Mały złoty przy wielkim euro. Belka: suwerenność jest iluzoryczna

Piotr Bera
Prof. Marek BelkaProf. Marek Belka
Źródło zdjęć: © Getty Images | Beata Zawrzel/NurPhoto

Obecna tzw. suwerenność Polski w polityce pieniężnej, związana z utrzymywaniem własnej waluty, kosztuje – ocenił prof. Marek Belka. Były premier mówił m.in. o kosztach związanych z wyższymi niż w strefie euro stopami procentowymi czy utrzymywaniem rezerw walutowych i rezerw złota.

Marek Belka prowadził na konferencji Open Eyes Economy Summit w Krakowie cykl dyskusji pod hasłem: czy Polskę stać na nieprzystępowanie do strefy euro. We wprowadzeniu odniósł się do obecnych w debacie publicznej kwestii związanych z kosztami ewentualnego przyjęcia wspólnej waluty.

Wśród kosztów wymienia się utratę suwerenności w polityce pieniężnej. Belka zaznaczył jednak, że w ostatnich 20 latach Polska tylko raz prowadziła tę politykę inaczej niż w Europie.

To było w 2019 r., kiedy Narodowy Bank Polski mimo bardzo wysokiej inflacji zdecydował się na gwałtowne obniżenie stóp procentowych, aby pomóc wtedy urzędującym w utrzymaniu władzy. Czy o taką suwerenność nam chodzi? Wątpię – podkreślił prof. Belka.

DLA CIEBIE
Finanse firmy pod kontrolą. Nawyki, które ułatwiają biznes

Zaznaczył przy tym, że pomijając ten przypadek, przy relatywnie niewielkiej walucie, jaką jest złoty, funkcjonującej obok waluty wielkiej, jaką jest euro, krajowa suwerenność w polityce pieniężnej jest "iluzoryczna".

Jeżeli euro się osłabia wobec dolara, to złoty też się osłabia wobec dolara, tylko trochę bardziej. Jeżeli euro wzmacnia się wobec dolara, to tak samo jest ze złotym, tylko trochę bardziej. Mówiąc krótko, (...) podążamy za euro i w gruncie rzeczy nie ma tu żadnego wpływu nasza polityka, jeżeli chodzi o stopy procentowe – diagnozował Belka.

Belka ostrzega

Zastrzegł, że trzeba przy tym uważać, aby w kraju o niewielkiej walucie nie następowały gwałtowne przypływy i odpływy kapitału, co w najbardziej drastycznej formie przeżyły kraje bałtyckie w latach 2006-08, a co w Polsce przełożyło się m.in. przed laty na popularność kredytów frankowych.

– To był nagły przypływ kapitału, który spowodował gwałtowne wzmocnienie złotego. Euro kosztowało wtedy 3,20 zł, a dolar 2 zł, a potem nastąpił globalny kryzys finansowy i ta bańka spekulacyjna na złotym pękła. Czy to jest stabilność? Jest wręcz odwrotnie. To jest wrażliwość gospodarki, która posiada własną walutę, na gwałtowne przypływy i odpływy kapitału – kontynuował ekonomista oraz były szef Narodowego Banku Polskiego.

Prof. Belka wspomniał też o stopach procentowych. Wyższe przeciętnie o dwa punkty procentowe niż w strefie euro, czego efektem są np. wyższe koszty modernizacji czy kredytów mieszkaniowych. Przywołał przykład Słowacji, gdzie stopa procentowa od kredytów hipotecznych wynosi ok. 3,7 proc., a w Polsce 7,1 proc. – To jest ten koszt posiadania własnej waluty – stwierdził.

– Ale jeszcze jeden element, na który nikt nie zwraca uwagi. Posiadanie własnej waluty wymaga, a przynajmniej tak nam się wydaje, gromadzenia rezerw walutowych. Jesteśmy wielce dumni, że mamy rezerwy walutowe na sumę chyba już 350 mld euro. Czy kiedykolwiek wykorzystamy je na cokolwiek? – zapytał ekonomista.

Setki ton złota dla Polski

Ironizował, że podobna duma wiąże się z posiadaniem przez Polskę 700 ton złota, co – w jego ocenie – z punktu widzenia rezerw walutowych jest słabym zabezpieczeniem. Wyjaśniał, że w razie kryzysu i potrzeby użycia tej rezerwy złoto jest stosunkowo mało płynne i trudno jest je sprzedać, a ponadto jego cena jest zmienna: ostatnio spadała.

To jest więc koszt utrzymania własnej waluty. Te pieniądze mogłyby zostać wydane np. na modernizację gospodarki, a nie są. Gdybyśmy wstąpili do strefy euro, to z tych 350 mld musielibyśmy przekazać do wspólnego kotła, ok. 8 mld euro rezerw. Z całą resztą trzeba by coś zrobić – mówił Belka.

Zasugerował stworzenie w oparciu o te pieniądze rodzaju funduszu narodowego, z którego można byłoby spłacić stosunkowo niewielkie zadłużenie w walutach zagranicznych, ale przede wszystkim – finansować część wysiłku zbrojeniowego. – To jest w tej chwili niemożliwe, bo przecież mamy dbać o swoją suwerenność. Tylko że ta suwerenność nas po prostu kosztuje – powtórzył.

Ocenił również, że obecnej wielkości rezerwa walutowa jest "produktem świadomej lub nieświadomej polityki osłabiania złotego". Jak tłumaczył, w Polsce, w której tempo wzrostu wydajności pracy jest szybsze niż w większości krajów europejskich, waluta powinna się wzmacniać, ale uderzałoby to w polski model oparcia eksportu o niskie koszty.

Gdybyśmy byli w euro, zaryglowalibyśmy ten kurs słabego złotego w euro. Sprawa zostałaby załatwiona sama przez się, ale koszty wzrostu gospodarczego byłyby o wiele niższe. O te dwa punkty procentowe kapitał byłby tańszy, co oznacza, że moglibyśmy importować technologie, maszyny taniej, a sami bylibyśmy po prostu bogatsi – wskazał Belka.

Przekonywał też, że w żadnym z krajów, które przyjęły euro, nie odnotowano gwałtownego przyspieszenia wzrostu cen – poza Bułgarią, gdzie zbiegło się to jednak z kolejną fazą kryzysu naftowego.

– Wszelkie takie popularne, propagandowe tezy o tym, że jak byśmy wprowadzili euro, to nastąpiłoby gwałtowne zubożenie społeczeństwa, to jest po prostu nieprawda. Nigdzie to nie nastąpiło: ani w Słowacji, ani w krajach bałtyckich, ani także w Chorwacji czy w ostatnim czasie w Bułgarii – akcentował ekonomista.

Dodał, że choć w Bułgarii społeczeństwo było początkowo dość podzielone ws. przyjęcia euro, popularność tej decyzji ostatnio szybko rośnie.

Źródło: PAP

Wybrane dla Ciebie