Resort reaguje po artykule money.pl. Nowa ustawa o emeryturach coraz bliżej

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kończy prace nad projektem nowelizacji przepisów regulujących sposób ustalania wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stawką są pieniądze tysięcy seniorów, którzy zdecydowali się na wcześniejszą emeryturę, a po latach przekonali się, że ta decyzja kosztowała ich znacznie więcej, niż mogli przewidzieć. Państwo zmieniło bowiem reguły już po tym, jak złożyli wnioski o świadczenia. O skali problemu pisaliśmy w poniedziałkowym artykule "Spór o tysiące zaniżonych emerytur. Seniorzy upominają się o swoje, rachunek idzie w miliardy".

Jak przekazał 9 lutego resort w odpowiedzi na pytania money.pl, projekt wciąż znajduje się na etapie analiz.

Obecnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej trwają prace analityczne nad zgłoszonymi uwagami i postulatami wobec rozwiązań prawnych przedstawionych w omawianym dokumencie – poinformowało ministerstwo, które pilotuje rządowy projekt ustawy.

Tymczasem harmonogram prac wyraźnie się rozjechał. Do dziś uwagi do projektu nie zostały opublikowane na stronie Rządowego Centrum Legislacji. Z informacji zamieszczonych na stronach rządowych wynika, że projekt miał trafić pod obrady Rady Ministrów w pierwszym kwartale roku, a ustawa - wejść w życie 1 czerwca 2026 r. Resort nie odpowiada jednak wprost na pytanie, czy te terminy zostaną dotrzymane. 

Zapowiedzi, że rząd przygotowuje ustawę, by rozwiązać problem zaniżonych emerytur, pojawiły się w marcu ubiegłego roku. Projekt nowelizacji obejmuje osoby, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. Tego dnia w Dzienniku Ustaw ogłoszono nowelizację z 11 maja 2012 r., wprowadzającą do ustawy emerytalnej art. 25 ust. 1b.

Przepis ten nakazuje pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej – po osiągnięciu wieku emerytalnego - o sumę wcześniej pobranych świadczeń. Obowiązuje od początku 2013 r. i to on stał się źródłem problemu tysięcy seniorów.

"Osoby, które składały wniosek o wcześniejszą emeryturę po tym dniu (6 czerwca 2012 r. - przyp. red.), miały lub powinny były mieć świadomość obowiązywania mechanizmu pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. Takie założenie wynika z powszechnie akceptowanego domniemania znajomości prawa należycie ogłoszonego" - czytamy w uzasadnieniu projektu.

Jednocześnie ministerstwo podkreśla w korespondencji z redakcją money.pl, że projekt nowelizacji powstawał niezależnie od wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2024 r., na który powołujemy się w poniedziałkowej publikacji. Jak zaznacza resort, zaproponowane rozwiązania "oparte są na orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego z 2019 r., Sądu Najwyższego oraz zasadach prawa ubezpieczeń społecznych".

- Mając na uwadze powyższe, a jednocześnie liczne wystąpienia emerytów z roczników innych niż 1953, postulujących stworzenie przepisów umożliwiających ustalenie emerytury powszechnej bez pomniejszania jej podstawy o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych, w resorcie powstał omawiany projekt ustawy - wyjaśnia MRPiPS.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 6 marca 2019 r. dotyczył kobiet urodzonych w 1953 r., wobec których zastosowano mechanizm pomniejszania podstawy emerytury powszechnej o wcześniej pobrane świadczenia. TK uznał wówczas ten przepis za niekonstytucyjny.

Rok później Sejm uchwalił nowelizację ustawy emerytalnej, która przywróciła wyższą podstawę obliczenia emerytury kobietom z tego rocznika. Ustawodawca uznał, że pobierały one wcześniejsze świadczenia bez obiektywnej wiedzy, że decyzja ta wpłynie na wysokość emerytury powszechnej.

Już wtedy organizacje związkowe alarmowały, że nowe przepisy obejmują wyłącznie jeden rocznik, choć osoby z innych roczników również nie miały świadomości skutków zmiany, która weszła w życie 1 stycznia 2013 r.

W pułapkę zastawioną przez państwo wpadły kobiety urodzone w latach 1949–1959 oraz mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 i w 1954 r. Skutki tych regulacji są wymierne i dotkliwe finansowo. Wynika to z szacunków ZUS, dołączonych do sprawy, w której Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w 2024 r. i nie obejmują rocznika 53. Orzeczenie to już dziś wpływa na rozstrzygnięcia sądów w sporach seniorów z ZUS.

Trybunał jednoznacznie stwierdził, że stosowanie mechanizmu potrącania wobec tej grupy narusza konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa oraz ochronę praw nabytych. Uznał również, że seniorzy zostali postawieni w sytuacji, której nie mogli racjonalnie przewidzieć w momencie podejmowania decyzji o wcześniejszej emeryturze.

Wyrok potwierdził, że wypłacane dziś świadczenia są zaniżone i niezgodne z konstytucją. Zaskarżona regulacja – art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej – narusza zarówno zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji), jak i prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji).

Rządowa propozycja ustawowego rozwiązania problemu jest jednak znacznie mniej korzystna niż skutki wygranych spraw sądowych czy konsekwencje wyroku TK z 2024 r. Na jego podstawie seniorzy mogą liczyć średnio na ok. 1,2 tys. zł miesięcznej podwyżki i nawet 64 tys. zł wyrównania.

– Według danych zawartych w Ocenie Skutków Regulacji z 4 czerwca 2025 r. średnie podwyżki mają wynieść 662 zł dla osób już pobierających emeryturę powszechną oraz 764 zł dla osób kontynuujących pobieranie emerytury wcześniejszej. Kluczowe jest jednak to, że projekt nie przewiduje żadnego mechanizmu wyrównania świadczeń za okres wsteczny – wskazuje w rozmowie z money.pl radca prawny Katarzyna Wilk z Kancelarii Mędrecki Wilk i Wspólnicy, reprezentująca seniorów w sporach z ZUS.

Problem w tym, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2024 r. nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a więc – zgodnie z obowiązującą wykładnią – nie ma mocy prawnej. Na podstawie uchwały Sejmu z 6 marca 2024 r., dotyczącej skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023, część uchwał o wyborze sędziów TK uznano za podjęte z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji ani rząd, ani ZUS nie uwzględniają tego wyroku w swoich działaniach.

Ministerstwo podkreśla przy tym, że sytuacja prawna emerytów z rocznika 1953, których dotyczył wyrok TK z 2019 r. i który resort bierze pod uwagę w pracach nad projektem, różni się od sytuacji emerytów z innych roczników.

– Nie można mówić o poniesieniu tego samego rodzaju i jakości uszczerbku przez te grupy. Dlatego rozwiązania przyjęte w projekcie UD204 różnią się od tych zastosowanych w ustawie z 19 czerwca 2020 r., realizującej wytyczne wyroku TK z 6 marca 2019 r. – przekonuje ministerstwo.

Karolina Wysota, dziennikarka money.pl