Prawo karne. Co obejmuje i jakie są jego cele?

Prawo karne to zbiór przepisów dotyczących popełnianych przestępstw. Zakazuje postępowania postrzeganego jako niszczące, szkodliwe lub w inny sposób zagrażające własności, zdrowiu, bezpieczeństwu i dobru moralnemu osób nim objętych. Większość prawa karnego jest ustanowiona przez ustawy, co oznacza, że ​​ustawy są wprowadzane przez prawodawcę.

Wyróżnia się pięć głównych celów prawa karnego - karę, odstraszenie, ubezwłasnowolnienie, rehabilitację i przywrócenie
Źródło zdjęć: © iStock.com
Marlena Kostyńska

Prawo karne obejmuje karanie i rehabilitację osób, które naruszają takie prawa. Różni się ono w zależności od jurysdykcji. Różni się również od prawa cywilnego, gdzie nacisk kładzie się bardziej na rozwiązywanie sporów i odszkodowanie dla ofiar niż na karanie lub rehabilitację. Procedura karna jest sformalizowaną oficjalną działalnością, która potwierdza fakt popełnienia przestępstwa i zezwala na karalne lub rehabilitacyjne traktowanie sprawcy.

Cele prawa karnego

Prawo karne jest charakterystyczne dla wyjątkowo poważnych potencjalnych konsekwencji lub sankcji za nieprzestrzeganie jego zasad. Kara śmierci może być narzucona w niektórych jurysdykcjach za najpoważniejsze zbrodnie. Można nałożyć także karę fizyczną lub cielesną, chociaż kary te są zabronione w znacznej części świata.

Osoby poddane karze mogą być osadzone w więzieniu lub areszcie na różnych warunkach w zależności od konkretnego przewinienia. Inną sankcją jest także nałożenie na skazanego nadzoru, w tym aresztu domowego. Skazani mogą być zobowiązani do przestrzegania szczegółowych wytycznych w ramach zwolnienia warunkowego lub okresu próbnego. Można również nałożyć kary grzywny, przejmując pieniądze lub mienie od osoby skazanej za przestępstwo.

Pięć celów prawa karnego

Kara – przestępcy powinni być ukarani w pewien określony sposób. Jest to najszerzej widziany cel prawa karnego. Osoby popełniające przestępstwo musi mieć świadomość kary, która będzie taka sama dla każdej osoby, która je popełni.

Odstraszanie – indywidualne odstraszanie ukierunkowane jest na konkretnego sprawcę. Celem jest nałożenie wystarczającej kary, aby zniechęcić sprawcę do przestępczego zachowania. Ogólne odstraszanie ma na celu ogół społeczeństwa. Nakładając karę na tych, którzy popełniają przestępstwa, inne osoby są zniechęcane do popełniania tych przestępstw.

Ubezwłasnowolnienie – ten cel prawa karnego ma za zadanie odseparować osoby, które popełniły dane przestępstwo od reszty społeczeństwa. Kara odosobnienia jest najczęściej realizowana w formie więzienia, rzadziej w formie wygnania. Ubezwłasnowolnienie sprawia, że przestępca nie może sam decydować o swoim losie, a zajmują się tym odpowiednie służby.

Rehabilitacja – ma na celu przekształcenie sprawcy w wartościowego członka społeczeństwa. Jej głównym celem jest zapobieganie dalszym przestępstwom poprzez przekonanie sprawcy, że jego postępowanie było niewłaściwe.

Przywrócenie – jest to zorientowana na ofiarę teoria kary. Celem jest naprawa, za pośrednictwem władz państwowych, wszelkich obrażeń zadawanych ofierze przez sprawcę. Na przykład osoba dokonująca defraudacji będzie zobowiązana do zwrotu nienależnie uzyskanych pieniędzy. Przywrócenie jest zwykle łączone z innymi głównymi celami wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych i jest ściśle związane z pojęciami z prawa cywilnego, na przykład przywróceniem szkody do stanu pierwotnego.

Wybrane dla Ciebie
"Jesteśmy w europejskiej elicie". Premier chwali się sukcesem Polski
"Jesteśmy w europejskiej elicie". Premier chwali się sukcesem Polski
Demokraci wycofują poparcie dla jednej z ustaw o sankcjach na Rosję. "Są lepsze sposoby"
Demokraci wycofują poparcie dla jednej z ustaw o sankcjach na Rosję. "Są lepsze sposoby"
Reforma PIP nie trafi do kosza. Sejm nie zgodził się na odrzucenie projektu
Reforma PIP nie trafi do kosza. Sejm nie zgodził się na odrzucenie projektu
Były szef CBA w zarządzie Orlenu. Oto czym się będzie zajmował
Były szef CBA w zarządzie Orlenu. Oto czym się będzie zajmował
Cena benzyny w górę o 10 proc. Mówią, co się stanie, gdy wejdzie ETS2
Cena benzyny w górę o 10 proc. Mówią, co się stanie, gdy wejdzie ETS2
Prezes NBP spotkał się z ambasadorem USA. Rozmawiali m.in. o złocie
Prezes NBP spotkał się z ambasadorem USA. Rozmawiali m.in. o złocie
Nowe sankcje USA wobec tankowców z irańską ropą
Nowe sankcje USA wobec tankowców z irańską ropą
Ile kosztuje euro? Kurs euro do złotego PLN/EUR 25.02.2026
Ile kosztuje euro? Kurs euro do złotego PLN/EUR 25.02.2026
Ile kosztuje funt? Kurs funta do złotego PLN/GBP 25.02.2026
Ile kosztuje funt? Kurs funta do złotego PLN/GBP 25.02.2026
Ile kosztuje frank szwajcarski? Kurs franka do złotego PLN/CHF 25.02.2026
Ile kosztuje frank szwajcarski? Kurs franka do złotego PLN/CHF 25.02.2026
Zwrot ws. sprzedaży właściciela TVN. Oferta Paramount może być lepsza od tej Netflixa
Zwrot ws. sprzedaży właściciela TVN. Oferta Paramount może być lepsza od tej Netflixa
Ile kosztuje dolar? Kurs dolara do złotego PLN/USD 25.02.2026
Ile kosztuje dolar? Kurs dolara do złotego PLN/USD 25.02.2026