Pułapki pożyczek online – co warto wiedzieć?

Długi pozakredytowe Polaków na koniec 2022 roku według danych z Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor przekraczały łącznie kwotę 42 mld zł, a te względem m.in. banków – ponad 35 mld zł. Problemy z regulowaniem bieżących zobowiązań miało prawie 2,7 mln osób. 

Polacy w wyniku rosnących stóp procentowych na koniec 2021 roku i w 2022 roku musieli pogodzić się z malejącą zdolnością kredytową. Na domiar złego Komisja Nadzoru Finansowego – zaleciła stosowanie wyższego buforu bezpieczeństwa – zamiast 2,5 punktu procentowego aż 5 punktów procentowych dodawanych do bieżącego oprocentowania przy udzielaniu kredytów złotowych ze zmiennym oprocentowaniem i obliczaniu zdolności klienta. Banki odrzucały wiele wniosków, co mogło wspierać rozwój rynku pożyczek pozabankowych, w tym łatwych do zaciągania chwilówek online. 

"Rzeczpospolita" z początkiem 2023 roku informowała, że Polacy chętnie sięgają po pożyczki poza sferą bankową. Pomimo faktu, że zwykle to droższy sposób na uzupełnienie budżetu domowego, to w warunkach wysokiego kosztu pieniądza w Polsce coraz więcej osób zaczęło aktywnie korzystać z ofert firm. 

W okresie od stycznia do końca listopada 2022 roku "Rzeczpospolita" podała za analizą Fundacji Rynku Finansowego danych CRIF, że kwotowa wartość sprzedanych pożyczek wyniosła 8,3 mld zł, czyli o 29 proc. więcej rok do roku. Zawarto wówczas aż 3,3 mln umów o takie produkty finansowe. 

Zdecydowana większość klientów wybiera pożyczki online głównie dlatego, że można je uzyskać w krótkim terminie, bez konieczności dopełniania jakichkolwiek formalności poza weryfikacją swojej tożsamości, co można zrobić zdalnie. Dlaczego eksperci alarmują, że szybkość i prostota uzyskania takiego zobowiązania może być pułapką?

Dlatego, że przy takiej łatwej procedurze pożyczkowej klient nie zastanawia się długo, czy pożyczka jest mu rzeczywiście potrzebna. Spontanicznie, bez wychodzenia z domu, nawet w środku nocy może złożyć wniosek i po kilkunastu minutach od pozytywnej weryfikacji otrzymać wypłatę środków.

Nie należy zapominać, ile kosztują pożyczki w sektorze pozabankowym. Najczęściej ich oferta zakłada wyższe koszty niż w bankach. RRSO, czyli Roczna Rzeczywista Stopa Oprocentowania, przy porównywalnych warunkach, tj. okresie kredytowania i kwocie, będzie wyższa nawet o kilka czy kilkadziesiąt punktów procentowych. 

Obecnie dzięki znowelizowaniu ustawy antylichwiarskiej koszty pożyczek pozabankowych zostały odgórnie znacząco ograniczone. Jeszcze do niedawna pożyczki online były postrzegane jako bardzo drogie i pełne pułapek narażających klienta na dodatkowe płatności,. Teraz jest jednak inaczej. Maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu i pożyczki określa ustawa o kredycie konsumenckim. Maksymalna wysokość kosztów niezwiązanych z odsetkami dla zobowiązań o okresie spłaty nie krótszym niż 30 dni to 10 proc. niezależnie od okresu kredytowania oraz 10 proc. w skali roku. Łącznie nie mogą one przekroczyć 45 proc. udzielonej pożyczki. 

Dla szybkich pożyczek gotówkowych, tzw. chwilówek z okresem spłaty do 30 dni, maksymalne koszty pozaodsetkowe wynoszą 5 proc. kwoty udzielonej kwoty. 

Nadal rynek pożyczek pozabankowych pozostaje poza regulacjami ze strony zewnętrznych organizacji, jak Komisja Nadzoru Finansowego. Wkrótce jednak ma się to zmienić. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego przypomina, że z dniem 1 stycznia 2024 r. wprowadzony zostanie nadzór KNF nad działalnością instytucji pożyczkowych.

Tymczasem brak przejrzystości w udzielaniu pożyczek online w połączeniu ze stosowanymi przez niektóre podmioty rynkowe nieuczciwymi praktykami powoduje, że wielu klientów obawia się tych produktów. Do wspomnianych praktyk należą:

• brak załączników do umowy kredytowej dotyczących np. karty informacyjnej pożyczki, kosztów całkowitych czy praw konsumenta względem pożyczkodawcy;
• promowanie pożyczek darmowych, bezpłatnych, przy czym pożyczka ma opłaty pozaodsetkowe, jakie klient zobowiązuje się zapłacić przy jej zaciągnięciu;
• pobieranie wysokich opłat za rozpatrzenie wniosku czy weryfikację tożsamości;
• refinansowanie pożyczki i umieszczanie wśród zapisów w umowie postanowienia o automatycznym refinansowaniu. 

W firmach pozabankowych klienci mogą zaciągnąć zobowiązanie przy minimalnej zdolności kredytowej. Wystarczy dowód osobisty i oświadczenie o wysokości i źródle uzyskiwanych dochodów miesięcznych.

Jednak jest to kolejna pułapka związana z pożyczkami pozabankowymi. Można je uzyskać w praktyce przy braku odpowiednio wysokiej zdolności kredytowej. Pojawia się więc ryzyko zadłużenia się ponad stan i popadnięcia w długi czy nawet w spiralę zadłużenia.

Kolejny problem jest korzystanie z takich produktów w kilku firmach pożyczkowych naraz. Nagle okazuje się, że klient ma do spłaty nie jedną, ale na przykład 5 różnych pożyczek albo co gorsza – zaciąga chwilówkę online po to, by spłacić inne zadłużenie. To pierwszy etap spirali zadłużenia, z której wydostanie się jest bardzo trudne. Najgorsze, co może zrobić dłużnik, to zaciągać kolejne pożyczki i unikać kontaktu z windykatorami, którzy mogą pomóc w wypracowaniu odpowiedniego planu spłaty zadłużenia. 

Klienci nie powinni podejmować ryzyka korzystania z anonimowych firm pożyczkowych, które dopiero co pojawiły się na rynku. By chronić się przed ryzykiem oszustwa i kradzieży danych przez takie instytucje, warto sprawdzić, czy dany pożyczkodawca znajduje się na liście firm prowadzonej przez KNF i jednocześnie czy Komisja ostrzega przed współpracą z taką firmą na swoich stronach internetowych. 

Można również sprawdzić w Krajowym Rejestrze Sądowym dane rejestrowe spółki, czyli informacje o formie prawnej, kapitale zakładowym, a także dane adresowe. Pomoże to zweryfikować, czy mamy do czynienia z legalnie działającym podmiotem. 

Wiele firm pożyczkowych udzielających również pożyczek online współpracuje już z Biurem Informacji Kredytowej (BIK). Przy zaciąganiu takich zobowiązań informacje o nich są umieszczane w BIK, dlatego mają one wpływ zarówno na zdolność kredytową klienta, jak i na historię kredytowania. 

Pomimo faktu, że pożyczki online zaciąga się szybko, to nie są one jedynym sposobem na doraźne uzupełnienie budżetu domowego. Wiele banków ma już w swojej ofercie takie produkty jak kredyty gotówkowe online. Najszybciej zaciąga się je w banku, w którym klient ma już otwarte konto osobiste i wpływa na nie jego wynagrodzenie.

Ponadto można skorzystać z pożyczki od znajomych czy rodziny, pożyczek społecznościowych, albo zabezpieczyć się na ewentualność potrzeby większej kwoty pieniędzy, wnioskując w banku o kartę kredytową czy też o limit w koncie.