ponad sześciu na dziesięciu badanych (63 proc.) dostrzega wyzwania wynikające z pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych. Podobny odsetek (62 proc.) zgadza się ze stwierdzeniem, że to nauczyciel jako pierwszy może zauważyć problemy dziecka.

Złożoność zawodu widzą również osoby krytycznie oceniające nauczycieli. W tej grupie 55 proc. dostrzega trudności w pracy z różnorodnymi uczniami, a 59 proc. zauważa rolę pedagoga we wczesnym diagnozowaniu problemów.

Ocena trudności zawodu zależy od wykształcenia i wieku. Za bardzo trudną pracę w szkole uważa 72 proc. osób z wyższym wykształceniem oraz 46 proc. po szkołach zawodowych. W grupie wiekowej 54-65 lat uważa tak 70 proc. badanych, podczas gdy wśród osób w wieku 26-34 lata wskaźnik ten wynosi 50 proc. Sytuacja na rynku pracy w Polsce pozostaje wymagająca dla kadr pedagogicznych.

Badanie zostało zrealizowane metodą CAWI przez pracownię Minds & Roses na reprezentatywnej próbie 1000 dorosłych Polaków. Dodatkowo przeanalizowano odpowiedzi 596 rodziców dzieci w wieku szkolnym.