ZUS zaoszczędził dla budżetu miliardy. W ostatnich latach tylko raz było lepiej
17 miliardów złotych – o tyle w 2025 roku dotacja do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którym zarządza ZUS, była niższa od planowanej początkowo kwoty. Dobra koniunktura gospodarcza i niższe niż spodziewane wydatki na emerytury sprawiły, że resort finansów otrzymał niespodziewane oszczędności. To jednak nie zmienia faktu, że deficyt sektora finansów publicznych może być najwyższy od czasów pandemii.
Na zdjęciu prezes ZUS Zbigniew Derdziuk i minister finansów i gospodarki Andrzej Domański
2025 to kolejny rok, który ZUS zakończył z lepszym wynikiem, niż został założony w budżecie państwa. "Dotacja do FUS w 2025 r. wyniosła 64,4 mld zł, czyli o 17 mld zł mniej, niż pierwotnie planowano (81,4 mld zł w ustawie budżetowej)" – podliczył Zakład w odpowiedzi na nasze pytania. To wstępny szacunek, dokładne liczby będą znane dopiero za jakiś czas.
Dlaczego dotacja była niższa? Tu, jak zastrzega ZUS, także trzeba jeszcze poczekać na wyliczenia, ale szacunki ZUS wskazują, że "składki będą wyższe o ok. 4,8 mld zł od pierwotnie zakładanych, 'suwak' o ok. 1,2 mld zł, natomiast wydatki będą niższe o blisko 10 mld zł".
Zaliczył bankructwo i powrócił. Mówi szczerze, co go uratowało
Ten wynik to po pierwsze efekt dobrej sytuacji gospodarczej, zwłaszcza na rynku pracy. Jak pokazują dane ZUS, przeciętna liczba osób z ubezpieczeniem zdrowotnym była do października tego roku o blisko 90 tys. osób wyższa niż rok wcześniej. Do tego pensje cały czas rosły. Jak pokazują najnowsze dane GUS, mediana wynagrodzeń w lipcu wyniosła 7246,64 zł i w stosunku do analogicznego miesiąca 2024 roku wzrosła nominalnie o 9,1 proc. Obie te tendencje: nominalny wzrost płac i większa liczba ubezpieczonych mają wpływ na większy od spodziewanego napływ składek.
Drugi powód mniejszej dotacji dla ZUS? Waloryzacja świadczeń była niższa niż prognozowana. W budżecie na 2025 r. rząd zakładał, że podwyżka rent i emerytur wyniesie 6,78 proc., a ostatecznie było 5,5 proc. – zatem w tym punkcie budżet zaoszczędził. Powód trzeci to - jak słyszymy w ZUS - mniejsza od szacowanej liczba osób, które przeszły na emeryturę, co także oznacza niższe wydatki.
Wydatki w dół, deficyt też?
W efekcie minister finansów Andrzej Domański może zacierać ręce, bo niższa dotacja do FUS oznacza niższe wydatki budżetu, co daje nieco luzu w napiętej sytuacji finansów publicznych. To tym ważniejsze, że wiadomo, iż dochody w budżecie będą niższe od prognozowanych, a mimo to, jak słyszymy, nie ma problemu z realizacją budżetu.
Resort finansów dotrzymał jesiennych zapowiedzi i nie zdecydował się na nowelizację budżetu państwa. Zapewne deficyt budżetowy będzie niższy od zakładanego, choć pytanie, o ile – tego dowiemy się później, bo na razie MF jest na etapie zamykania roku. Z punktu widzenia finansów publicznych ważniejszy jednak jest deficyt sektora finansów publicznych, a ten może być najwyższy od pandemii.
Komisja Europejska prognozuje, że w 2025 r. deficyt wyniesie 6,8 proc. PKB wobec 6,5 proc. w roku 2024. Zgodnie z prognozami Brukseli ma się on w latach 2026 i 2027 obniżać odpowiednio do 6,3 proc. i 6,1 proc. PKB. Tegoroczny wzrost deficytu to efekt zarówno znaczących inwestycji w obronę narodową oraz m.in. zwiększonych wydatków na pomoc społeczną i opiekę zdrowotną. Wzrosły też transfery – oprócz pełnego roku wypłat babciowego, w połowie roku pojawiła się renta wdowia. W tym kontekście warto zauważyć, że dotacja dla FUS niższa o 17 mld zł to około 0,4 proc. PKB niższe wydatki budżetu.
Powtórka z historii
Niższa dotacja dla FUS to nie wyjątek, a reguła w ostatnich latach. Tylko w roku wybuchu pandemii, w 2020 r., wydatki budżetu z tego tytułu zostały wykonane w 100 proc. W pozostałych latach FUS pozytywnie zaskakiwał budżet. Rekordowy był rok 2021, gdzie dzięki popandemicznemu odbiciu w gospodarce dotacja do FUS mogła być niższa aż o 19,5 mld zł., dzięki czemu do FUS trzeba było przelać tylko w 65 proc. zakładanej początkowo kwoty.
Biorąc pod uwagę okres od 2020 roku, miniony rok z wynikiem 17 mld zł jest na drugim miejscu pod względem kwoty zaoszczędzonej dotacji. Procentowo oznacza to, że budżet zaoszczędził 20 proc. środków, którymi miał dotować ZUS. Pytanie, czy sytuacja powtórzy się w tym roku. To możliwe, bo gospodarka ma ruszyć do przodu jeszcze szybciej niż w roku 2025. Założenia do budżetu przewidują, że wzrost PKB wyniesie 3,5 proc., a inflacja ma być na poziomie 3 proc. Ale już dziś część analityków zakłada, że wzrost będzie w okolicach 4 proc. A to może sprawić, że FUS nie skorzysta w pełni z dotacji, która w tym roku ma wynieść 90 mld zł.
Grzegorz Osiecki i Tomasz Żółciak, dziennikarze wp.pl i money.pl
