Do kogo należy wrak Titanica? Jak magnes przyciąga eksploratorów i poszukiwaczy skarbów

Odkrycie w 1985 r. wraku Titanica na dnie Oceanu Atlantyckiego na głębokości ponad 3 km to zasługa ekspedycji Roberta Ballarda, emerytowanego oficera marynarki wojennej i profesora oceanografii. Rok później odwiedził to miejsce ponownie i pozostawił tablicę upamiętniającą to zdarzenie.

Wrak mógłby należeć do niego. Zgodnie z prawem ratownictwa morskiego pierwsza osoba, która zabierze z wraku choćby jeden przedmiot, staje się jego właścicielem, o ile nikt inny nie zgłosi roszczeń. Ballard tego nie zrobił. Wystosował apel o pozostawienie wraku-mogiły w istniejącym stanie.

"Mimo tego już w 1987 r. Titanic Ventures, Inc. (obecnie RMST, Inc.) oraz Ifremer zorganizowali ekspedycję, podczas której wydobywali artefakty z pola szczątków wokół dwóch części kadłuba" - opisywał dr hab. Dariusz Bugajski z Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni w artykule naukowym o sytuacji prawnej wraku Titanica.

Ekspedycja z 1987 r. wyłowiła z pola szczątków około 1800 obiektów. W 1994 r. RMST Inc. na mocy wyroku sądu z Wirginii otrzymała prawo do komercyjnego wykorzystania wraku i wydobywanych artefaktów. Wyrok sądu z 2006 r. tę decyzję podtrzymał, choć wciąż budzi kontrowersje.

Firma RMST w 2012 r. wystawiła na aukcję 5,5 tys. przedmiotów z wraku Titanica. Wydobyła je podczas siedmiu ekspedycji w latach 1987-2004. Na liście przedmiotów były m.in. pamiątkowe naczynia, wieńcząca schody rzeźba aniołka, przedmioty osobiste pasażerów, w tym złoty zegarek kieszonkowy. Na sprzedaż wystawiono też fragment kadłuba. Decyzją sądu sprzedać można było tylko całość zbioru, nie pojedyncze przedmioty.

W drodze wieloletnich procesów sądowych uznano, iż firmie RMST Inc. należy się wynagrodzenie za ratownictwo morskie w postaci tytułu prawnego w stosunku do wydobytych artefaktów. Tenże tytuł prawny może zostać przeniesiony, ale tylko w całości jako kolekcja i to pod surowymi restrykcjami dotyczącymi przechowywania oraz ochrony - mówi money.pl radca prawny Mateusz Romowicz z kancelarii Legal Marine.

Szacuje się, że dotychczas wyłowione przedmioty to zaledwie 5 proc. tego, co znajdowało się na pokładzie liniowca.

Co jeszcze zabrał ze sobą na dno Titanic, oprócz 1517 istnień? Plotki i legendy mówią o prawdziwych skarbach, które rozpalają wyobraźnię poszukiwaczy. Dwóch braci ze Szwajcarii, płynących w 1912 r. do Nowego Jorku, miało przewozić ze sobą skrzynię diamentów. Złoto, klejnoty i inne kosztowności mają się skrywać w sejfach w apartamentach pierwszej klasy. Ponadto Titanic przewoził cztery skrzynie z zabytkami ze starożytnego Egiptu.

Titanic od dziesiątek lat rozbudza wyobraźnie wszelkiej maści poszukiwaczy przygód. Nic więc dziwnego, że rozwinęła się podwodna turystyka do wraku statku. To jednak oferta dla bogaczy. W doniesieniach medialnych sprzed dekady można znaleźć informację o biletach na taką ekspedycję w cenie 60 tys. dol. od osoby. Firma OceanGate Expeditions, do której należy zaginiona łódź Titan, organizuje ośmiodniowe wycieczki wraz z zejściem na dno za cenę 250 tys. dol. od osoby.

To właśnie jej ostatnia ekspedycja przykuła uwagę niemal całego świata. W niedzielę utracono kontakt z łodzią Titan, na której pokładzie znajdowało się pięć osób, w tym dwaj miliarderzy – Brytyjczyk ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich Hamish Harding i pochodzący z jednej z najbogatszych pakistańskich rodzin Shahzada Dawood z synem Sulemanem.

Stockton Rush, prezes OceanGate Expeditions, przekonywał, że w organizowanych przez niego podwodnych wycieczkach nie chodzi tylko o aspekt turystyczny. Pierwszą ekspedycję firma zorganizowała latem 2021 r., kolejną rok później.

Uhonorowanie i upamiętnienie wszystkich ofiar tragicznego zatonięcia Titanica jest integralną częścią naszych wysiłków na rzecz zbadania i udokumentowania miejsca spoczynku wraku. Mamy na uwadze lekcje wyciągnięte z tej tragedii i czekamy na to, czego Titanic nauczy nas w ciągu następnych 110 lat – mówił.

Wycieczek i ekspedycji do wraku Titanica było wiele. Ballard, który wrócił do wraku w 2006 r., w wydanej później książce ze zdjęciami pokazał, jak Titanic niszczeje. Dowodził też, że osiadające na promenadzie spacerowej batyskafy, mają na nią destrukcyjny wpływ.

Naukowcy szacują, że korozja stali, działalność soli morskiej i mikroorganizmów mogą sprawić, że wrak zniknie w ciągu niespełna 50 lat. Według niektórych, nastąpi to nawet wcześniej. Firma RSMT przekonywała, że czas ucieka i wydobywając przedmioty, trzeba próbować uratować z wraku, co tylko się da.

– Status prawny RMS Titanic jest ściśle powiązany ze statusem prawnym wód morskich i dna, na którym spoczął wrak. Wrak statku znajduje się na wodach międzynarodowych i dlatego podlega ogólnym zasadom prawa międzynarodowego, a nie regulacjom poszczególnych państw – mówi money.pl radca prawny Mateusz Romowicz.

– Sytuacja prawna dna morskiego, na którym spoczywają szczątki liniowca może się zmienić po uwzględnieniu przez Komisję Granic Szelfu Kontynentalnego wniosku Kanady w zakresie rozszerzenia granic szelfu tego państwa do obszaru obejmującego miejsce spoczywania wraku. Obecnie w tym zakresie toczy się spór pomiędzy Francją i Kanadą – dodaje.

Wrak Titanica został objęty ochroną prawną prawie 40 lat od jego odkrycia.

– W 2021 r. objęto wrak RMS Titanic ochroną gwarantowaną przez Konwencję UNESCO o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego z dnia 2 listopada 2001 r. Dalsze komercyjne pozyskiwanie dóbr z wraku, przez obywateli i bandery państw stron konwencji jest zabronione. Stało się to dlatego, że od katastrofy Titanica minęło ponad 100 lat, a był to warunek objęcia tą ochroną – podkreśla prawnik.

Marcin Walków, dziennikarz i wydawca money.pl