Naprawa finansów publicznych zaboli. Ekonomiści mówią nawet o 160 mld zł

Agencja S&P obniżyła perspektywę ratingu Polski. Jak przypomina "Rzeczpospolita", rząd zakłada w projekcie budżetu na 2027 r., że deficyt całego sektora finansów publicznych pozostanie na poziomie 7,1 proc. PKB, podobnie jak w tym roku. Dług ma w 2027 r. sięgnąć około 75 proc. PKB, a bez działań naprawczych może przekroczyć 100 proc. PKB. Koszty obsługi długu mają wzrosnąć z 2,7 proc. PKB w 2026 r. do 3,6 proc. PKB w 2030 r.

Według ekonomistów deficyt trzeba obniżyć do 3–4 proc. PKB. W dzisiejszych pieniądzach oznacza to poprawę salda o 120–160 mld zł. Ludwik Kotecki, członek zarządu NBP, proponuje rozłożyć to na cztery lata, czyli ograniczać deficyt o 0,7–0,9 pkt proc. PKB, około 28–36 mld zł rocznie.

Ekonomiści Credit Agricole Bank Polska szacują, że przy szybkim starcie wystarczyłoby obniżać deficyt o 0,8 proc. PKB rocznie. Jeśli naprawa zacznie się dopiero po wyborach parlamentarnych, w 2028 r., tempo musiałoby wzrosnąć do około 1,1 pkt proc. PKB rocznie. "Rzeczpospolita" ocenia, że przed wyborami jesienią 2027 r. żadna partia nie zacznie mówić o zaciskaniu pasa.

Potrzebna jest mobilizacja porównywalna z tą, która towarzyszyła przygotowaniu planu Balcerowicza, strategii Hausnera czy strategii Kołodki – mówi Sławomir Dudek, przewodniczący Rady Fiskalnej. Jego zdaniem naprawa wymaga porozumienia politycznego i społecznego, a nie tylko działań rządu.

Po stronie dochodów ekonomiści wskazują przede wszystkim na uporządkowanie systemu podatkowego zamiast prostego podnoszenia stawek. – Szukając dodatkowych dochodów, prawdopodobnie należałoby ograniczyć część preferencji VAT-owskich – mówi Kotecki. Postulowane są też zmiany w PIT i CIT, by osoby o podobnych dochodach płaciły podobne podatki niezależnie od formy zatrudnienia. Międzynarodowy Fundusz Walutowy rekomenduje m.in. ograniczenie kwoty wolnej od podatku do najmniej zarabiających i wprowadzenie podatku katastralnego.

Po stronie wydatków ekonomiści proponują przegląd programów społecznych, w tym wprowadzenie kryterium dochodowego w 800 plus, a także ograniczenie kosztów administracji, reformę KRUS i przywilejów emerytalnych oraz zmiany w 13. i 14. emeryturze. Wracają też pomysły podniesienia wieku emerytalnego i racjonalizacji zakupów zbrojeniowych. – Nie możemy zadłużać się bez końca pod hasłem bezpieczeństwa – mówi Dudek, zaznaczając, że nie jest przeciwnikiem wydatków na obronność.