Stan wyjątkowy, stan klęski żywiołowej? Takie możliwości ma rząd

Oba stany zakładają skierowanie dodatkowych sił w celu uniknięcie kryzysu, ale oba zakładają też ograniczenie działalności firm oraz zawieszenie niektórych swobód obywatelskich. Stan klęski i stan wyjątkowy mogą być wprowadzone na terenie całego kraju lub na konkretnych obszarach.

W przypadku wprowadzenia któregokolwiek stanu, rządzący muszą dokładnie rozpisać katalog restrykcji i obowiązków, jakie nakładają na obywateli i firmy. A wybór mają szeroki.

Wielu komentatorów tłumaczy brak wprowadzenia stanu klęski żywiołowej bądź wyjątkowego koniecznością wypłaty odszkodowań. To możliwe – bo przepisy nakładają na władze konieczność wyrównania strat poniesionych przez obywateli i firmy w związku z ograniczeniami.

Stan klęski żywiołowej

Decyzję o jego wprowadzeniu podejmuje rząd. Stan może trwać do 30 dni, jego przedłużenie wymaga zgody Sejmu. W obecnej sytuacji wprowadzenie stanu klęski uzasadniałoby "masowe występowanie chorób zakaźnych u ludzi". Ta definicja jest uszyta wprost pod epidemię.

Zgodnie z prawem walką z epidemią podczas stanu klęski miałyby się zająć samorządy.

Obecnie w rządowych rozporządzeniach dotyczących obostrzeń znajduje się wiele elementów wprost wyjętych ze stanu klęski żywiołowej. Są to m.in. zawieszanie działalności niektórych firm lub całych branż, obowiązek kwarantanny, zakazy i nakazy "określonego sposobu przemieszczania się" (choć obecnie są one bardzo nieprecyzyjne i niejasne – dotyczą seniorów i młodzieży), zakaz imprez masowych a także nakaz używania środków ochrony osobistej.

Prawo o stanie klęski żywiołowej dodatkowo dawałoby rządowi możliwość wprowadzenia reglamentowania żywności, zakazu podnoszenia cen. Ale z drugiej strony rząd musiałby też znieść ograniczenia dotyczące zgromadzeń religijnych – bo tego stan klęski nie zabrania.

Stan wyjątkowy

Wniosek o jego wprowadzanie składa rząd, sama decyzja należy do prezydenta. Stan może trwać do 90 dni, można go przedłużyć raz, na maksymalnie 60 dni – ale tylko za zgodą Sejmu. Stan wyjątkowy wprowadza się w "sytuacji szczególnego zagrożenia konstytucyjnego ustroju państwa, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego, […] które nie może być usunięte poprzez użycie zwykłych środków konstytucyjnych”.

Władza mogłaby tłumaczyć się albo bezpieczeństwem obywateli, albo koniecznością zaprowadzenia porządku – na przykład podczas coraz bardziej masowych protestów.

Prawo daje rządowi możliwość zastąpienia władz samorządowych, które nie radzą sobie z zagrożeniem, komisarzami.

W katalogu możliwych restrykcji jest godzina policyjna, użycie wojska do tłumienia niepokojów, zakaz zgromadzeń, imprez masowych, strajków, cenzura prewencyjna, kontrola rozmów telefonicznych i korespondencji (w tym elektronicznej).

Wprowadzenie stanu wyjątkowego daje też możliwość zawieszenia praw obywatelskich – na przykład organizowania wszelkich zgromadzeń, imprez masowych, strajków i akcji protestacyjnych. Na dodatek można zawiesić działalność wszelkich partii i stowarzyszeń, fundacji a nawet związków zawodowych oraz zakazać rejestracji nowych.