Filar europejskiej solidarności. Skąd wzięła się polityka spójności?

Decyzja z 1988 r. o utworzeniu polityki spójności była odpowiedzią zarówno na południowe rozszerzenie Wspólnoty – o Grecję, Hiszpanię i Portugalię, jak i na budowę jednolitego rynku europejskiego. Powstało wówczas realne ryzyko, że uboższe regiony nie poradzą sobie z konkurencją na nowym, jednolitym rynku.

Kluczową rolę w tym procesie odegrała Komisja Europejska pod przewodnictwem Jacques’a Delorsa. To właśnie z inicjatywy Delorsa w 1988 r. przeprowadzono kompleksową reformę funduszy strukturalnych. Choć Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i Europejski Fundusz Społeczny pozostały odrębnymi narzędziami, wprowadzono wspólne zasady działania.

W ramach pierwszego zintegrowanego budżetu wieloletniego (tzw. Pakietu Delorsa I) na lata 1989–1993, na politykę spójności przeznaczono po raz pierwszy kwotę 64 miliardów ECU (Europejskich Jednostek Rozrachunkowych, które były poprzednikiem euro).

W kolejnych dekadach, wraz z przyjmowaniem nowych członków oraz pogłębianiem integracji gospodarczej, nakłady finansowe na ten cel systematycznie rosły:

• Lata 1994–1999: W ramach Pakietu Delorsa II budżet wzrósł ponad dwukrotnie – do poziomu 168 miliardów ECU. Traktat z Maastricht powołał wówczas do życia dodatkowy instrument: Fundusz Spójności.
• Lata 2000–2006: Finansowanie osiągnęło pułap 213 miliardów euro dla państw tzw. "starej piętnastki", a po historycznym rozszerzeniu w 2004 r. wyasygnowano dodatkowe 22 miliardy euro dla dziesięciu nowych członków, w tym Polski.
• Lata 2007–2013: Budżet przeznaczony na wyrównywanie szans rozwojowych osiągnął poziom 347 miliardów euro.
• Lata 2014–2020: Na realizację projektów infrastrukturalnych, społecznych i innowacyjnych zabezpieczono 351 miliardów euro.
• Lata 2021–2027: W obecnej perspektywie finansowej budżet samej polityki spójności wynosi blisko 392 miliardy euro, co niezmiennie plasuje ją w czołówce najważniejszych pozycji wydatkowych w unijnej kasie.