AI może dodać Polsce nawet 12 proc. PKB. Pod trzema warunkami

Łukasz Kijek
epaselect epa13391187 The Nasdaq MarketSite screen displays visuals of Anthropic AI ahead of its debut on the Nasdaq in New York, New York, USA, 19 November 2026. Its initial public offering is priced at 83.00 USD per share, valuing the company at roughly 1.5 trillion USD. EPA/SARAH YENESEL Dostawca: PAP/EPA.Debiut Anthropic na giełdzie w USA
Źródło zdjęć: © PAP | PAP/EPA/SARAH YENESEL

Sztuczna inteligencja może do 2034 r. podnieść polski PKB nawet 12 proc. ponad ścieżkę bazową – wynika z modelu Banku Światowego. Dziś z AI korzysta jednak zaledwie 8 proc. polskich firm, a kraj wchodzi w okres najszybszego w Europie starzenia się społeczeństwa.

Raport Banku Światowego "Navigating the Age of AI: Implications for Poland's Economy" był punktem wyjścia do dyskusji na konferencji CEE Capital Market, którą PKO Bank Polski zorganizował w Nowym Jorku. To spotkanie inwestorów amerykańskich z polskimi spółkami.

Marcus Kitzmuller z Banku Światowego wyjaśniał, że przez ostatnie dwa lata zespół instytucji budował model polskiej gospodarki obejmujący wszystkie sektory. Model pozwala sprawdzić, co stanie się w ciągu dziesięciu lat przy różnym tempie wdrażania AI. Scenariusze zakładają, że odsetek firm korzystających z AI wzrośnie z 8 proc. do ok. 45 proc. w 2034 r. Wszystkie wyliczenia pokazują dodatkowy efekt w porównaniu z sytuacją, w której Polska zostałaby przy obecnym poziomie wdrożeń.

– W porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej, a nawet całej Europy, Polska ma fantastyczne składniki, by skorzystać na AI. Ale jeśli spojrzeć na dziś, jej firmy należą do najwolniejszych we wdrażaniu AI – mówił ekonomista Banku Światowego.


DLA CIEBIE
Nie płać więcej niż musisz. Te ulgi podatkowe warto znać


Polska ma talenty, ale firmy nie wdrażają AI

Wśród atutów Kitzmuller wymienił silną kadrę inżynierów i osób z umiejętnościami technicznymi. Widać to także w wynikach badania PISA. W Polsce działają zagraniczne spółki i koncerny prowadzące prace badawczo-rozwojowe, m.in. Intel, Samsung i Google. Sektor usług biznesowych zatrudnia 500 tys. osób i odpowiada za blisko 6 proc. PKB (dane za 2024 r.).

Problemem jest skala wdrożeń. AI wykorzystuje 8 proc. firm w Polsce, w Czechach 17 proc., średnia unijna to 35 proc., a w USA odsetek jest znacznie wyższy niż 40 proc. i szybko rośnie.

Podział nie przebiega według sektorów. Firmy zagraniczne częściej efektywnie korzystają z AI, bo narzuca to centrala. Mniejsze przedsiębiorstwa rzadziej wdrażają AI strategicznie. Małe lub średnie przedsiębiorstwo w Polsce jest cztery razy mniej skłonne do efektywnego korzystania z AI niż liderzy w Europie, np. w Austrii czy krajach nordyckich.

– Widzimy, że strategiczne wdrażanie AI w modelach biznesowych firm hamuje brak wizji kadry zarządzającej – mówił ekonomista.

Dodał, że AI jest postrzegana jako coś, z czego ludzie mogą korzystać, jeśli chcą, a nie jako element strategii. Utalentowani pracownicy pracują przeważnie dla firm zagranicznych. Polska w pewnym sensie eksportuje więc wykwalifikowaną pracę, zamiast tworzyć u siebie własność intelektualną.

Rozwój centrów danych hamują niepewność prawna i regulacyjna oraz drogie podstawowe zasoby, przede wszystkim energia. Inwestycje w AI są głównie typu brownfield, czyli usprawniają istniejące procesy, zamiast zmieniać modele biznesowe. Kapitał podwyższonego ryzyka to według Kitzmullera ok. 0,05 proc. PKB, a plan zakłada wzrost do 0,3 proc.

Gospodarka z mniejszą liczbą starszych pracowników

Piotr Bujak, główny ekonomista PKO Banku Polskiego, przedstawił prognozy demograficzne. Do połowy przyszłej dekady liczba osób w wieku produkcyjnym spadnie o ok. 1,5 mln, a do 2055 r. zniknie blisko 10 proc. siły roboczej. Według prognoz ONZ mediana wieku w Polsce wzrośnie do połowy przyszłej dekady o pięć lat.

Żadna inna europejska gospodarka nie zestarzeje się w takiej skali, w regionie wzrost wyniesie rok-dwa lata.

– AI pojawia się w momencie, w którym polska gospodarka musi nauczyć się pracować z mniej licznymi i starszymi pracownikami – mówił Bujak.

Jego zdaniem prognozy makroekonomiczne dla Polski nie uwzględniają jeszcze dywidendy z AI, za to uwzględniają demografię. Dlatego zakładają spowolnienie wzrostu do 2 proc. lub mniej w przyszłej dekadzie, wobec średnio 3,5-4 proc. w ostatnich latach.

Jeśli poprawa produkcji na godzinę czy na pracownika okaże się trwała i obejmie gospodarkę na dużą skalę, a nie tylko pojedyncze udane pilotaże, długoterminowe prognozy mogą wrócić w okolice 3 proc.

Trzy warunki optymistycznego scenariusza

Kitzmuller wskazał trzy czynniki, od których zależy wynik: dostępność inwestycji i finansowania, mobilność pracowników oraz wizja i strategiczne podejście kadry zarządzającej. W Polsce od jednej trzeciej do połowy różnicy między firmami najmniej i najbardziej cyfrowymi wyjaśnia właśnie zarządzanie.

– Zysk w wysokości 12 proc. zmaterializuje się tylko wtedy, gdy mobilność pracowników będzie wysoka. A to w Europie i w Polsce nie jest oczywiste – podkreślił. Jeśli ten warunek nie zostanie spełniony, gospodarka straci prawie 4-5 proc. PKB. Liczy się też czas. Inwestycje muszą ruszyć już teraz – mówił Kitzmuller.

– Jeśli czeka się w zasadzie do początku lat 30. ze skalowaniem, traci się ponad połowę dywidendy do 2034 r. Liczy się to, kiedy się zaczyna – mówił ekonomista Banku Światowego.

Zyska kapitał, nie praca

Według przedstawionego modelu w ciągu dziesięciu lat liczba miejsc pracy w sektorach opartych na wiedzy, w tym w usługach biznesowych, spadnie o ok. 45 proc., a stanowisk na start znacząco ubędzie. Przy sprawnym przekwalifikowaniu pracowników łączny wpływ AI na zatrudnienie ma być bliski zera.

Przy słabej mobilności w 2034 r. w Polsce może być o 340 tys. miejsc pracy mniej. Część tego ubytku może zamortyzować spadek liczby pracowników. W branżach z niedoborem kadr, np. w ochronie zdrowia, AI ma raczej wspierać pracę pozostałych osób.

Dochody z kapitału mają wzrosnąć do 2034 r. o 15 pkt proc. względem scenariusza bazowego, a łączne dochody z pracy pozostaną na tym samym poziomie. Płace realne w Polsce mają wzrosnąć w ciągu dziesięciu lat tylko o 4 proc., a premia za pracę umysłową względem fizycznej skurczy się z 400 do 50 proc. Jak w tej sytuacji redystrybuować zyski?

Piotr Bujak wskazuje, że mniejsza liczba pracujących oznacza niższe wpływy z PIT i składek, a starzenie się może wywołać eksplozję kosztów ochrony zdrowia. AI najpewniej podniesie PKB i poprawi dynamikę relacji długu do PKB, ale przesunięcie dochodów w stronę kapitału osłabi bazę podatkową. Dlatego potrzebne będą duże zmiany w polityce.

Ekonomista przypomniał, że polska gospodarka dobrze dostosowała się do transformacji lat 90., a potem do pandemii i rosyjskiej agresji. – Możemy być pewni, że potrafimy się dostosować, ale to nie oznacza przyzwolenia na zaniedbanie potrzeby przygotowania się na zmianę – powiedział.

Wybrane dla Ciebie