Premier obiecał 500 mln zł w obligacjach. Są, ale zamrożone. Od ośmiu miesięcy

Narodowe Centrum Nauki za czasów ministra edukacji Przemysława Czarnka było na tzw. cenzurowanym. Polityk PiS krytykował sposób, w jakim NCN przyznawało granty naukowcom. "Jednocześnie blokował realne zwiększenie jej budżetu – w latach 2018–2023 wzrósł on zaledwie o ok. 13 proc., co nie rekompensowało inflacji" - przypomina wnp.pl.

Rząd Donalda Tuska miał poprawić sytuację agencji. W listopadzie 2024 r. w trakcie uroczystości wręczenia nagród prezesa Rady Ministrów za osiągnięcia naukowe obiecał NCN pół miliarda złotych w obligacjach na granty. Słowa dotrzymał w grudniu. Rzecz w tym, że Centrum jednak tego wciąż nie odczuło.

Dlaczego? Jak informuje serwis, do dziś nie można spieniężyć obligacji z powodu braku odpowiednich zmian w ustawie. Konieczna jest nowelizacja ustawy o NCN, która obecnie pozwala na finansowanie badań jedynie z dotacji celowych z budżetu państwa.

Choć projekt ustawy jest częścią pakietu deregulacyjnego, jego przyjęcie wciąż się opóźnia i nie wiadomo, kiedy zostanie przyjęte. Budzi to niepokój wśród naukowców, ponieważ bez odblokowania pieniędzy finansowanie przyszłorocznych konkursów nie wzrośnie.

— Szacujemy, że w takiej sytuacji odsetek sukcesów spadnie do ok. 10 proc. Oznacza to, że blisko 90 proc. naukowców nie otrzyma finansowania, nawet jeśli zgłoszą bardzo dobre projekty. Byłby to wynik zbliżony do lat 2022-2023, kiedy NCN był głodzony — mówi wnp. Anna Korzekwa, rzeczniczka NCN.

Tymczasem premier mówił podczas ubiegłorocznego wręczania nagród Prezesa Rady Ministrów za osiągnięcia naukowe: – Mamy do nadrobienia bardzo poważny dystans, jeśli chodzi o takie centra naukowo-cywilizacyjne jak Stany Zjednoczone, Chiny. Europa, która jeszcze za pamięci przynajmniej niektórych z nas była bezkonkurencyjna, dzisiaj musi resztę świata gonić i wasza rola w tym jest absolutnie nie do przecenienia i to niezależnie od tego, jaką dziedziną nauki się państwo zajmujecie.

— To jest dużo pieniędzy, ale ja wiem, że jak się to podzieli na dni, miesiące i na liczbę zainteresowanych, to tych pieniędzy zawsze będzie trochę za mało, ale chciałbym, żeby to było potraktowane jako znak, że przynajmniej mnie na pewno nie trzeba przekonywać, że w tym wielkim wyścigu, też wyścigu o bezpieczeństwo Polski i bezpieczeństwo Europy, wasze wysiłki, wasze prace, wasze myślenie będzie miało absolutnie kluczowe znaczenie — podkreślał premier w listopadzie 2024 r.