Demograficzna hekatomba pogrąży Rosję? "Dla Putina nie ma to znaczenia"

Dwie grupy hakerskie, Cyberpartyzanci i Silent Crow, poinformowały 1 listopada, że dostały się do wewnętrznych systemów Rosstatu, rosyjskiego urzędu statystycznego. Twierdzą, że pobrały ok. 23 terabajty danych, w tym informacje o stratach wojskowych, materiały ze spisu ludności i dane osobowe. Rosstat potwierdził, że między 29 października a 1 listopada był celem cyberataków, ale zaprzeczył, by doszło do wycieku danych. Informacji hakerów nie da się niezależnie zweryfikować, bo rosyjski urząd od miesięcy nie publikuje danych.

W sobotę obie grupy opublikowały szacunki rosyjskich ofiar wojny, o czym napisał niezależny portal "Nowaja Gazieta Jewropa". Cyberpartyzanci naliczyli 393 881 zgonów, a Silent Crow od 444 716 do 450 100. Różnice wynikają z tego, które rekordy grupy wzięły pod uwagę.

Czy tak duża liczba zgonów to wysoka cena dla Rosji? Zapytaliśmy o to płk. Grzegorza Małeckiego, byłego szefa Agencji Wywiadu. Jego zdaniem straty uderzają w gospodarkę, społeczeństwo i przyszłość państwa.

– Dla Rosji bezwzględnie jest to cios. Szczególnie dla gospodarki. Dla społeczeństwa przede wszystkim, dla przyszłości państwa. Ale nie dla Putina – mówi money.pl Grzegorz Małecki.

Dla Putina nie ma to znaczenia. Trochę tak jak u Stalina, prawda, milion to statystyka, śmierć pojedynczej osoby to tragedia. Tutaj jest czysta kontynuacja imperialnej polityki rosyjskiej w wydaniu Putina, który po prostu jest samodzierżcą. Dla Rosji to jest dramat – dodaje.

Były szef wywiadu zwraca uwagę, że do zabitych i rannych trzeba doliczyć tych, którzy wyjechali z kraju. Rosja straciła w ten sposób część najlepiej wykształconych obywateli.

– Do tego dodajmy jeszcze setki tysięcy młodych ludzi, którzy opuścili Rosję, uciekając przed poborem. To ludzie, którzy są przyszłością, dlatego że wszyscy należą do elity społecznej, mający wykształcenie, kontakty, wiedzę, jakiś majątek itd. – wylicza Małecki.

Skutkiem tej wojny będzie po prostu upadek gospodarki i społeczeństwa rosyjskiego. Tu nie ma dwóch zdań – ocenia.

Małecki porównuje sytuację Rosji do zwycięstw, które dla wygranego okazują się w efekcie katastrofą. Zwraca też uwagę, że Putin nie osiągnął w tej wojnie swoich celów politycznych.

Czy po prawie pięciu latach walk Putin może jeszcze rzucić Ukrainę na kolana? Były szef wywiadu nie widzi sensu dalszego prowadzenia wojny z wojskowego punktu widzenia.

– Nie, oczywiście, że nie. Od początku uważałem, że to jest wojna zmierzająca do zamrożonego konfliktu – mówi Małecki. Jego zdaniem taki scenariusz rysował się już po pierwszych tygodniach, gdy Ukrainie udało się powstrzymać najazd. Dziś Putin gra według niego przede wszystkim na zastraszenie Zachodu i wywieranie presji na polityków.

– Trzeba patrzeć szerzej, na politykę, jaką prowadził Związek Sowiecki już w tej bardziej zaawansowanej fazie, czyli po II wojnie światowej, po śmierci Stalina. To będzie po prostu przeciąganie negocjacji, teatr obliczony z punktu widzenia Rosji na tzw. globalne Południe – uważa były szef Agencji Wywiadu.

Musimy zwrócić uwagę, że on sprytnie rozgrywa nie tylko Stany Zjednoczone. On w tej chwili rozgrywa sprytnie pozostałą część świata, która jest wobec Zachodu, wobec Europy nastawiona co najmniej niechętnie – dodaje Małecki.

Straty ludzkie to tylko część rachunku, jaki Rosja płaci za wojnę. Kraj traci też rynki zbytu dla swoich surowców. Eksport rosyjskiego gazu do Europy spadł w 2025 r. o prawie 45 proc., do ok. 18 mld m sześc. To najmniej od połowy lat 70. W szczytowym okresie Rosja sprzedawała Europie ok. 180 mld m sześc. rocznie. Spadek to głównie efekt zakończenia tranzytu przez Ukrainę.

Rynki azjatyckie nie zastępują europejskich. W planach budżetowych na lata 2026-2028 Rosja zakłada cenę gazu dla Chin na poziomie 243,60 dol. za 1000 m sześc., wobec 356,70 dol. dla Europy i Turcji. To o 32 proc. mniej. Unia Europejska przygotowuje się tymczasem do zakończenia pozostałych zakupów rosyjskiego gazu.

Maleją też wpływy z ropy. Od stycznia do września 2026 r. podatki z wydobycia ropy i gazu wyniosły 5,47 bln rubli, wobec 6,61 bln rubli rok wcześniej, czyli o ok. 17 proc. mniej. Rosja obniżyła prognozę wydobycia ropy na 2026 r. do najniższego poziomu od ok. 17 lat. Deficyt budżetu federalnego ma w tym roku sięgnąć ok. 3 proc. PKB, czyli prawie 2 razy więcej, niż planowano.

Przed wojną ropa i gaz dawały 40-50 proc. dochodów rosyjskiego budżetu. Minister finansów Anton Siłuanow zapowiedział w lutym, że w tym roku będzie to mniej niż 20 proc. Kreml musi coraz mocniej polegać na pożyczkach na rynku krajowym.

Do tego dochodzą koszty sankcji. Jak informowaliśmy, unijna komisarz ds. usług finansowych Maria Luís Albuquerque mówiła w Parlamencie Europejskim o kosztach dotychczasowych sankcji. – Sankcje działają i Moskwa o tym wie. Kosztowały one Rosję ponad 1 bln euro. W przeciwnym razie Rosja mogłaby przeznaczyć (tę kwotę) na wojnę – mówiła. Dodała, że sankcje muszą być utrzymywane i zaostrzane do czasu osiągnięcia sprawiedliwego i trwałego pokoju.

UE przyjęła już 21 pakietów sankcji, a przygotowuje 22. Na unijnych listach jest prawie 4,6 tys. osób i podmiotów oraz ponad 690 statków tzw. floty cieni. Transakcje z ponad 100 rosyjskimi bankami są zakazane. 16 listopada szefowie dyplomacji państw UE mają przyjąć kolejne środki wymierzone w rosyjskie rafinerie i flotę cieni.

Wojna uderza w kraj, który od lat zmaga się z kryzysem demograficznym. W 2024 r. w Rosji urodziło się 1,222 mln dzieci, najmniej od 1999 r. W porównaniu z 2014 r. liczba urodzeń spadła o jedną trzecią. Jak podawał niezależny portal "The Moscow Times", w latach 2016-2024 liczba zgonów przewyższyła liczbę urodzeń łącznie o ponad 3 mln.

Od wiosny 2025 r. Rosstat nie publikuje już regularnie danych o urodzeniach i zgonach. Według szacunków demografa Aleksieja Rakszy w 2025 r. urodzeń było o kolejne 4 proc. mniej, ok. 1,178 mln. Według bazowej prognozy Rosstatu do 2046 r. ludność Rosji może spaść do 138,8 mln, a w wariancie pesymistycznym do 130 mln.

Do tego dochodzi emigracja. Niezależny portal The Bell, który zebrał dane z prawie 70 krajów, szacował, że od 2022 r. co najmniej 650 tys. osób wyjechało z Rosji i nie wróciło. Według politologa Kiriła Rogowa z projektu Re:Russia od lutego 2022 r. kraj opuściło ponad 820 tys. osób.