Ameryka odskoczyła starej Europie. Ekonomiści mówią, co się dzieje

Dane dowodzą, że Stany Zjednoczone w ostatnich kilkunastu latach rozwijają się znacznie intensywniej niż Unia Europejska. W szczególności porównanie dynamiki PKB USA i Unii Europejskiej od lat 90. XX wieku pokazuje rosnącą dysproporcję między tymi gospodarkami.

Znaczący rozjazd nastąpił po 2008 roku, co potwierdzają zarówno dane Banku Światowego, jak i analiza Międzynarodowego Funduszu Walutowego przedstawiona przez niemieckiego komentatora Ole Lehmanna. Według jego obserwacji podczas gdy w 2008 roku gospodarki USA i krajów strefy euro (czyli tych, w których płaci się w euro) były porównywalne pod względem wielkości, to w 2023 roku gospodarka amerykańska była już o 50 proc. większa.

W 2008 roku PKB krajów strefy euro i USA utrzymywały się na zbliżonym poziomie około 14-15 bilionów dolarów, tymczasem w 2023 roku amerykańskie PKB znacząco przekroczyło 25 bilionów dolarów, podczas gdy strefa euro pozostała na poziomie niewiele wyższym niż w 2008 roku. Ta rozbieżność potwierdza wcześniejsze analizy o rosnącej przepaści technologicznej i inwestycyjnej między kontynentami.

Piotr Kuczyński, główny analityk firmy Xelion, przyznaje, że porównanie PKB strefy euro (obecnie jest to 20 krajów, po 2008 roku dołączyły kraje bałtyckie, Słowacja i Chorwacja) każe źle myśleć o gospodarce naszego regionu świata. - Nie jest jednak tak źle, jak na wykresach pokazujących nominalny PKB wyrażony w dolarach, gdzie PKB w strefie euro praktycznie się przez 16 lat nie zmienił. W 2008 roku kurs euro był bardzo wysoki, sięgał nawet 1,6 dolara. A rok 2024 kończył z kursem bliskim parytetu 1:1 - wyjaśnia w rozmowie z money.pl.

Wyrażony w euro PKB w latach 2008-2024 w Eurolandzie wzrósł o około 40 proc. Faktem jest jednak, że w USA w tym samym okresie PKB wzrósł o ponad 80 proc. Gospodarka USA rozwijała się więc w tym okresie dwa razy szybciej niż ta w Eurolandzie - wylicza ekonomista.

Nie ma wątpliwości, że to zachodni sąsiad Polski ciągnie całą strefę euro w dół. - Stagnację Eurolandu szczególnie ostatnich lat zawdzięczamy przede wszystkim temu, że gospodarka największego kraju tego obszaru kuleje. Niemcy stawiali na tanie surowce z Rosji, tanią pracę z imigracji oraz duży eksport do Chin. W 2024 roku wszystkie te czynniki albo zniknęły (tani gaz z Rosji), albo wyhamowały (Chiny i przyhamowanie imigracji) - mówi Piotr Kuczyński.

- Ratunkiem dla Niemiec, a więc i dla strefy euro, jest pobudzenie gospodarki chińskiej i zastąpienie taniej pracy intensywną robotyzacją, automatyzacją i użyciem sztucznej inteligencji - ocenia.

Najnowsze dane nie wskazują, by sytuacja miała ulec zmianie. Największa gospodarka UE drugi rok z rzędu przeżywa bowiem poważny kryzys. W 2024 roku weszła w recesję techniczną. Wstępne szacunki Federalnego Urzędu Statystycznego, wskazują, że wartość realnego produktu krajowego brutto w 2024 roku zmniejszyła się o 0,2 proc. w porównaniu do poprzedniego roku.

Paweł Ropiak, ekspert ds. analiz rynków Banku Gospodarstwa Krajowego, w rozmowie z money.pl komentuje, że zgodnie z wcześniejszymi szacunkami niemiecka gospodarka zamknęła rok pod kreską. - Słabość gospodarki za Odrą widać w wielu miarach. Inwestycje odjęły od wyniku 0,6 punktu procentowego, a spożycie prywatne, napędzane głównie pojedynczymi oznakami ożywienia w sektorze usług, dodało zaledwie 0,2 punktu. Tak nieprzebojowy wynik miał miejsce pomimo wsparcia ze strony polityki fiskalnej - tłumaczy.

Jak wylicza ekspert, deficyt budżetowy wyniósł 2,6 proc. PKB, a dodatkowe spożycie publiczne dodało tylko 0,6 punktu procentowego do wyniku. - Sugeruje to słabość tamtejszego konsumenta. Widzimy to w cięciu wydatków i wzroście stopy oszczędności. Koresponduje z tym wzrost stopy bezrobocia oraz spadek zarówno eksportu, jak i importu - mówi.

W ocenie analityka silnie umiejscowiona w międzynarodowym handlu niemiecka gospodarka odczuwa konkurencję USA i Chin - głównie w kluczowych wcześniej branżach (elektronicznej i motoryzacyjnej) - oraz niski wolumen światowego handlu. - Wypadkowo produktywność w zależności od miary znajduje się w trendzie spadkowym lub w stagnacji, w kontrze do pozostałych głównych regionów na świecie. To jeden z głównych czynników trzymających prognozy Europejskiego Banku Centralnego dotyczące PKB dla strefy euro na ostrożnych poziomach. Jednocześnie to czynnik ograniczający potencjał ożywienia nad Wisłą, czego oznaki widzimy w krajowym bilansie płatniczym.

Ekspert zwraca uwagę, że prognozy wzrostu dla strefy euro na kolejne lata są obniżane. Dla przykładu KE rewiduje prognozę wzrostu PKB w obecnym roku z 1,0 proc. do 0,7 proc. - Jednocześnie badania ankietowanych tamtejszych przedsiębiorstw nie wskazują na razie na żadne oznaki ożywienia, co sugeruje większe prawdopodobieństwo jeszcze niższego wyniku - podsumowuje Paweł Ropiak. W 2023 roku produktywność w USA wzrosła o 1,7 proc., natomiast w strefie euro spadła o 0,6 proc.

Zdaniem części ekspertów (m.in. z OECD) za złe dane ze strefy euro odpowiadają przede wszystkim dwa czynniki: niewystarczające inwestycje w nowe technologie oraz niski poziom wydatków na badania i rozwój. Analiza danych OECD jednoznacznie wskazuje na silny wpływ tych zmiennych na różnice w produktywności między krajami. Wzrost inwestycji w nowe technologie o jeden punkt procentowy przekłada się na wzrost produktywności o 0,8 punktu rocznie.

Mimo podobnego poziomu ogólnych inwestycji biznesowych na początku 2024 roku, wynoszących 13,5 proc. PKB zarówno w USA jak i strefie euro, struktura tych nakładów znacząco się różni. W Stanach Zjednoczonych aż 5 proc. PKB stanowią inwestycje w zaawansowane technologie, podczas gdy w strefie euro jest to zaledwie 2,8 proc.

Europejskie przedsiębiorstwa koncentrują się na tradycyjnych formach inwestycji, zaniedbując obszar nowych technologii. Zmiana tego trendu wymaga fundamentalnej transformacji w podejściu do inwestycji biznesowych. Duża część ekspertów ocenia, że zbyt duża część europejskich nakładów trafia do konwencjonalnych sektorów gospodarki.

Kolejnym obszarem wymagającym pilnej interwencji jest finansowanie szkolnictwa wyższego - zwraca też uwagę OECD. Amerykańskie uniwersytety dysponują znacznie większymi budżetami na działalność badawczą niż ich europejskie odpowiedniki. Wyższe nakłady na naukę przekładają się bezpośrednio na wzrost produktywności i innowacyjności gospodarki.

Problem niedofinansowania europejskich uczelni może prowadzić do dalszego pogłębiania się różnic w rozwoju gospodarczym między kontynentami.

Europejskiej gospodarce grozi wpadnięcie w spiralę stagnacji. Niższe nakłady na innowacje prowadzą do wolniejszego wzrostu produktywności, co z kolei skutkuje mniejszymi wpływami podatkowymi. Te z kolei ograniczają możliwości finansowania polityki innowacyjnej przez rządy europejskie.

- Europie trudno będzie dogonić USA, o czym mówił niedawno raport Draghiego. Postawiono w nim tezę mówiącą o tym, że strefie euro potrzebny jest zastrzyk 800 mld euro rocznie po to, żeby zaczęła serio gonić USA i Chiny. Poza tym Draghi ostrzegał, żeby nie poświęcać konkurencyjności na ołtarzu zaciętej walki z ociepleniem klimatu. Nie zanosi się na to, że tak się stanie, więc pozostaje odgrzać stare już powiedzenie: za 20 lat w Europie będzie dużo miejsc pracy dla kustoszy w muzeach - kwituje Piotr Kuczyński.

Robert Kędzierski, dziennikarz money.pl