Zamieszanie z pieniędzmi dla samorządów. "System stał się mało transparentny"

O sprawie głośno w środowisku samorządowym zrobiło się jeszcze w czerwcu. Wtedy Związek Miast Polskich, zrzeszający ponad 300 jednostek samorządu terytorialnego (JST) w kraju, informował środowisko samorządowe o "kontynuowaniu działań na rzecz wyegzekwowania środków dla gmin, które zostały pokrzywdzone w naliczeniu środków z CIT". Jak podawał Związek, Ministerstwo Finansów miało przyznać się do błędu i zadeklarowało, że szuka rozwiązania.

Po pierwsze, dojdzie do spotkania z tymi miastami i ustalenia kwot, które otrzymają one jeszcze w tym roku, po drugie, nie zostaną zabrane środki tym, którzy dostali więcej niż teoretycznie powinni, a po trzecie, ministerstwo sprawdzi, czy przypadkiem tego typu błędy nie dotyczą innych JST - informował w czerwcu ZMP.

Samorządowcy przyznają, że już wcześniej zdarzały się pewne błędy w podziale pieniędzy z CIT, ale nie w takiej skali jak teraz. Pełnomocnik ZMP Marek Wójcik w rozmowie z money.pl podaje, że kwota błędu może wynosić nawet 1,4 mld zł w zakresie tego, ile środków powinno jeszcze trafić do samorządów, natomiast wyliczenia te nie obejmują to kwot, które nadmiarowo trafiły do wybranych jednostek samorządu terytorialnego.

Przykładowo: Opole, jako miasto na prawach powiatu, dostało z tytułu planowanych udziałów w CIT na 2025 rok środki w wysokości 39,9 mln zł, które są mniejsze w stosunku do roku 2024 o 11,3 mln zł (wykonanie: 51,2 mln zł), czyli o 22 proc. - Miasto Opole nie posiada dostępu do bazy ministerstwa, stanowiącej źródło do wyliczenia wielkości udziałów z tytułu CIT dla JST. Zatem trudno jest oszacować, czy mniejsza kwota dla nas wynika z błędnej bazy podatników, czy jednak jest skutkiem zmiany ustawy o dochodach JST - mówi money.pl Daria Strąk z biura prasowego.

Z czego może wynikać kłopot? W tej sprawie same władze samorządowe nie są specjalnie wylewne. Pewne tropy zostawiają jednak władze stolicy.

Z informacji przekazanych przez Ministerstwo Finansów wynika, że źródłem problemu w zakresie naliczania samorządom udziału w podatku CIT jest sposób uwzględnienia formularzy podatkowych CIT-ST i CIT-8ST w bazie podatkowej CIT, znajdującej się w Ministerstwie Finansów - podaje stołeczny ratusz.

Jak dodają warszawscy urzędnicy, z informacji przekazanych przez resort finansów wynika, że ewentualna korekta dochodów z CIT nastąpi "najpóźniej na początku roku 2026".

Nasi rozmówcy związani z samorządem zastanawiają się, czy resort poniekąd nie padł ofiarą własnej reformy dotyczącej lokalnych finansów. Nowa ustawa o dochodach JST z 2024 r. wprowadziła od 2025 r. duże zmiany w sposobie ustalania dochodów jednostek samorządu terytorialnego m.in. z tytułu udziału w podatku dochodowym od osób prawnych.

W miejsce udziału w wielkości odprowadzanych podatków wprowadzono udział w dochodach podatników przed opodatkowaniem. Zasadniczą zmianą jest również wydzielenie miast na prawach powiatu do osobnej kategorii. Efektem tych zmian - jak podkreślają samorządowcy - jest "brak porównywalności udziałów w CIT w 2024 i 2025 roku".

- Być może z tego powodu doszło tu do jakiegoś zamieszania z podziałem środków - zastanawia się jeden z naszych samorządowych rozmówców. Inny jednak twierdzi, że problem prawdopodobnie leży gdzie indziej. - On i tak by wynikł, to nie ma nic wspólnego z bazą podatkową. Bo nagle niektóre samorządy, które z CIT miały, powiedzmy, "100", teraz mają "5", a ci co mieli "5", teraz mają "100". To niemożliwe, by aż tak zmieniły się relacje między dochodem do opodatkowania a samym podatkiem - przekonuje rozmówca.

Jego zdaniem bardziej to dotyczy wzajemnego rozliczania pomiędzy samorządami w sytuacji gdy przedsiębiorstwa prowadzą działalność w różnych miejscach w Polsce. - Ustawa mówi, że jeśli jest filia danej firmy w innej gminie, to proporcjonalnie do liczby zatrudnionych pracowników ta gmina musi podzielić się CIT z gminą, gdzie jest główna siedziba tej firmy - tłumaczy.

Jeszcze w czerwcu zapytaliśmy resort finansów o szczegóły sprawy i planowanych korekt. Odpowiedzi otrzymaliśmy... dopiero w ten czwartek. Resort potwierdza, że trwa przeliczanie dochodów, które obejmie wszystkie samorządy w Polsce.

Zostaną przeliczone dochody za lata 2024 i 2025 według zasad obowiązujących w tych latach, a nie tylko z tytułu udziału w CIT. Wyrównanie otrzymają te samorządy, których łączne dochody, obliczone na podstawie zaktualizowanej bazy danych z uwzględnieniem wpłat do budżetu państwa za 2024 albo korekty z tytułu zamożności za 2025 rok, będą wyższe od dochodów przekazanych JST w latach 2024 i 2025 - podaje ministerstwo.

Resort tłumaczy, że potrzeba aktualizacji danych podatkowych w zakresie podatku CIT za lata 2021 i 2022 wynikała m.in. z błędnych deklaracji złożonych przez podatników CIT.

"Podatnicy często składali za ten sam rok kilka informacji na różnych formularzach, np. CIT-ST i CIT-8ST (CIT-ST przestał obowiązywać w 2022 r., mimo to podatnicy wciąż z niego korzystali). Zdarzały się także sytuacje, gdy podatnicy CIT wpisywali w deklaracjach podatkowych niewłaściwą nazwę gminy lub typ gminy (istnieją bowiem gminy o tej samej nazwie, ale różnych typów: miejska, wiejska)" - wyjaśnia ministerstwo.

"Podatnicy w składanych deklaracjach nie uwzględniali także zmian w podziale administracyjnym kraju, w tym zmiany granic i nazwy gmin. Dodatkowo w wyniku przeprowadzonych czynności sprawdzających lub kontroli podatkowych część deklaracji została anulowana lub zmienione zostały dane w deklaracjach" - dodaje.

Zatem dane, które były wykorzystane do wyliczenia dochodów za 2024 r. lub 2025 r., zdezaktualizowały się w wyniku czynności organów KAS - przekonuje resort. Dodatkowo nieoficjalnie słyszymy konkretne zapewnienie: jeśli ktoś dostał za dużo, to tych pieniędzy nie straci, a jeśli ktoś dostał za mało, to dosypiemy.

Mimo to samorządowcy generalnie mają zarzuty do resortu, że działa w tej sprawie mało transparentnie. Z planów na 2026 rok, o których resort już informuje stronę samorządową, wynika, że planowane jest rozliczenie CIT w ramach tzw. środków uzupełniających w wysokości 1,6 mld zł.

- Ta kwota 1,6 mld zł według relacji ministerstwa jest na "wyrównanie dochodów JST ponownie przeliczonych w związku z aktualizacją danych za lata poprzednie". Z tego ok. 1,4 mld zł jest na wyrównanie dochodów z CIT, a 185 mln zł na pokrycie skutków wdrożenia zmian w Karcie Nauczyciela. Niestety resort dopuszcza się manipulacji danymi, bo twierdzi, że to wyrównanie w 2026 roku za 2024 i 2025 rok. To nie w porządku, bo to są pieniądze, które nam się należały w części za 2025 rok i one powinny podbić bazę jeszcze w roku 2025 - przekonuje Marek Wójcik z ZMP.

- Domagamy się od ministerstwa przywrócenia rozwiązania, w którym dostawaliśmy "bez łaski" z urzędów skarbowych informacje o podatkach dochodowych. Po prostu dostawaliśmy w październiku metryczkę na następny rok i potem oni tej metryczki nie zmieniali, tylko co kwartał wypłacana była jedna czwarta należnych dochodów z CIT i PIT. Dziś takiej wiedzy nie mamy, a to powoduje, że system stał się mało transparentny i utrudnia samorządom bieżące zarządzanie finansami - dodaje.

Tomasz Żółciak i Grzegorz Osiecki, dziennikarze money.pl