TSUE: sąd może uwzględnić przedawnione roszczenie banku o zwrot kapitału z kredytu

Czwartkowy wyrok TSUE odnosi się do skutków stwierdzenia nieważności umowy kredytowej indeksowanej do franka szwajcarskiego. Pytania prejudycjalne w tej sprawie skierował Sąd Okręgowy w Warszawie.

Trybunał ocenił, że unijna dyrektywa o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich co do zasady nie wyklucza, by sąd uwzględnił przedawnione roszczenie banku o zwrot kapitału. Warunkiem pozostaje jednak szczególny charakter sprawy i jej odpowiednie uzasadnienie.

Co do zasady unijna dyrektywa 93/13/EWG nie stoi na przeszkodzie regulacji krajowej, która pozwala, w wyjątkowych okolicznościach, uwzględnić przedawnione roszczenie banku o zwrot kapitału kredytu - orzekł TSUE w jednej z trzech polskich spraw dot. tzw. kredytu frankowego.

Sąd krajowy przed pominięciem skutku przedawnienia ma wyważyć interesy obu stron według obiektywnych kryteriów ustawowych. Jak wynika z orzeczenia, znaczenie mają m.in. długość terminu przedawnienia, czas od jego upływu do zgłoszenia roszczenia oraz przyczyny, dla których bank wcześniej nie dochodził zwrotu kapitału kredytu.

Jednocześnie w innej sprawie (C-752/24) TSUE został zapytany, czy na gruncie dyrektywy 93/13/EWG może dojść do przerwania biegu przedawnienia roszczenia banku przez wytoczenie powództwa przeciwko konsumentowi o zwrot kapitału kredytu, zanim ostatecznie zostanie rozstrzygnięta sprawa wytoczona przez konsumenta, w odrębnym postępowaniu, o ustalenie nieważności umowy kredytu ze względu na zawarte w niej nieuczciwe postanowienia umowne.

Trybunał orzekł, że w takiej sytuacji dyrektywa 93/13/EWG, co do zasady, nie sprzeciwia się przerwaniu biegu przedawnienia roszczenia banku. Sąd krajowy ma jednak podjąć wszelkie niezbędne środki przewidziane w prawie krajowym, aby wykonywanie praw przyznanych konsumentom przez dyrektywę 93/13/EWG nie było niemożliwe lub nadmiernie utrudnione - napisał Trybunał.

PKO Bank Polski odniósł się do rozstrzygnięcia tej sprawy na poziomie sądu UE. "Trybunał uznał, że prawo UE pozwala na uwzględnienie przedawnionych roszczeń banku, jeśli przemawiają za tym względy słuszności. Dotyczy to w szczególności sytuacji, w której bank dochodził roszczeń w terminie, który wynikał z ówcześnie dominującego orzecznictwa. W praktyce oznacza to potwierdzenie, że banki mają prawo do odzyskania wypłaconego kapitału" - ocenił adwokat Piotr Haiduk, który reprezentował PKO BP przed TSUE.

W opinii największego banku w Polsce głównym efektem rozstrzygnięcia jest "zwiększenie przejrzystości zasad rozliczeń oraz usunięcie niepewności co do interpretacji przepisów prawa". Według banku wyrok potwierdza fundamentalną zasadę, że "system prawny powinien być oparty na równowadze, przewidywalności i uczciwości wobec wszystkich stron postępowania".

Piotr Haiduk ocenił ponadto, że wyrok potwierdza, iż ochrona konsumenta nie wyklucza elementarnej zasady równowagi stron. "Skoro umowa upada, każda ze stron powinna odzyskać to, co świadczyła. Trybunał wzmacnia tym samym przewidywalność prawa, dopuszczając uwzględnienie roszczeń banków także w szczególnych przypadkach przedawnienia, gdy przemawiają za tym względy słuszności. Takim przypadkiem może być zmiana linii orzeczniczej" – zauważył Piotr Haiduk.

Kierunek, jaki sprawie nadaje opinia rzeczniczki TSUE, jest ważny dla branży, która obsługuje tzw. sprawy frankowe. Komentarza dla money.pl udzielił Robert Piskor, partner zarządzający w kancelarii Hantke & Piskor.

Nie są to rozstrzygnięcia przełomowe, choć jak zwykle każda ze stron sporu próbuje interpretować je wyłącznie na swoją korzyść. Jako pełnomocnik konsumentów, ale jednocześnie osoba starająca się nie zakrzywiać rzeczywistości, mogę powiedzieć jedno: dokładnie tego się spodziewałem - przyznał Robert Piskor.

I dodał, że "trudno było oczekiwać innego kierunku rozstrzygnięcia, skoro przepisy krajowe wprost przewidują taki mechanizm rozliczeń". "Pełnomocnicy opowiadający klientom, że kredyt będzie nie tylko darmowy, ale jeszcze nie trzeba będzie oddawać kapitału, bliżsi są bajkopisarzom niż prawnikom" - ocenił współzałożyciel kancelarii Hantke & Piskor.

Rozstrzygnięcie skomentował dla money.pl również radca prawny Wojciech Bochenek, partner we wrocławskiej kancelarii Bochenek, Ciesielski i Wspólnicy. "W mojej ocenie, argumentacja i wyroki wydane przez Trybunał mogą być wyzwaniem dla konsumentów, którzy swoją strategię obronną w sprawie z powództwa banku o zwrot kapitału oparli wyłącznie o zarzut przedawnienia roszczeń. W tej sytuacji konieczne będzie zbadanie, czy w sprawie zachodzi wyjątkowa sytuacja dająca podstawy do uwzględnienia zarzutu przedawnienia" - przyznał prawnik.

Zaznaczył przy tym, że z wyroku Trybunału wynika, iż "ochrona praw konsumentów jest wartością nadrzędną w prawie europejskim, a dochodzenie przez bank swoich roszczeń nie może zniechęcać konsumentów do dochodzenia swoich praw na drodze sądowej". "Trybunał wyraźnie podkreślił, że sąd krajowy ma podjąć wszelkie niezbędne środki, przewidziane w prawie krajowym, aby wykonywanie praw przyznanych konsumentom przez dyrektywę 93/13/EWG nie było niemożliwe lub nadmiernie utrudnione np. w zakresie kosztów postępowania zainicjowanego przez banki" - podsumował Wojciech Bochenek.

źródło: PAP, money.pl