Fiskus pod lupą przedsiębiorców. Niełatwe relacje z organami podatkowymi

Według raportu "Przedsiębiorcy pod lupą fiskusa 2025", przygotowanego przez firmę doradczą MDDP i Konfederację Lewiatan, najczęstszym narzędziem sprawdzania rozliczeń podatkowych stały się czynności sprawdzające. W latach 2019–2024 Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) przeprowadziła ich ponad 12 milionów.

- Organy podatkowe w Polsce średnio co minutę otwierają 20 nowych czynności sprawdzających. To ogromna skala, która pokazuje zmianę podejścia fiskusa. Możemy spodziewać się coraz więcej sprawdzania rozliczeń "na miękko" z użyciem danych i automatyzacji – zauważa jeden z twórców raportu Jakub Warnieło, szef zespołu postępowań podatkowych i sądowych MDDP.

Tradycyjne kontrole jednak nie znikają. W latach 2019–2024 KAS wszczęła łącznie 117,5 tys. kontroli – ok. 77 dziennie. Coraz większą rolę odgrywają jednak kontrole celno-skarbowe, które w 2024 roku stanowiły już ponad 38% wszystkich kontroli (w 2019 było to zaledwie 12,5%). Zmniejsza się zatem rola kontroli podatkowych.

Dla przedsiębiorców to niekoniecznie dobra wiadomość – kontrole celno-skarbowe oznaczają szersze uprawnienia urzędników i ograniczone prawa podatników. Średnia kwota zaległości wykryta w jednej takiej kontroli to aż 1,2 mln zł, wobec 195 tys. zł w przypadku zwykłej kontroli podatkowej.

Z raportu wynika, że w 2024 roku nieprawidłowości wykryto w 98% zakończonych kontroli podatkowych i 94% celno-skarbowych. Zdaniem ekspertów tak wysoka "skuteczność" może świadczyć o tym, że kontrole są celowane – ale też o presji, by każda kontrola przyniosła fiskusowi efekt.

- Z jednej strony na pewno jest to efekt lepszego typowania podatników do kontroli. Organy podatkowe wiedzą dziś o podatnikach naprawdę dużo i potrafią to wykorzystać. Jednak może to być również wyraźny znak, że w sytuacji gdy dochodzi już do wszczęcia kontroli, to organy podatkowe nie chcą odchodzić "z pustymi rękami" – podkreśla Jakub Warnieło z MDDP.

Choć przepisy nakazują informowanie przedsiębiorców o zamiarze kontroli z wyprzedzeniem, w praktyce zdarza się to tylko w 1 na 10 przypadków. Firmy często są zaskakiwane, tracąc szansę na wcześniejszą korektę błędów. Do tego dochodzi przewlekłość – kontrola celno-skarbowa trwa średnio 332 dni, podatkowa 113 dni.

Długotrwałe postępowania to nie tylko utrudnienie operacyjne, ale też ryzyko narastających odsetek – tzw. "hodowanie zaległości".

W ankiecie przeprowadzonej wśród przedsiębiorców zdecydowana większość negatywnie oceniła polski system podatkowy. Najwięcej krytyki dotyczy częstych i nieprzemyślanych zmian w prawie, braku przejrzystości oraz nadmiaru obowiązków sprawozdawczych.

– Przepisy powstają w pośpiechu, bez rzetelnych konsultacji społecznych. A to przekłada się na ich niską jakość, wiele wątpliwości i sporów podatników z organami podatkowymi – ocenia Przemysław Pruszyński, dyrektor Departamentu Podatkowego Konfederacji Lewiatan.

Pozytywne oceny dotyczą cyfryzacji – przedsiębiorcy doceniają możliwość załatwiania spraw online oraz dostępność ulg podatkowych. Nadal jednak brakuje partnerskiego podejścia ze strony urzędów.

Raport pokazuje, że firmy oczekują większego dialogu, wyjaśniania wątpliwości i możliwości polubownego rozwiązywania sporów – nie tylko formalnych działań i kontroli.

Eksperci MDDP i Konfederacji Lewiatan mają nadzieję, że raport będzie punktem wyjścia do poprawy relacji między przedsiębiorcami a fiskusem.

– Chcemy, by firmy mogły działać w atmosferze zaufania, a nie strachu przed niespodziewaną kontrolą – podkreśla Jakub Warnieło. Dziś zbyt często wyraźny jest brak otwarcia organów na argumenty i chęci dialogu.

Premiera raportu "Przedsiębiorcy pod lupą fiskusa 2025" miała miejsce podczas IX edycji Kongresu Rady Podatkowej Konfederacji Lewiatan, 10 czerwca 2025 roku.