Rosyjskie banki pławią się w rekordowych zyskach. Kreml ma w tym swój udział

Jak podaje portal t-online.de, powołując się na analizę berlińskiego Carnegie Russia Eurasia Center, rekordowe zyski banków w Rosji w dużej mierze wynikają z miliardowej pomocy państwa i odroczonego ujmowania strat. Banki zarabiają przede wszystkim na obligacjach skarbowych, dotowanych kredytach i dopłatach z budżetu.

Według autorów analizy wyjątki w przepisach sprawiają, że banki nie muszą w pełni wykazywać jako straty złych kredytów o wartości 13,3 bln rubli, czyli w przeliczeniu blisko 146 mld euro.

Za 2025 r. rosyjskie banki wykazały 3,5 bln rubli zysku. Na 2026 r. bank centralny prognozuje nawet 4,4 bln rubli. Znaczna część tych zysków pochodzi z obligacji skarbowych, które banki trzymają w bilansach.

W samym wrześniu 2026 r. Ministerstwo Finansów wyemitowało obligacje o wartości 1,4 bln rubli, z czego około 72 proc. miało zmienne oprocentowanie. Rosyjskie banki kupiły 77 proc. tych papierów. Żeby sfinansować zakupy, pożyczyły w tym samym miesiącu 1,7 bln rubli od banku centralnego. W efekcie zadłużenie sektora bankowego wobec banku centralnego wzrosło w ciągu miesiąca z 6,7 do 8,4 bln rubli.

Według analizy powstaje w ten sposób trójkąt zależności. Państwo pożycza od banków, banki pożyczają od banku centralnego, żeby kupować obligacje skarbowe, a bank centralny przekazuje trzy czwarte swojego zysku z powrotem do budżetu. Ekonomiści nazywają taki układ dominacją fiskalną, czyli sytuacją, w której deficyt budżetowy decyduje o polityce pieniężnej. Zgodnie z projektem budżetu na lata 2027–2029 roczny deficyt ma wynosić około 5 bln rubli.

Banki zarabiają też na dotowanych kredytach hipotecznych. Państwo zwraca im różnicę między preferencyjnym a rynkowym oprocentowaniem. W tym roku takie programy objęły od połowy do dwóch trzecich wszystkich udzielonych kredytów hipotecznych. Prezes banku centralnego Elwira Nabiullina wezwała do ich ograniczenia. Dodatkowo państwo dopłaca do preferencyjnych kredytów dla firm z przemysłu, rolnictwa, eksportu i zbrojeniówki.

Według analizy skutki tego układu widać w portfelu kredytów dla firm. Na 1 września kredyty uznane przez nadzór za problemowe wynosiły 13,3 bln rubli, czyli 12,9 proc. całego portfela kredytów korporacyjnych. Faktyczne niewypłacalności stanowiły jednak tylko 3,5 proc., czyli około 3,7 bln rubli.

Autorzy analizy tłumaczą tę różnicę trzema mechanizmami. Pierwszym jest restrukturyzacja. Gdy kredyt zostaje zrestrukturyzowany i ustala się nowy harmonogram spłat, opóźniona płatność nie jest traktowana jako niewypłacalność, a bank nie musi tworzyć dodatkowych rezerw. Od maja 2025 r. bank centralny pozwala bankom rezygnować z wyższych rezerw przy restrukturyzacji, jeśli firma przedstawi biznesplan. Plany te opierają się w dużej mierze na oficjalnych prognozach rządu, a im są optymistyczniejsze, tym mniejsze rezerwy trzeba tworzyć. W lipcu wydatki banków na rezerwy na kredyty dla firm spadły o 77 proc.

Drugim mechanizmem jest kapitalizacja odsetek. Firmy nie płacą należnych odsetek, a banki doliczają je do kwoty kredytu. Zadłużenie firm rośnie, a banki wykazują jeszcze niezapłacone odsetki jako aktywa i księgują przychody, choć pieniądze faktycznie do nich nie wpłynęły. Naliczone, ale niezapłacone odsetki od kredytów dla firm wzrosły w tym roku o jedną trzecią, do 4,6 bln rubli.

Trzeci mechanizm dotyczy wyceny obligacji skarbowych. Gdy ich kurs na giełdzie spada, papiery tracą na wartości, ale banki nadal wyceniają je w bilansach po cenie zakupu, a nie po niższej cenie rynkowej. W ten sposób w bankach narosły niewykazane straty w wysokości 0,6 bln rubli.

Bank centralny nie ukrywa tych mechanizmów. W jego raportach czytamy, że portfele złych kredytów "będą stopniowo zapadać, a banki będą mogły pokryć straty z zysków". Jak zauważa t-online, obecne rekordowe zyski są w ten sposób oficjalnie traktowane jako rezerwa na przyszłe odpisy.