ZUS zmienił strategię. Efekty już widać

"Kontrola płatników składek jest jednym z kluczowych zadań ZUS, a jej znaczenie w ostatnich latach wyraźnie wzrosło. Z roku na rok organ coraz skuteczniej wykorzystuje dane, analitykę i modele predykcyjne, odchodząc od rutynowych, losowych wizyt na rzecz precyzyjnie celowanych inspekcji. Efekt jest jasny - przypadki zakończenia kontroli bez uchybień zdarzają się coraz rzadziej" - czytamy w raporcie Grant Thornton.

Statystyki ZUS pokazują również, że w ostatnich 5 latach średnioroczny wzrost liczby kontroli przeprowadzanych przez inspektorów wynosił 25 proc.

W samym 2024 r. takich inspekcji było ponad 27 tys. - niemal trzykrotnie więcej niż w 2020 r. Co więcej, z każdym rokiem zwiększa się odsetek kontroli zakończonych wykryciem uchybień - informuje Grant Thornton. Podczas gdy pięć lat temu dotyczyły one około 75 proc. wszystkich inspekcji, w ostatnich dwóch latach odsetek ten przekroczył już 90 proc. Wszystko dlatego, że ZUS zmienił strategię i coraz lepiej typuje podejrzane firmy.

"ZUS coraz częściej wykorzystuje dane z wielu źródeł – w tym z portali z ofertami pracy czy mediów społecznościowych - by typować podmioty do weryfikacji" - wyjaśnia cytowana w raporcie Anna Szczepska, ekspertka Grant Thornton.

"Zmiana strategii ZUS - z kontroli losowych na analityczne i celowane wymaga od pracodawców znacznie większej dbałości o zgodność procesów kadrowo-płacowych z przepisami. Regularne audyty wewnętrzne stają się kluczowym narzędziem minimalizującym ryzyko korekt, sankcji oraz utraty zaufania ze strony pracowników i współpracowników" - podkreśla analityczka.

Jak czytamy w raporcie, "ZUS posiada dostęp do ogromnych zasobów danych, w tym historycznych, oraz korzysta z zaawansowanych modeli predykcyjnych. Algorytmy pozwalają analizować konkretne podmioty w odniesieniu do całej populacji, badać sytuację u pracodawców, a nawet monitorować działania lekarzy. Można więc oczekiwać, że skuteczność typowania płatników do kontroli będzie utrzymywała się na wysokich poziomach także w kolejnych latach".

W ostatnich 5 latach najczęściej inspektorzy ZUS odwiedzili podmioty zajmujące się edukacją oraz handlem detalicznym, z wyłączeniem handlu pojazdami samochodowymi. Wyjątkiem był rok 2021, kiedy kontrolerzy zweryfikowali w większości firmy zaangażowane w handel hurtowy i detaliczny, z wyłączeniem handlu pojazdami samochodowymi.

Z danych ZUS wynika także, że kontrolerzy potrzebują obecnie jedynie 7 dni kalendarzowych, żeby zrealizować kontrolę. W minionych latach średni czas trwania kontroli sukcesywnie spadał.

źródło: Grant Thornton