NIK skontrolował Polską Grupę Zbrojeniową. Brak strategii, problemy z terminami dostaw dla polskiego wojska

Najwyższa Izba Kontroli opublikowała informację z kontroli, która objęła okres od 2018 do czerwca 2021 r. Z analiz kontrolerów wynika, że PGZ SA nieskutecznie zarządzała Grupą Kapitałową, przez co kolejne zarządy Grupy były niezdolne do wdrożenia strategii działania, a "jej brak destrukcyjnie wpływał na tworzenie własnych strategii przez spółki zależne".

"Brak jednolitej strategii działania (przez 6 lat od zakończenia w 2015 r. konsolidacji przemysłu obronnego, tj. do lipca 2021 r.), nagminne, wieloletnie niekiedy opóźnienia w realizacji projektów modernizacyjnych i prac badawczych, niedotrzymywanie terminów dostaw uzbrojenia dla Sił Zbrojnych RP, a tym samym płacenie wielomilionowych kar umownych wpłynęły na brak pełnego i terminowego zaspokajania bieżących potrzeb wojska przez Grupę Kapitałową Polska Grupa Zbrojeniowa (PGZ)" – czytamy w komunikacie.

NIK przypomina, że PGZ powstała w latach 2013-15 w wyniku konsolidacji państwowych spółek zbrojeniowych. Według stanu na 1 marca 2021 r. w skład Grupy Kapitałowej PGZ wchodziły 42 spółki zależne, w tym 24 spółki-córki i 18 spółek-wnuczek. NIK przypomniała, że w kontroli z 2018 r. stwierdziła, iż "potencjał spółek nie gwarantował zaspokojenia bieżących potrzeb wojska" i potrzeb zapisanych w planie modernizacji technicznej (PMT).

Zdaniem kontrolerów NIK nadzór ze strony MON, któremu PGZ podlegała do grudnia 2019, "był niewłaściwie zorganizowany i brakowało konsekwencji w decyzjach podejmowanych przez resort". Z PGZ nie usunięto spółek niezwiązanych z obronnością, mogących obciążać wyniki finansowe.

Tak jak Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA, zarządzające funduszem inwestycyjnym MARS FIZ.

Kontrolerzy zwracają uwagę na to, że "PGZ SA nie należy do liderów" pod względem eksportu". Według Sztokholmskiego Instytutu Badań nad Pokojem (SIPRI) z 2018 r. PGZ SA znalazła się na 74. miejscu (na 100), a amerykański portal Defensesnews nie uwzględnił PGZ w rankingach 100 największych światowych producentów broni w roku 2019 i 2020.

NIK ocenia nisko strategię PGZ na lata 2019-23, przyjęta w roku 2020. Kontrolerzy zwracają uwagę na to, że dokumentów towarzyszących strategii nie przekazano spółkom Grupy. Kontrola wykazała też, że strategia się zmieniała oraz że w dokumentach strategicznych eksponowano cele i zadania związane z uczestnictwem spółek Grupy w realizacji PMT na lata 2017-2026, "tymczasem PMT, określający zasadniczą część przyszłego popytu, jest niejawnym dokumentem sztabu Generalnego WP, a przez to nieznanym spółkom Grupy".

Izba zwróciła także uwagę na "roszady kadrowe" – "zjawisko relatywnie częstych zmian prezesów zarządów spółek zależnych".

Z analizy produkcji i sprzedaży wyrobów ma wynikać, że "głównym problemem jest niska innowacyjność spółek", co uniemożliwia wzrost eksportu; próby zaangażowania się w nowe technologie NIK uznała za nieudane. Dodano też, że sprzedaż na eksport w latach 2018-20 wyniosła 3 proc. wszystkich nakładów, a prace badawczo-rozwojowe trwały po 10 lat lub dłużej. Przytoczyła dane MON, według których na 36 projektów B&R opóźnione były 23.

"Niezdolność do terminowego kończenia prac stwarza poważne ryzyko, że nawet finalne efekty tych prac (nawet jeśli zakładano, że będą nowoczesne w skali międzynarodowej) nie będą konkurencyjne wobec szybkiego postępu technologicznego na świecie" – informuje w raporcie NIK.

Najwyższa Izba Kontroli badała także zatrudnienie i płace w PGZ oraz spółkach tworzących Grupę. Przeciętne zatrudnienie w spółkach Grupy Kapitałowej PGZ (w przeliczeniu na pełnozatrudnionych) wzrosło z 16,6 tys. osób w 2018 r. do 17,4 tys. osób w 2020 r. Natomiast w  PGZ SA zatrudnienie spadło z 280 osób w 2018 r. do 252 osób w 2019 r. i utrzymało się na tym poziomie w 2020 r.

Przeciętne wynagrodzenie w spółkach Grupy (bez PGZ SA) wzrosło tym okresie z 5,3 tys. zł do 5,9 tys. zł, a w PGZ SA spadło z 13,1 tys. zł do 12,5 tys. zł.

Zdaniem NIK minister obrony, który pełnił nadzór właścicielski nad PGZ do grudnia 2019, "nie w pełni zrealizował wnioski zawarte w kontroli NIK z 2018 r.", dotyczące dalszego funkcjonowania spółek w Grupie nierealizujących zadań związanych z obronnością i rozstrzygnięcia kwestii konsolidacji Polskiego Holdingu Obronnego. Szef MON poinformował NIK o podjętych działaniach konsolidacyjnych i dezinwestycyjnych, w tym eliminujących niektóre spółki spoza sektora obronnego. Sprawa spółki MS Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych SA "jest nieuregulowana" – stwierdziła Izba.

Natomiast minister aktywów państwowych, któremu obecnie podlega PGZ, "w ocenie NIK nie ma możliwości bezpośredniego wpływu na rozwiązanie kwestii dalszego funkcjonowania" tej spółki w strukturach Grupy Kapitałowej PGZ. "Ma jednak i powinien wykorzystać możliwość" zobowiązania zarządu PGZ SA, by przygotował projekt restrukturyzacji tego funduszu.

Izba wystąpiła do ministra aktywów o podjęcie działań zmierzających do wyznaczenia zarządowi celów dotyczących eliminacji z GK PZG spółki MS TFI SA, wdrożenia w Grupie zaktualizowanej Strategii Grupy Kapitałowej PGZ oraz nowego, zdecentralizowanego modelu handlu zagranicznego w grupie.

Izba zwróciła się także o skonsolidowanie podmiotów sektora obronnego przez podwyższenie kapitału zakładowego PGZ SA mniejszościowymi pakietami akcji spółek zależnych należącymi do skarbu państwa. Do szefa MON Izba zwróciła się o udostępnianie PGZ SA — w dopuszczalnym zakresie — informacji o długookresowych zamiarach modernizacyjnych sił zbrojnych.