"Nie ta sama Harris". Na szali kwestia, która elektryzuje Europę

Stany Zjednoczone to nie tylko kluczowy sojusznik w ramach NATO. Dla Europejczyków są również gwarantem bezpieczeństwa energetycznego. Wywołany przez Rosję kryzys energetyczny, który stał się preludium do inwazji na Ukrainę i w końcu sama wojna sprawiły, że Unia zmuszona była drastycznie zmienić kierunki dostaw gazu i ropy naftowej. Z pomocą przyszły USA, które stały się największym dostawcą LNG do Unii Europejskiej.

Część krajów UE, w tym Polska, ze Stanami Zjednoczonymi związało również swój program energetyki jądrowej, będący jednym z filarów transformacji. USA stały się kluczowym dostawcą technologii i surowców. Co zatem oznacza wybór między Kamalą Harris a Donaldem Trumpem?

Rosja jeszcze w 2021 roku dostarczała do Europy 25 proc. ropy naftowej oraz 45 proc. gazu ziemnego. Sytuację zmieniła wojna i sankcje.

Otworzyły one europejskie rynki dla nowych dostawców, w tym również Stanów Zjednoczonych, które stały się największym eksporterem gazu skroplonego na świecie.

Amerykański eksport LNG to 340 mln m sześc. dziennie. Część gazu trafia na rynki europejskie, gdzie konkuruje o udziały w rynku z rosyjskim i katarskim LNG. Do kwietnia Europa kupiła 12,3 mld m sześc. gazu z USA. Dziś to obok norweskiego surowca jeden z najważniejszych kierunków dostaw. Także dla Polski, która jeszcze w 2018 r. podpisała 20-letnią umowę na dostawy na 2 mln ton LNG rocznie z Port Arthur w Teksasie z dostawami od 2023 roku. W styczniu ubiegłego roku Orlen podpisał kolejną umowę na 1 mln ton skroplonego gazu rocznie przez 20 lat od 2027 r.

Donald Trump od początku podkreślał, że sprzedaż LNG Europie będzie dobrym interesem dla USA. Gdy urzędował w Białym Domu, przekonywał kraje UE, by inwestowały w rozbudowę portów LNG i nawiązały z Amerykanami współpracę. Podpisana w Polsce umowa w 2018 r była jednym z jego sukcesów na Starym Kontynencie.

Ale w obliczu rosyjskiego szantażu energetycznego, wojny w Ukrainie i odcięcia się Europy od rosyjskich surowców, to administracja Bidena i Harris wykorzystała szansę. W ramach wsparcia zaproponowali zwiększone dostawy LNG do Europy, zdobywając ważny rynek.

W wyścigu o reelekcję Trump podkreśla swoje pełne poparcie dla rosnącego wydobycia gazu i ropy w USA. Jak ocenia Tymon Pastucha, analityk Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, jego ponowny wybór - z punktu widzenia tradycyjnej energetyki opartej na węglowodorach - może być korzystny. - Kandydat Republikanów zapowiada zwiększenie wydobycia i eksportu ropy i gazu. To zapewne wpłynie na rynek, jak i na ceny surowców energetycznych. Silna pozycja USA na europejskim rynku LNG stwarza pewne ryzyko prób dyktowania warunków przez Donalda Trumpa, ale i on musi mierzyć się z konkurencją. Europa dywersyfikuje kierunki dostaw, rośnie liczba podmiotów, które będą gotowe dostarczać gaz na rynek UE - wyjaśnia ekspert.

Jak dodaje, otwartym pozostaje pytanie, jak Trump podjedzie do kwestii sankcji na rosyjskie surowce. Ich zmiana będzie uzależniona od szerszego kontekstu, czyli polityki względem Rosji. - To trudna pytanie, bo Trump jest nieprzewidywalnym graczem - zaznacza Pastucha.

Z kolei Kamala Harris postrzegana jest jako bardziej krytyczna wobec koncernów naftowych niż Joe Biden. W przeszłości znacznie bardziej restrykcyjnie podchodziła do szczelinowania, które ma niszczycielski wpływ na środowisko, czy wydobycia ropy na morzu. W tej kampanii jednak zdecydowanie złagodziła stanowisko.

Eksperci przekują, że przynajmniej na tym polu Europa nie musi martwić się, kto zasiądzie w Białym Domu. Bo dla obu kandydatów kontrakty z UE będą równie istotne.

Kamala Harris jest bardziej zagadką niż odpowiedzią. Trudno powiedzieć, jak będzie wyglądać jej stosunek do kwestii wydobycia gazu i ropy. W tym temacie wypowiada się dość skąpo, co zapewne ma nie zrażać do jej kandydatury części wyborców i biznesu wydobywczego. Wciąż pamięta się jej twarde stanowisko sprzed lat, ale dzisiejsza Harris to nie ta sama Harris, co pięć lat temu. Jako wiceprezydent musiała zrównoważyć poglądy - mówi analityk PISM.

Tymon Pastucha przewiduje, że Harris będzie kontynuować politykę Bidena, ale przyłoży większą wagę do polityki klimatycznej i kwestii emisji gazów cieplarnianych, co zbliża ją do celów stawianych przez Europę. - Nie sądzę, aby prezydentura Harris miała być zagrożeniem dla koncernów wydobywczych czy eksportu surowców. Jeśli sprawdzimy, co administracja Bidena i Harris mówi, a jak wygląda liczba zgód choćby na szczelinowanie i wydobycie, to jest ona większa niż za czasów Trumpa. Harris nie naświetla zbyt mocno tych kwestii, co wytykają jej proklimatyczni aktywiści - dodaje ekspert.

Na wyniki wyborów w napięciu czeka amerykański sektor ropy i gazu. Jak przypomina Marianna Sobkiewicz, analityczka Polskiego Instytutu Ekonomicznego, 68 proc. przedsiębiorstw amerykańskiej branży ropy i gazu odczuwa większą niepewność w związku z wahaniami cen ropy i warunkami jej wydobycia.

Badania tego sektora w USA wskazują na największy sceptycyzm jego przedstawicieli od czasów pandemii COVID-19 w 2020 r., a ryzyka polityczne i środowiskowe są wskazywane jako jeden z istotnych warunków ograniczających chęć dalszych inwestycji.

Można to jednak interpretować też jako początek końca bardzo korzystnej sytuacji dla amerykańskich przedsiębiorstw ropy i gazu, spowodowanej gwałtownym wzrostem cen w wyniku inwazji na Ukrainę. Na razie branża przyjmuje postawę wyczekującą - większość przedsiębiorstw deklaruje w badaniach, że nie planuje ograniczać inwestycji, redukować zatrudnienia czy zmniejszać produkcji - podkreśla Marianna Sobkiewicz.

Nie tylko gaz i ropa są strategicznymi z puntu widzenia Europy źródłami energii. Znaczenie ma również atom - zarówno ten duży, jak i technologia małych reaktorów. Przypomnijmy, że amerykańska spółka Westinghouse ma wybudować reaktor w Polsce.

Z Amerykanami budowę dwóch reaktorów negocjują również Bułgarzy. Program energetyki jądrowej ma być bowiem jednym z filarów transformacji w UE.

Jak tłumaczy ekspertka PIE, nie jest jednak jasne, w jaki sposób wybory wpłyną na rozwój energetyki jądrowej - to zagadnienie, które w tegorocznej kampanii przechodzi bez echa.

Nie jest to temat polaryzujący Amerykanów. Poparcie dla atomu utrzymuje się w USA na stałym poziomie 56 proc. Technologia ta ma wysokie poparcie zarówno w kręgach Demokratów, jak i Republikanów. Podstawowa różnica jest taka, że Harris wydaje się bardziej przewidywalna - jej dotychczasowe wypowiedzi nie wskazują na postawę antyjądrową. Natomiast Trump w niedawnym wywiadzie z Joe Roganem (twórca jednego z najpopularniejszych podcastów w USA - przyp. red.) wykazał się sceptycyzmem wobec energetyki jądrowej, którą nazwał 'zbyt skomplikowaną i zbyt drogą' - zwraca uwagę ekspertka PIE.

Czy to wpłynie jednak na zaangażowanie Trumpa również w europejski atom? - Prawdopodobnie będzie dążył do tego, by amerykańskie firmy energetyki jądrowej, jak Westinghouse, zdobyły kontrakty na budowę nowych elektrowni w krajach europejskich, w tym w Polsce - uważa Jakub Wernik z Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego.

Zdaniem Tymona Pastuchy energetyka jądrowa jest jedną z niewielu rzeczy, która łączy Harris i Trumpa. - Oboje są za rozwojem potencjału tej gałęzi energetyki i udziałem w globalnym wyścigu. Oboje energię jądrową traktują jako jedno z kół zamachowych gospodarki - Harris w celu osiągnięcia neutralności klimatycznej, a Trump jako źródło taniej energii i technologiczny produkt eksportowy - wyjaśnia ekspert.

Jak zaznaczają eksperci, Harris i Trump najbardziej różnią się w temacie dekarbonizacji energetyki poprzez rozwój OZE. Prezydentura Harris będzie oznaczać zapewne kontynuację polityki klimatycznej Bidena - kandydatka Demokratów zmiany klimatyczne wprost nazywa "egzystencjalnym zagrożeniem" - oraz rozwojem odnawialnych źródeł energii.

- To mogłoby skutkować wzrostem inwestycji w technologie niskoemisyjne i pogłębienie współpracy z Europą i Polską w zakresie transformacji energetycznej - przekonuje Jakub Wernik, ekspert Fundacji im. Pułaskiego. - Może również oznaczać, że administracja Harris będzie wspierać rozwój energetyki atomowej, wpisując ją w strategię redukcji emisji - co jest zbieżne z ambicjami Polski dotyczącymi rozwoju w tym obszarze - dodaje.

Jego zdaniem wygrana Kamali Harris przyniesie większe wsparcie dla zielonej energii, a współpraca gazowa i atomowa będzie uzależniona od zgodności z celami klimatycznymi i bardziej restrykcyjna pod względem ochrony środowiska.

W przypadku prezydentury Trumpa głównym problemem dla rozwoju czystych technologii w USA może być ograniczenie publicznego finansowania. Republikanin jest przeciwnikiem ustawy Inflation Reduction Act (IRA), wprowadzonej przez administrację Bidena, który zakłada 369 mld dol. na inwestycje w "czystą energię i klimat" w ramach ulg podatkowych, dotacji i pożyczek - przypomina Marianna Sobkiewicz.

Trump zapowiedział, że wycofa niewykorzystane dotąd w ramach IRA fundusze. - Taka decyzja nie byłaby w kompetencjach Trumpa i musiałaby również zostać zatwierdzona przez Kongres - zaznacza jednak ekspertka PIE.

Zdaniem Jakuba Wernika taka polityka może komplikować współpracę energetyczną z Europą, w szczególności z krajami, które są mocno zaangażowane w transformację i rozwój energii odnawialnej. - Inicjatywa zwiększenia wydobycia paliw kopalnych może osłabić zaangażowanie USA w rozwój niskoemisyjnej i odnawialnej energii - uważa ekspert.

Przemysław Ciszak, dziennikarz money.pl