Jak ZUS kontroluje przedsiębiorców

Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych kontroli podlega każdy, na kim spoczywa obowiązek zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, obliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i inne fundusze, potrącania składek na ubezpieczenia społeczne, wypłaty świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jak opóźnić kontrolę podatkowąKrótko mówiąc - ZUS może skontrolować każdego płatnika składek, niezależnie czy jest to duża firma, czy osoba fizyczna prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą.

Kontrolujemy przede wszystkim wywiązywanie się płatników składek z nałożonych obowiązków ustawowych.
Chodzi zarówno o obowiązki w zakresie naliczania i rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne lub składek zdrowotnych, a także składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jak również o obowiązki związane z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Przedmiot kontroli stanowią także dane przekazywane przez płatników składek dla celów emerytalno-rentowych.

Inspektor kontroli Zakładu doręcza upoważnienie przedstawicielowi ustawowemu, lub pełnomocnikowi płatnika składek, ustalając jednocześnie miejsce prowadzenia czynności (siedziba płatnika składek, biuro rachunkowe, miejsce prowadzenia działalności) i sposób dostępu do dokumentacji finansowo-księgowej oraz związanej z wypłatą świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Czynności kontrolne prowadzi się w obecności płatnika składek lub osoby upoważnionej do reprezentowania go w czasie kontroli.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nadaje inspektorowi kontroli ZUS uprawnienia do badania wszelkich ksiąg, dokumentów finansowo-księgowych i osobowych oraz innych nośników informacji związanych z zakresem kontroli.
Inspektor może np. poprosić o regulamin wynagradzania albo układ zbiorowy, o ile wynikają z nich wypłaty określonych składników wynagrodzenia. Inspektor badając dane dotyczące zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych ubezpieczonego prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą zażąda wszelkich dokumentów będących potwierdzeniem jej prowadzenia np. zapisy w dokumentacji podatkowej, faktury itp.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej wprowadziła podział wśród podmiotów funkcjonujących na rynku na płatników składek przedsiębiorców i płatników nie będących przedsiębiorcami.

Kontrola płatników składek przedsiębiorców (mikro, małych i średnich) nie może trwać dłużej niż 4 tygodnie, pozostałych - maksymalnie do 8 tygodni. Ustawa zakazuje prowadzenia kontroli płatników składek przedsiębiorców w tym samym zakresie w danym roku kalendarzowym i równoczesnego prowadzenia kontroli przez więcej niż jeden organ kontroli.

Kontrola płatników składek nie będących przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej powinna trwać nie dłużej niż dwa miesiące. Jeśli płatnik rzetelnie wykonuje swoje obowiązki, a dokumentacja prowadzona jest prawidłowo, kontrola trwa oczywiście znacznie krócej.

Inspektor kontroli nie wydaje decyzji. Ustalenia stanu rzeczywistego ustalonego w wyniku prowadzonych czynności kontrolnych inspektor kontroli Zakładu opisuje w protokole kontroli, sporządzając go w dwóch egzemplarzach z których jeden jest przekazywany płatnikowi składek.
Ten - jeśli się nie zgadza z ustaleniami opisanym w protokole kontroli - w ciągu dwóch tygodni może złożyć pisemne zastrzeżenia do jego ustaleń i wskazać stosowne środki dowodowe.
W przypadku, gdy płatnik składek po rozpatrzeniu zastrzeżeń nie zgadza się w dalszym ciągu z ustaleniami kontroli, Zakład wydaje decyzję, od której przysługuje odwołanie do sądu w terminie miesiąca od daty otrzymania decyzji.

_ Rozmowa z Elżbietą Żurek, ekspertem z Departamentu Kontroli Płatników Składek w Centrali Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. _