Auta w Polsce tańsze niż w 1996 r. Trudno w to uwierzyć, ale dane mówią jasno
W 2005 r. nowy Volkswagen Passat kosztował od 85 tys. zł. Dziś jego następca to wydatek co najmniej 170 tys. zł. Czy samochody naprawdę tak bardzo podrożały? Gdy przyjrzymy się danym GUS i uwzględnimy inflację oraz zmiany jakości aut, obraz okazuje się zaskakujący.
Za nowe samochody w Polsce w sierpniu i we wrześniu klienci płacili o około 7,5 proc. mniej niż rok wcześniej. To największa przecena aut od niemal 16 lat. Tak wynika z danych zebranych przez Superauto.pl, które były w polskich mediach szeroko komentowane. Jak tłumaczyli autorzy tych rewelacji, to efekt ekspansji chińskich marek motoryzacyjnych, które agresywnie konkurują cenami, zmuszając do przecen innych producentów.
Dane GUS potwierdzają, że samochody nad Wisłą tanieją, tyle że nieporównywalnie wolniej. Według tego pomiaru w sierpniu i we wrześniu ceny nowych aut były o niespełna 4 proc. niższe niż przed rokiem. Co jeszcze bardziej zaskakujące, nie była to przecena nadzwyczajna. Auta taniały szybciej choćby pod koniec 2025 r. Patrząc w szerszej perspektywie, nietypowy był raczej wzrost cen samochodów z lat 2020–2023, spowodowany zaburzeniami w łańcuchach dostaw komponentów. We współczesnej historii samochody w Polsce raczej taniały niż drożały.
Efekt? W październiku kosztowały o niemal 7 proc. mniej niż – uwaga – 30 lat wcześniej, w 1996 r. W tym czasie, jak widać na wykresie, ogólny poziom cen towarów i usług konsumpcyjnych zwiększył się trzyipółkrotnie, czyli 0 250 proc.!
Już słyszę żart, że istnieją kłamstwa, bezczelne kłamstwa i statystyki. Każdy przecież wie, że dawniej za 100 tys. zł można było kupić luksusowy samochód, a dzisiaj tyle kosztuje byle kompakt. Jeszcze w 2005 r. ceny nowego Volkswagena Passata w wersji kombi startowały od 85 tys. zł, a w 2025 r. za takie auto trzeba zapłacić co najmniej 170 tys. zł. Rzecz w tym, że współczesne auta z niższej półki są pod wieloma względami lepsze niż samochody z wyższej półki sprzed kilku dekad. Na pewno są bezpieczniejsze i lepiej wyposażone, są lepiej wyciszone, naszpikowane elektroniką, zwykle zużywają mniej paliwa i mniej zanieczyszczają środowisko. A jeśli cena jakiegoś towaru rośnie adekwatnie do poprawy jego jakości, to tak naprawdę wcale nie rośnie. Albo inaczej – gdyby dzisiaj w sprzedaży był wciąż Passat B6, kosztowałby mniej niż w 2005 r.
Nieporozumienia dotyczące cen samochodów stanowią dobrą ilustrację tego, jak skomplikowanym procesem jest pomiar inflacji. Inflacja, wbrew pozorom, nie jest tym samym co obserwowana przez nas, konsumentów, zmiana cen na sklepowych półkach. A rozbieżności między naszymi doświadczeniami a oficjalnymi danymi nie są dowodem na to, że tymi drugimi ktoś manipuluje.
GUS, podobnie jak inne urzędy statystyczne na świecie, stara się mierzyć, jak zmieniają się w czasie ceny towarów i usług składających się na wydatki przeciętnego gospodarstwa domowego. Mówię, że się stara, bo to nie jest łatwe zadanie. Zmiany jakości towarów i usług to tylko jedna z komplikacji. Statystycy muszą brać na nie poprawkę, czyli odsiewać zmiany cen wynikające ze zmian jakości – zarówno tych pozytywnych, jak i negatywnych, np. zmniejszania wagi tabliczek czekolady albo rosnącej awaryjności sprzętu AGD. To oznacza, że trzeba te zmiany jakoś wyceniać – dla tysięcy różnych produktów, które składają się na nasze wydatki. W każdym przypadku kryteria są inne. Wracając do naszego przykładu, jeśli współczesny Passat jest dwukrotnie lepszy niż ten sprzed 20 lat, to oznacza, że w rzeczywistości jego cena nie wzrosła. Tyle że nie sposób tego obiektywnie rozstrzygnąć. Założenia, które przyjmują statystycy, zawsze są w jakimś stopniu uznaniowe.
Jak gdyby tego było mało, zmieniają się nie tylko poszczególne towary i usługi, ale też struktura ich konsumpcji. Z tego właśnie wynika różnica w spadku cen aut raportowanym przez superauto.pl i przez GUS. Autorzy tego pierwszego szacunku wzięli po prostu pod uwagę średnią cenę auta kupionego w tym roku, uwzględniając wszelkie rabaty, i zestawili ją ze średnią ceną auta kupionego rok temu. Jasne jest, że w obu tych latach klienci kupowali inne samochody. W tym roku znacznie większy niż rok temu był na przykład udział tańszych aut z Chin. Spadek przeciętnej ceny transakcyjnej w jakimś stopniu odzwierciedlał ten efekt.
Dane GUS pokazują zaś, jak zmieniają się ceny tych samych aut, które były kupowane rok temu – nie uwzględniając czasowych promocji. Tu również widać spadki, ale o połowę mniejsze. I być może wynikają z poprawy jakości, a nie z faktycznych zmian w cennikach.
Dlatego nigdy dość powtarzania: w pomiarze inflacji GUS z pewnością jest bardziej wiarygodny niż nasze zawodne intuicje i odczucia.
Grzegorz Siemionczyk od 2024 r. jest dziennikarzem ekonomicznym i głównym analitykiem money.pl. Prowadzi cykl publicystyczny "Ring ekonomiczny money.pl". Wcześniej przez 16 lat związany z "Parkietem" i "Rzeczpospolitą". Laureat Grand Press Economy w 2020 r. oraz Nagrody Dziennikarskiej im. Mariana Krzaka w 2023 r. Był też kilkakrotnie nagradzany w konkursie NBP im. Władysława Grabskiego, m.in. w 2020 r. za najlepszy wywiad.