Jakie są izby Sądu Najwyższego?

Podstawą funkcjonowania tego organu jest ustawa z dnia 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym. Artykuł 3 tego aktu prawnego stanowi, jakie są jego izby. Zalicza się do nich:

• Izbę Cywilną,
• Izbę Karną,
• Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
• Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych,
• Izbę Odpowiedzialności Zawodowej. 

Dodatkowo jeszcze przed 15 lipca 2022 roku wykaz obejmował Izbę Dyscyplinarną Sądu Najwyższego. 

Izba Cywilna nadzoruje orzecznictwo sądowe dotyczące prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz gospodarczego. Analogicznie Izba Karna nadzoruje sprawy rozpoznawane na bazie przepisów znajdujących się w Kodeksach:

• postępowania karnego,
• karnym skarbowym,
• postępowania w sprawach o wykroczenia oraz inne sprawy, do których stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego,
• karnym wojskowym.

Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nadzoruje orzecznictwo sądowe z zakresu prawa pracy, prawa wynalazczego, ubezpieczeń społecznych oraz w sprawach skarg składanych w związku z wydanymi decyzjami administracyjnymi. Zajmuje się ona również sprawami przekazywanymi jej na podstawie przepisów szczególnych. 

Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych zajmuje się rozpatrywaniem skarg nadzwyczajnych, a także rozpoznawaniem protestów wyborczych i protestów przeciwko ważności referendum ogólnokrajowego i konstytucyjnego. To ona stwierdza, czy referendum lub wybory były ważne, a także rozpatruje inne sprawy z zakresu prawa publicznego. 

Izba Odpowiedzialności Zawodowej przejęła od 15 lipca 2022 roku kompetencje dotychczas skupione wokół Izby Dyscyplinarnej. Zajmuje się więc rozpatrywaniem spraw dyscyplinarnych sędziów Sądu Najwyższego, adwokatów, notariuszy, radców prawnych, sędziów sądów wojskowych i powszechnych czy prokuratorów. 

Sąd Najwyższy zgodnie z art. 77 ustawy o SN orzeka w składzie 3 sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczej. Sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczące sędziów SN rozpoznaje:

• w pierwszej instancji – Sąd Najwyższy w składzie 1 sędziego orzekającego w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,
• w drugiej instancji – Sąd Najwyższy w składzie 3 sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej.

W przypadku gdy SN rozpoznaje kasację lub inny środek odwoławczy, a przy tym będzie mieć wątpliwości co do wykładni przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia, ma prawo odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów tego sądu. 

Natomiast jeśli SN rozpoznaje sprawę, w której występuje zagadnienie prawne dotyczące niezawisłości sędziego lub niezależności sądu, odracza jej rozpoznanie i przedstawia takie zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi całej Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych. 

Sąd Najwyższy, jako najwyższy organ w wymiarze sprawiedliwości i sądownictwie jako takim, ma szerokie kompetencje, które zostały ujęte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w ustawie z 8 grudnia 2017 roku o Sądzie Najwyższym. 

Artykuł 183 Konstytucji stanowi, że Sąd Najwyższy wykonuje następujące działania:

• sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania,
• wykonuje inne czynności określone w Konstytucji i ustawach. 

Natomiast art. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym wskazuje zadania realizowane przez niego. Zalicza się do nich:

• sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez zapewnienie zgodności z prawem i jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i sądów wojskowych przez rozpoznawanie środków odwoławczych oraz podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i kontrolę nadzwyczajną prawomocnych orzeczeń sądowych w celu zapewnienia ich zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej przez rozpoznawanie skarg nadzwyczajnych,
• rozpatrywanie spraw dyscyplinarnych w zakresie określonym w ustawie,
• rozpoznawanie protestów wyborczych oraz stwierdzanie ważności wyborów i referendów,
• opiniowanie projektów ustaw i innych aktów normatywnych, na podstawie których orzekają i funkcjonują sądy, a także innych projektów ustaw w zakresie, w jakim mają one wpływ na sprawy należące do właściwości Sądu Najwyższego. 

Ma status sądu kasacyjnego w sprawach rozpatrywanych przez sądy powszechne i wojskowe oraz prawo rozpatrywania innych środków odwoławczych.