Babis jak Trump. Idzie na wojnę z bankiem centralnym

Światowa gospodarka znalazła się w kluczowym momencie, gdy amerykańska marynarka wojenna rozpoczęła egzekwowanie blokady morskiej w strategicznej cieśninie Ormuz. Działania administracji Donalda Trumpa, wymierzone w irański eksport ropy naftowej, wywołują wstrząsy na globalnych rynkach. Jak wynika z analiz opublikowanych przez agencję Bloomberg, sytuacja na Bliskim Wschodzie przestała być wyłącznie problemem geopolitycznym, a stała się głównym czynnikiem ryzyka dla globalnej inflacji i polityki monetarnej, zmuszając decydentów do rewizji planów gospodarczych.

Bezpośrednim testem dla amerykańskiej polityki stały się ruchy statków handlowych w regionie. Według danych z platform śledzących ruch morski, na które powołuje się Bloomberg, objęty amerykańskimi sankcjami tankowiec powiązany z Chinami podjął próbę opuszczenia cieśniny. Jednostka, identyfikowana obecnie jako Rich Starry, operuje w warunkach narastającej niepewności co do tego, jak szeroko i rygorystycznie amerykańskie okręty wojenne będą egzekwować nałożone restrykcje. Z doniesień wynika, że statek ten, podobnie jak inna jednostka o nazwie Elpis, operuje w szarej strefie, a ich rejsy są pilnie obserwowane przez właścicieli flot, handlarzy surowcami oraz inwestorów na całym świecie.

Wprowadzenie blokady zbiega się w czasie z intensywnymi, choć zakulisowymi próbami przedłużenia zawieszenia broni, które zostało wynegocjowane na początku kwietnia. Według źródeł Bloomberga, obie strony konfliktu rozważają powrót do stołu negocjacyjnego, zanim obecny rozejm ostatecznie wygaśnie. Prezydent Donald Trump publicznie zasygnalizował gotowość do rozmów, twierdząc, że administracja otrzymała sygnały od "odpowiednich ludzi" zainteresowanych wypracowaniem porozumienia.

Sytuacja jest jednak niezwykle napięta. Pierwsza runda bezpośrednich rozmów, która miała miejsce w Pakistanie przy udziale amerykańskiej delegacji pod przewodnictwem wiceprezydenta JD Vance'a, nie przyniosła ostatecznego przełomu. Amerykańska administracja stoi na stanowisku, że warunkiem koniecznym jakiegokolwiek układu jest porzucenie przez Teheran ambicji nuklearnych. Z kolei strona irańska, ustami prezydenta Masuda Pezeszkiana, deklaruje gotowość do rozmów, ale wyłącznie w ramach prawa międzynarodowego, zrzucając jednocześnie winę za dotychczasowe fiasko negocjacji na Waszyngton.

Wysiłki dyplomatyczne nabierają międzynarodowego charakteru. Gotowość do wsparcia procesu pokojowego zadeklarowała Szwajcaria, tradycyjnie pełniąca rolę neutralnego mediatora. Równocześnie, jak donosi "Wall Street Journal", powoływana przez Bloomberga, Arabia Saudyjska wywiera presję na Waszyngton, obawiając się, że radykalna blokada morska sprowokuje Teheran do eskalacji i zakłócenia innych szlaków żeglugowych w regionie. Podobne obawy płyną z Pekinu – chińskie ministerstwo spraw zagranicznych oficjalnie wezwało do natychmiastowego zawieszenia broni, ostrzegając przed konsekwencjami dla globalnego handlu.

Trwający konflikt, który pociągnął za sobą ofiary w ludziach i zniszczenia infrastruktury, uderza bezpośrednio w rynki energetyczne. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) wydała ostrzeżenie, z którego wynika, że rosnące ceny paliw lotniczych i benzyny już teraz mocno uderzają w konsumentów. Instytucja ta prognozuje, że obecna sytuacja może doprowadzić do pierwszego od kilku lat rocznego spadku globalnego popytu na ropę naftową.

Reakcje rynków finansowych są nerwowe i uzależnione od każdego doniesienia z frontu dyplomatycznego. Kiedy pojawiły się sygnały o możliwym wznowieniu rozmów, ceny ropy Brent nieznacznie spadły, jednak wciąż oscylują w okolicach psychologicznej granicy 100 dolarów za baryłkę. Inwestorzy zdają sobie sprawę, że ewentualny odwet ze strony Iranu mógłby drastycznie zmienić sytuację. Przedstawiciele irańskich sił zbrojnych, cytowani przez państwowe media, określili amerykańskie działania mianem "piractwa" i zagrozili wzięciem na cel portów w całej Zatoce Perskiej, argumentując, że bezpieczeństwo w regionie musi dotyczyć wszystkich, albo nie będzie dotyczyć nikogo.

Z kolei Donald Trump zapowiedział bezwzględne eliminowanie wszelkich jednostek, które zbliżą się do strefy blokady i będą stanowić zagrożenie, w tym tak zwanych szybkich łodzi szturmowych, używanych wcześniej przez irańskie siły.

Konsekwencje bliskowschodniego konfliktu wykraczają daleko poza rynek surowców, uderzając w politykę monetarną państw na całym świecie. Kryzys ten skutecznie wiąże ręce bankom centralnym, które w innych okolicznościach mogłyby stymulować słabnące gospodarki. Doskonałym przykładem tego mechanizmu, opisanego przez Bloomberga, jest sytuacja w Czechach, gdzie doszło do ostrego sporu między rządem a władzami monetarnymi.

Czeski premier Andrej Babisz otwarcie skrytykował Narodowy Bank Czeski (CNB) i jego prezesa Alesa Michla za utrzymywanie restrykcyjnej polityki pieniężnej. Szef rządu argumentuje, że przy obecnym, stosunkowo niskim poziomie krajowej inflacji, utrzymywanie głównej stopy procentowej na poziomie 3,5 proc. dławi akcję kredytową i hamuje rozwój biznesu. Babisz zwrócił uwagę, że czeskie stopy są wyraźnie wyższe niż te ustalane przez Europejski Bank Centralny.

Jednak z protokołów z posiedzeń czeskiego banku centralnego wyłania się zupełnie inny obraz sytuacji, bezpośrednio powiązany z wydarzeniami w Zatoce Perskiej. Zanim wybuchł otwarty konflikt zbrojny z udziałem Iranu, czescy decydenci faktycznie dyskutowali o potencjalnych obniżkach stóp. Te plany zostały jednak zniweczone przez gwałtowny wzrost cen ropy. Według relacji Bloomberga, prezes Michl przekonuje, że bank musi utrzymać jastrzębie nastawienie, aby nie zlekceważyć szoku kosztowego.

Władze monetarne na świecie, podobnie jak te w Pradze, traktują obecnie wyższe stopy procentowe jako niezbędny bufor bezpieczeństwa przeciwko natychmiastowym skutkom rosnących kosztów energii. Bankierzy centralni obawiają się tak zwanych efektów drugiej rundy – sytuacji, w której droga ropa przekłada się na wyższe ceny transportu, usług i ostatecznie na żądania płacowe pracowników, co mogłoby ponownie rozkręcić spiralę inflacyjną. To pokazuje, jak decyzje podejmowane na wodach cieśniny Ormuz bezpośrednio wpływają na raty kredytów i koszty prowadzenia działalności gospodarczej tysiące kilometrów dalej.