Ukraińcy z Polski na front? Jest podpis. Kijów może pójść krok dalej

Oto #TopWP. Przypominamy najlepsze materiały ostatnich miesięcy.

Po kilkumiesięcznym poślizgu i po zgłoszeniu tysięcy poprawek Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła ustawę o mobilizacji. Dokument przewiduje szereg zmian w obecnej procedurze rekrutacji do ukraińskiego wojska, m.in. rozszerzając uprawnienia władz do wydawania wezwań przez internet.

We wtorek ustawę podpisał prezydent Wołodymyr Zełenski. Za miesiąc nowe prawo wejdzie w życie.

Zgodnie z ustawą obywatele Ukrainy między 18. a 60. rokiem życia, zarejestrowani do służby wojskowej, muszą zaktualizować swoje dane w elektronicznym systemie. Mają na to 60 dni. Oprócz tego wiek poboru został obniżony z 27 do 25 lat, wykreślono też przepis o demobilizacji żołnierzy po 36 miesiącach służby w czasie wojny obronnej z Rosją.

- Obecnie coraz trudniej jest zmobilizować do służby kogokolwiek w Ukrainie. Stąd obniżenie wieku poborowego. Ustawa zobowiązuje wszystkich obywateli Ukrainy - także tych przebywających czasowo poza granicami kraju - do aktualizacji danych. Sankcją jest możliwość ograniczenia usług konsularnych. Jaka sankcja może być najdotkliwsza? Na przykład ci, których paszporty tracą ważność i zgłaszają się w normalnym trybie, aby przedłużać lub wyrobić dokument, jeśli nie zaktualizują swoich danych, nie będą mogli tych czynności wykonać - zwraca uwagę w rozmowie z money.pl Jadwiga Emilewicz, była pełnomocnik rządu ds. udziału Polski w odbudowie Ukrainy.

Osoby te mogą też zostać pozbawione prawa do prowadzenia samochodów.

Ukraińska armia potrzebuje "na już" kilkuset tysięcy rekrutów. Zełenski mówi o konieczności zaangażowania nawet 500 tys. osób. - Wróg przewyższa nas liczebnie 7-10 razy. Brak żołnierzy to główny problem ukraińskich wojsk - stwierdził przed czwartkowym głosowaniem w Radzie Najwyższej Ukrainy generał Jurij Sodol, dowódca Zgrupowania Operacyjno-Strategicznego Chortyca.

I tu pojawia się zasadniczy problem. - Z punktu widzenia interesu Ukrainy powroty do kraju są potrzebne. Niestety nastroje nie są zbyt zachęcające do mobilizacji. Przyczyn jest wiele, w tym także rosyjska dezinformacja dotycząca rzekomych łapanek czy nieprzygotowania ukraińskich żołnierzy. Przed ukraińskim państwem i społeczeństwem obywatelskim kawał pracy. Pamiętajmy też, że część ludzi do Polski wyjechało na kombinowanych zasadach. Czy oni wrócą do Ukrainy? Wątpię - mówi nam Oleg Dubisz, wiceprezes Polsko-Ukraińskiej Izby Gospodarczej (PUIG), mieszkający na co dzień w Ukrainie.

Według Dubisza pół miliona nowych poborowych to mało realna liczba. - 100-200 tysięcy to opcja na teraz - twierdzi ekspert.

Realizacja zapisów ustawy poborowej rodzi pytania o exodus Ukraińców z Polski, a przy tym obawy o kondycję polskiego rynku pracy. Nasi rozmówcy nie spodziewają się jednak rewolucji i podkreślają, że wkrótce zaczną otwierać się furtki pozwalające na uniknięcie poboru.

- Jeśli chodzi o konsekwencje dla Polski, to nie spodziewam się drastycznego oddziaływania. Pracownikom oficjalnie zatrudnionymi w Polsce ważność paszportów nie kończy się przecież masowo za 60 dni - zaznacza Jadwiga Emilewicz.

Oczywiste jest, że obywatele Ukrainy nie korzystają z konsulatów codziennie. Jeśli mają ważne paszporty, to nie potrzebują regularnych wizyt w placówce, więc skala oddziaływania nowych przepisów będzie ograniczona. Jest też druga odsłona, o której często nie chcemy mówić. Poziom korupcji w Ukrainie ma dziś ogromne wymiary, dlatego możemy spodziewać się wielu nadużyć przy stosowaniu nowych przepisów - dodaje.

Precyzując, była wicepremier mówi m.in. o podejrzanych zwolnieniach lekarskich, poświadczających rzekomą niemożność stawienia się do odbycia służby.

Emilewicz zauważa, że ustawa nie może zobowiązać innego kraju do aktywnych działań "ułatwiających" wyjazd Ukraińców na front. Pytana o nieformalne działania rządów w tej sprawie, odpowiada z dystansem.

- W mojej ocenie byłoby bardzo groźnym precedensem, gdybyśmy np. przekazali władzom Ukrainy dostęp do systemu numerów PESEL, które wydawaliśmy obywatelom Ukrainy w 2022 r. podczas największej fali uchodźców. Trudno mi sobie to wyobrazić - wskazuje.

- W ostatnich dniach ukraińskie media obiegły obrazki z Pragi, pokazujące ogromne kolejki do konsulatów. To może być jedyny skutek. Nie przewiduję exodusu - zaznacza Oleg Dubisz, który w przeciwieństwie do Jadwigi Emilewicz spodziewa się nieoficjalnych porozumień między Kijowem a rządami zachodnich państw ościennych ws. "mobilizacji" Ukraińców mieszkających za granicą.

- To logiczne z perspektywy interesów Ukrainy, choć na razie żadnych tego typu jawnych ruchów nie widać. Prawda jest taka, że jeżeli coś się stanie z naszym frontem, to będzie to rodzić poważne zagrożenie dla państw pogranicznych. I ich rządy to rozumieją - zwraca uwagę Dubisz.

Przypomnijmy: według doniesień mediów pod koniec ubiegłego roku Estonia wyraziła gotowość do podpisania z Ukrainą umowy umożliwiającej repatriację mężczyzn w wieku poborowym, którzy uciekli z kraju w obliczu rosyjskiej agresji w 2022 r.

- Wydaje mi się, że ustawa to dopiero pierwszy etap. Represyjność instrumentów mobilizacyjnych będzie większa. Na razie chodzi o to, żeby uporządkować zasoby ludzkie - podsumowuje wiceszef PUIG.

Ustawa poborowa budzi również kilka kontrowersji, na które zwraca uwagę Yuri Orłow z organizującej Ukraińcom pracę w Polsce agencji Gremi Personal. Wśród nich wymienia m.in. niezgodność niektórych przepisów z ukraińską konstytucją.

- W ustawie występują niuanse, o których milczą ustawodawcy i ukraińska prasa. Przewiduje ona zniesienie praw i wolności obywateli Ukrainy i stanowi naruszenie art. 157 konstytucji Ukrainy, który wskazuje, że konstytucji nie można zmienić, jeżeli zmiany polegają na unieważnieniu lub ograniczeniu praw i wolności człowieka - podkreśla Orłow w komentarzu dla money.pl.

Tak nierozsądne działania państwa na rzecz poprawy sytuacji mobilizacyjnej w Ukrainie spowodują, że nawet ci, którzy rozważają powrót na Ukrainę, nie zrobią tego w najbliższej przyszłości - dodaje.

- Może się okazać, że raptem kilku tysiącom Ukraińców w Polsce data ważności paszportu kończy się za pół roku, innym za rok. Osoby, którym paszport kończy się np. w 2030 r., a są już długo w Polsce, mogą zdążyć spełnić warunki, żeby ubiegać się o obywatelstwo - wskazuje Yuriy Grygorenko, dyrektor ds. sprzedaży i główny analityk Gremi Personal.

- Jeśli komuś skończy się paszport i będzie musiał zaktualizować swoje dane w systemie poborowym, podając adres zamieszkania w Polsce, możliwe, że spotka się z odmową wydania nowego paszportu. Ale jak to będzie się odbywało? Na zasadzie deklaracji? Zaświadczenia o zameldowaniu? Kto to będzie weryfikował? Tego nie wiemy. Wiadomo za to na pewno, że część osób poda adresy z sufitu, żeby uniknąć mało prawdopodobnych kłopotów. Jeśli to nie wystarczy, poszerzy się szara strefa i wiele osób będzie przebywało tu nielegalnie. Polska przecież nie może deportować nielegalnie przebywających ludzi na teren, gdzie trwa wojna - tłumaczy Grygorenko.

Paweł Gospodarczyk, dziennikarz money.pl