Filar europejskiej solidarności. Skąd wzięła się polityka spójności?
Polityka spójności stanowi jeden z głównych filarów finansowych i gospodarczych Unii Europejskiej. Choć jej korzenie sięgają Traktatów Rzymskich z 1957 r., w których zapisano potrzebę zmniejszania różnic między regionami, to formalne narodziny zintegrowanej polityki spójności nastąpiły 30 lat później.
Decyzja z 1988 r. o utworzeniu polityki spójności była odpowiedzią zarówno na południowe rozszerzenie Wspólnoty – o Grecję, Hiszpanię i Portugalię, jak i na budowę jednolitego rynku europejskiego. Powstało wówczas realne ryzyko, że uboższe regiony nie poradzą sobie z konkurencją na nowym, jednolitym rynku.
Kluczową rolę w tym procesie odegrała Komisja Europejska pod przewodnictwem Jacques’a Delorsa. To właśnie z inicjatywy Delorsa w 1988 r. przeprowadzono kompleksową reformę funduszy strukturalnych. Choć Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Społeczny pozostały odrębnymi narzędziami, wprowadzono wspólne zasady działania.
W ramach pierwszego zintegrowanego budżetu wieloletniego (tzw. Pakietu Delorsa I) na lata 1989–1993, na politykę spójności przeznaczono po raz pierwszy kwotę 64 miliardów ECU (Europejskich Jednostek Rozrachunkowych, które były poprzednikiem euro).
Tyle Polska zyskała na obecności w UE. Warszawiacy reagują
Tak rosły wydatki na politykę spójności
W kolejnych dekadach, wraz z przyjmowaniem nowych członków oraz pogłębianiem integracji gospodarczej, nakłady finansowe na ten cel systematycznie rosły:
- Lata 1994–1999: W ramach Pakietu Delorsa II budżet wzrósł ponad dwukrotnie – do poziomu 168 miliardów ECU. Traktat z Maastricht powołał wówczas do życia dodatkowy instrument: Fundusz Spójności.
- Lata 2000–2006: Finansowanie osiągnęło pułap 213 miliardów euro dla państw tzw. "starej piętnastki", a po historycznym rozszerzeniu w 2004 r. wyasygnowano dodatkowe 22 miliardy euro dla dziesięciu nowych członków, w tym Polski.
- Lata 2007–2013: Budżet przeznaczony na wyrównywanie szans rozwojowych osiągnął poziom 347 miliardów euro.
- Lata 2014–2020: Na realizację projektów infrastrukturalnych, społecznych i innowacyjnych zabezpieczono 351 miliardów euro.
- Lata 2021–2027: W obecnej perspektywie finansowej budżet samej polityki spójności wynosi blisko 392 miliardy euro, co niezmiennie plasuje ją w czołówce najważniejszych pozycji wydatkowych w unijnej kasie.
