Ważna reforma w ZUS czeka na podpis prezydenta. Co zrobi Karol Nawrocki?

Nowelizacja ustawy przygotowana w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej została przesłana do prezydenta Karola Nawrockiego 19 grudnia 2025 r. Od tego momentu ma on 21 dni na podjęcie decyzji - podpisanie ustawy, zawetowanie jej lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego.

Nowelizacja oparta jest na dwóch filarach – reformie orzecznictwa lekarskiego w ZUS oraz reformie zwolnień lekarskich.

Według założeń przepisy mają przyczynić się do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia, a także polepszenia warunków pracy dla lekarzy orzeczników. W ten sposób mają zostać uzupełnione braki kadrowe.

Orzeczenia lekarskie wydawane przez ZUS uprawniają m.in. do renty z tytułu niezdolności do pracy, dodatku pielęgnacyjnego i renty socjalnej. Ponadto lekarze orzecznicy wykonują kontrolę prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Zgodnie z nowymi przepisami lekarze orzecznicy będą mogli wybrać, czy chcą pracować na podstawie umowy o pracę, czy umowy cywilnoprawnej. Naczelny lekarz ZUS, jego zastępca, główny lekarz orzecznik, zastępca głównego lekarza orzecznika i lekarze inspektorzy nadzoru orzecznictwa lekarskiego będą zatrudniani wyłącznie na podstawie umów o pracę.

Wynagrodzenie zasadnicze lekarzy orzeczników ma być ustalane na podobnych zasadach, jak najniższe wynagrodzenia zasadnicze niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych. Zdaniem resortu pracy przełoży się to na blisko 25-procentowy wzrost wynagrodzeń lekarzy w ZUS.

Na stanowisko lekarza orzecznika zatrudniani będą również – co do zasady – lekarze bez tytułu specjalisty. Regulacja zakłada wprowadzenie możliwości wydawania orzeczeń w określonych rodzajach spraw (związanych z ich kompetencjami) przez fizjoterapeutów, pielęgniarki i pielęgniarzy.

Ponadto możliwe byłoby wprowadzenie jednoosobowego orzekania we wszystkich przypadkach. W pierwszej i drugiej instancji wskutek złożenia zarzutu wadliwości lub sprzeciwu orzeczenie ma być wydawane jednoosobowo. W sprawach szczególnie skomplikowanych główny lekarz orzecznik albo jego zastępca będą mogli skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia przez orzekających łącznie trzech lekarzy orzeczników. Obecnie w I instancji orzeczenie wydawane jest jednoosobowo przez lekarza orzecznika, a w II instancji – każdorazowo przez komisję lekarską w trzyosobowym składzie.

Nowela zakłada też zmiany struktury organizacyjnej orzecznictwa lekarskiego. Zaproponowano konsolidację zadań związanych z wydawaniem orzeczeń oraz realizacją bezpośredniego nadzoru nad orzekaniem w centrach orzeczniczych, które będą tworzone w oddziałach ZUS.

Zasiłek chorobowy mogą stracić osoby, które podczas zwolnienia wykonują pracę zarobkową lub podejmują aktywność niezgodną z celem zwolnienia (z wyjątkiem drobnych czynności, np. zakupów) czy działania przedłużające chorobę (np. forsowny wyjazd podczas rekonwalescencji).

Regulacja wprowadza także możliwość korzystania ze zwolnienia w jednym miejscu, a pracowania w drugim (np. dla osób z dwoma etatami – jeśli charakter pracy na to pozwala).

Wprowadzone zostaną również nowe zasady kontroli zwolnień lekarskich. W trakcie prac nad ustawą wiceszef MRPiPS Sebastian Gajewski podkreślał, że zapisy dotyczące zwolnień lekarskich mają rozwiązać problem zbyt rygorystycznej i kwestionowanej przez sądy konstrukcji przesłanek utraty prawa do zasiłku chorobowego, a także ułatwić kontrolę zwolnień dokonywaną przez ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie uprawniony do przeprowadzania kontroli ubezpieczonych oraz osób po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem. Zakład będzie mógł zażądać od wystawiającego zaświadczenie lekarskie lub od podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, w którym wystawiono zaświadczenie lekarskie, udostępnienia dokumentacji medycznej ubezpieczonego lub chorego członka rodziny.

Kontrola ma polegać na ustaleniu, czy osoba nie podejmuje działań, które wyłączają ją z prawa do czasowego zwolnienia od pracy, a w przypadku zasiłku opiekuńczego również na ustaleniu, czy poza ubezpieczonym nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, mogących zapewnić opiekę.

Ustawa, poza pewnymi wyjątkami, miałaby wejść w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia.