Świat tonie w długach. Polski dług to tylko ułamek puli sięgającej 260 bilionów złotych

Tylko w tydzień zobowiązania polskiego państwa wzrosły o kolejny ponad miliard złotych. Łącznie nasz bilion długu to jednak nic w porównaniu z innymi krajami. Amerykanie mają do oddania 80-krotnie więcej. Co najmniej dziewięć krajów ma długi przekraczające 100 proc. PKB. W tym Japonia, gdzie na każdego mieszkańca przypada zobowiązanie o równowartości 290 tys. zł.

Równo tydzień temu, 10 stycznia, na liczniku długu publicznego ustawionego w Warszawie przy skrzyżowaniu Al. Jerozolimskich i ulicy Marszałkowskiej pojawiła się liczba 1 000 000 000 000 zł (bilion złotych). Tyle wyniosło zadłużenie wynikające z deficytów budżetowych kolejnych lat, długów samorządów oraz różnego rodzaju funduszy pozabudżetowych, które wszyscy będziemy musieli kiedyś spłacić.

Na razie rządzący nie robią nic, by zmniejszyć dług. Co więcej, w ciągu tygodnia zwiększył się on o kolejne 1,5 mld zł. Tyle Warszawa ma do wydania w całym 2017 roku na inwestycje z obszaru transportu i komunikacji, na które składa się m.in. budowa metra czy Trasy Świętokrzyskiej. To także kwota bliska łącznym wypłatom świadczeń 500+, przypadającym na jeden miesiąc.

Kwota ponad biliona złotych robi wrażenie. To równowartość kosztów budowy około 500 stadionów narodowych czy 23 tys. km autostrad. Jest jednak kroplą w morzu długów światowych, które szacuje się łącznie na blisko 63 bln dolarów, czyli prawie 260 bln zł!

Co ciekawe, pieniędzy na świecie w postaci not bankowych, monet, banknotów i zapisów elektronicznych przypisanych do kont bankowych jest w sumie stosunkowo niewiele więcej, bo około 81 bln dolarów (wyliczenia Jeff'a Desjardinsa - jednego z twórców projektu Visual Capitalist)
.

Prawie 90 proc. zadłużenia światowego należy do 49 krajów, których statystyki można znaleźć w serwisie nationaldebtclocks.org. To odpowiednik polskiego licznika długu, który w internecie aktualizuje Forum Obywatelskiego Rozwoju.

Największe długi, stanowiące blisko jedną trzecią ogółu, przypadają na Amerykanów. Zobowiązania rządu USA sięgają 20 bln dolarów, co w przeliczeniu na naszą walutę daje prawie 82 bln zł. Gdyby ktoś chciał zebrać taką kwotę w jednodolarówkach i układałby banknoty jeden na drugim, teoretycznie mógłby ułożyć z nich stos o wysokości 2 180 200 000 metrów (prawie 2,2 mln km). To więcej niż pięciokrotna odległość między Ziemią a Księżycem.

W bilionach dolarów liczone są też długi Japonii, Chin, Francji, Włoch, Niemiec, Wielkiej Brytanii i Hiszpanii. Daleko za nimi jest Polska, która w przeliczeniu na dolary ma mniej niż jedną czwartą biliona dolarów zobowiązań. Niemal identyczny wynik notuje Turcja.

Bilion złotych to niebagatelna kwota, ale w porównaniu do innych krajów wydajemy się być bezpieczni. Świadczą o tym m.in. w miarę pozytywne oceny agencji ratingowych. Przypomnijmy, że na początku grudnia amerykańska agencja Standard & Poor's, ta sama która na początku 2016 r. zaskoczyła wszystkich obniżką ratingu, podniosła Polsce perspektywę kolejnych ocen z negatywnej do stabilnej. W ubiegłym tygodniu neutralny werdykt wydały także Moody's i Fitch. Mając świadomość jak wyglądają finanse publiczne, w tym dług.

Taka argumentacja nie przekonuje jednak Andrzeja Rzońcy, eksperta FOR i byłego członka RPP. - Błędem jest twierdzić, że nie ma problemu długu publicznego w Polsce, bo jest on wciąż dużo niższy niż w większości krajów wysoko rozwiniętych, w tym w Niemczech, które są uważane przez inwestorów za bezpieczną przystań. Takie twierdzenie nie uwzględnia faktu, że nasz kraj nie jest jeszcze krajem wysoko rozwiniętym i ma mniejsze możliwości pozyskania dodatkowych wpływów z podatków, gdyby okazały się one niezbędne do terminowej spłaty długów - podkreśla ekonomista.

Wartość długu jest mocno uzależniona od wielkości gospodarki. Nie może więc dziwić fakt, że w rankingach zadłużenia przodują Amerykanie, Chińczycy czy Japończycy. Lepszym miernikiem, pokazującym jak poważnym problemem może być spłata zobowiązań, jest wskaźnik długu publicznego do PKB. Zgodnie przyznają to wszyscy eksperci.

- Na dług nie można patrzeć przez pryzmat nominalnych liczb, tylko względem jakiegoś punktu odniesienia, którym w tym przypadku jest wzrost gospodarczy - podkreśla Mariusz Trojak, ekspert Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego. Dodaje, że zupełnie innym ciężarem jest 10 mld euro długu dla gospodarki niemieckiej (122 euro na mieszkańca) i gospodarki estońskiej (7692 euro na mieszkańca, przy znacznie niższych płacach).

Polska jest jednym z niewielu krajów, które spełniają wymogi Unii Europejskiej w zakresie relacji długu do PKB. Dopuszczalnym progiem jest zadłużenie na poziomie 60 proc. Wskaźnik u nas wynosi 53,8 proc. Dla porównania, będąca dla nas często wzorem, niemiecka gospodarka jest zadłużona na 78 proc. W Wielkiej Brytanii wskaźnik oscyluje w okolicach 90 proc., podobnie jak średnia w całej strefie euro. W Stanach Zjednoczonych, we Włoszech czy Japonii już od dawna liczby są trzycyfrowe.

Po tym zestawieniu widać więc, że Stany Zjednoczone nie są jednak w aż tak trudnej sytuacji, jak wskazuje wartość nominalna długu. Również Chiny, których PKB rośnie rok rocznie w tempie prawie 7 proc., wypadają dużo lepiej. Dług po uwzględnieniu wzrostu gospodarczego w tym przypadku wynosi więc 67 proc., co jest wynikiem lepszym niż ma Malta, Węgry czy Słowenia.

Czterokrotnie gorszą sytuację od Polski według wskaźnika procentowego długu ma Japonia. To jedyny kraj, którego długi są ponad dwukrotnie większe od wypracowywanego PKB. Z tą jednak różnicą, że naszymi wierzycielami w jednej trzeciej są zagraniczni inwestorzy, którzy nie odpuszczą tych pieniędzy. W Kraju Kwitnącej Wiśni około 92 proc. zobowiązań jest zaś w krajowych rękach, co jest dla rządu bardziej komfortową sytuacją.

Kwoty zadłużenia poszczególnych krajów mogą przyprawiać o zawrót głowy. Często są one wręcz abstrakcyjne dla zwykłych obywateli. W praktyce są jednak bardzo realnym obciążeniem każdego z nich. W końcu to nie rządy zapłacą za długi.

Żeby spłacić wszystkie zobowiązania na raz, każdy Polak (od niemowlęcia po staruszka) powinien w tym momencie przekazać do budżetu 26 378 zł. Powinien się jednak pospieszyć, bo jutro będzie musiał dopłacić jeszcze 5-6 zł itd. To mniej więcej dziewięć średnich pensji netto. Dużo? Więcej od nas ma do opłacenia Czech, Węgier, Słoweniec czy Szwed.

Najwięcej długów "na głowę" przypada w Japonii - prawie 71 tys. dolarów, czyli około 290 tys. zł. Japończycy wyprzedzają Amerykanów (61,5 tys. dolarów). Dalej pojawiają się kraje nie obecne tak wysoko w poprzednich zestawieniach, czyli Singapur i Irlandia.

W tym zestawieniu nasz kraj wypada najlepiej ze wszystkich porównań, jest bowiem na 32 z 49 pozycji. Z tej perspektywy również najkorzystniej wygląda sytuacja Chin, które nominalnie mają do oddania ponad 5,5 bln dolarów. Wszystko przez ogromną populację kraju, która przekracza 1,3 mld ludzi. Długi więc ładnie się dzielą.

Różne spojrzenie na liczby związane z długiem wskazuje, że sytuacja Polski nie jest zła, a przynajmniej nie jest czymś nadzwyczajnym na tle innych krajów, z którymi mniej lub bardziej możemy i chcemy się porównywać. Na pewno jednak zmusza do refleksji nad przyszłą polityką rządu, który powinien mocniej skupić się na trzymaniu w ryzach finansów publicznych. Za to wdzięczne będą następne pokolenia, które ten ciężar będą musiały unieść.