Samorządy czeka rewolucyjna zmiana. Bez niej nie ma szans na rozwój lokalnych społeczności

Samorządowcy przez każdą władzę byli traktowani podejrzliwie: robicie za mało, chcecie za dużo – mówili politycy różnych opcji. Tych zastrzeżeń było bardzo wiele. Niestety część z nich jest prawdziwa. Dlatego samorządy muszą się zmieniać.

Rozmowa z Zygmuntem Berdychowskim, przewodniczącym Rady Programowej Forum Ekonomicznego w Krynicy, organizatorem Europejskiego Kongresu Samorządowego w Krakowie.

Zygmunt Berdychowski: Jesteśmy na początku drogi. To jest kongres, którego potencjał to nie jest dwa tysiące zarejestrowanych osób. Ten potencjał jest kilkakrotnie większy.

Po drugie jesteśmy na początku drogi jeśli chodzi o obecność w elitach samorządowych – na poziomie polskim, jak i europejskim.

To, że jesteśmy oceniani nieźle to oznacza, że nasza oferta trafiła do zainteresowanej grupy. Chcemy jednak, by dyskusje przy okazji Kongresu były jeszcze ciekawsze i jeszcze bardziej dynamiczne. Żeby raportów i prezentacji, które są materiałem do pracy dla każdego, kto tu przyjeżdża, było jeszcze więcej.

W odróżnieniu od organizowanego przez nas Forum w Krynicy, Forum Samorządowe w Krakowie ma aspiracje by specjalizować się w obszarze, jakim jest zarządzanie wspólnotami lokalnymi, regionalnymi czy powiatowymi. To oczywiście jest długi proces, trzeba się dużo uczyć, ale na pewno trzeba większej grupie osób pokazać o czym my tutaj rozmawiamy.

Pierwsza i najważniejsza uwaga – rozwiązania, które przyjęto w samorządach na początku lat 90. się wyczerpały. W oparciu o nie nic więcej nie osiągniemy. Dlatego w różnych krajach mamy do czynienia z dwojakim procesem. Z jednej strony to decyzje, które zmierzają do tego, aby administracja państwowa bardziej zajmowała się tym, co robią samorządy. Z drugiej strony, w innych krajach samorządy otrzymują coraz więcej pieniędzy i zadań do wykonania.

Oczywiście, że to decentralizacja. I to jedyny sposób, by zmierzyć się z zadaniami, które stoją przed każdym nowoczesnym państwem. To np. ochrona zdrowia. Choć to państwo tworzy sieć szpitali, to organem założycielskim np. ponad 20 lecznic w Małopolsce jest samorząd. Jak pan spyta, w jaki sposób ten sam samorząd zarządza tego typu placówkami, czy ma jakieś centra usług wspólnych, które ułatwią efektywne prowadzenie takiego miejsca, to okaże się, że nic takiego nie istnieje.

Forum w Krynicy jest miejscem, by pokazywać takie rozwiązania, trzeba głośno mówić o tym, że dotychczasowy model nie ma żadnych szans, aby dzięki niemu coś budować, rozbudować, modernizować. Większe środki możemy uzyskać tylko wtedy, gdy bardziej efektywnie zarządzamy tym, za co samorząd odpowiada.

Kolejny przykład – kultura. W każdej operze czy teatrze ma pan dwóch dyrektorów: artystycznego i administracyjnego. Tym pierwszym nie powinniśmy się tak bardzo zajmować. Ale ta druga funkcja? Sprzątanie, zakupy materiałów biurowych – wszędzie wyglądają tak samo. Czy potrzebujemy więc w każdej placówce samorządowej odrębnych wydziałów, dyrektorów? Dziś mamy bezrobocie na poziomie kilku procent. To jest ten czas na wprowadzanie zmian...

Ludzi, którzy pracują w Polsce lokalnej, tak samo, jak tym w parlamencie zależy, żeby Polska była bogatsza, nowocześniejsza, silniejsza. To nie są szkodnicy. To patrioci.

Dopóki jednak będzie trwał spór pomiędzy tymi, co są w opozycji, a rządem, to wszyscy będziemy tego sporu beneficientami. Najgorsza sytuacja jest taka, gdy w Polsce nie ma żadnego sporu. Nikt nie jest wtedy w stanie weryfikować ważności podejmowanych decyzji.

Trudny do pokonania z tych szczytów jest tylko Everest...

A naszym szczytem do zdobycia jest to, by w kuluarach cały czas tętniło życie. Dziś tak jest, ale wciąż to trochę za mało. Liczymy na więcej.

Są, ale to spotkania korporacyjne: Związku Miast Polskich, gmin wiejskich...I ze względu na tę formułę mają one pewne ograniczenia. Korporacja broni spojrzenia na słuszny program. My bronimy różnych punktów widzenia.

Rozmowy o tym, że trzeba zmienić współpracę pomiędzy rządem, a samorządem nie narodziły się w roku 2018, czy 2015. To trwa od wielu lat.

Bawią mnie opinie, że wcześniejszy rząd był dobry, a ten jest zły. Albo odwrotnie.

Spór między samorządem, a politykami jest nierozłączną częścią życia publicznego i musi nam towarzyszyć. Jest i będzie cały czas. I moim zdaniem to dobrze. Natomiast najbliższe wybory pokażą, która z tych dwóch stron sporu ma lepszy program dla samorządów.

Naszym zdaniem samorządowcy przez każdą władzę byli traktowani podejrzliwie: robicie za mało, chcecie za dużo – mówili politycy. Tych zastrzeżeń było bardzo wiele i część z nich jest niestety prawdziwa.

W roku 2016, gdy zmieniła się władza, wciąż było słychać głosy, że już gorzej być nie może. W tamtym czasie sięgnąłem po lekturę Alexis de Tocqueville, który w połowie XIX wieku pojechał z Francji do Ameryki. I on opisywał ten kraj nie według tego, co myślał i widział, ale według tego, co przeczytał na temat Ameryki w gazetach. I ja sobie tak pomyślałem, że tak samo było w Polsce w 2016, że już padamy, że to już koniec....

Demokracja ma to do siebie, że każdy może korzystać z wolności słowa, każdy może demonstrować, stowarzyszać się. Nam trudno przywyknąć do tego stanu i stąd chyba opinia, że gorzej już być nie może. W 2012 roku ówczesna opozycja, a obecna władza też mówiła, że gorzej już być nie może. I pewnie ta myśl stale nam będzie już towarzyszyć.