Czy USA obronią Polskę? Amerykański ekspert odpowiada wprost

Michał Wąsowski
 Wayne Sanders
Źródło zdjęć: © bens.org | money.pl • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Europejczycy mogą absolutnie liczyć na wsparcie Stanów Zjednoczonych – mówi w rozmowie z money.pl Wayne Sanders, starszy analityk Bloomberg Intelligence ds. bezpieczeństwa i emerytowany pułkownik armii USA, specjalizujący się w cyberbezpieczeństwie. – Stany Zjednoczone nie są w stanie samodzielnie radzić sobie z "wielką czwórką" – Chinami, Rosją, Iranem i Koreą Północną. I Europa też nie. Obie strony wiedzą to doskonale – dodaje.

  • Emerytowany pułkownik Wayne Sanders był jednym z topowych ekspertów amerykańskiej armii ds. zagranicznych operacji w cyberprzestrzeni;
  • Według Sandersa Europa nadal może ufać USA jako partnerowi w sprawach bezpieczeństwa, ale musi budować suwerenne zdolności obronne;
  • – Potrzebujecie 10 lat ciągłych inwestycji od 800 mld do biliona dolarów rocznie. Dopiero po takim czasie Europa zacznie realnie nadrabiać dystans między tym, co tradycyjnie dostarczały USA, a suwerennymi możliwościami, których teraz chce – ocenia ekspert;
  • – Jest różnica między tym, czy Rosja mogłaby rozpocząć wojnę, a tym, czy byłaby w stanie ją zakończyć na swoich warunkach. Ukraina pokazała, że w rosyjskiej armii są wyraźne pęknięcia – podkreśla Sanders;
  • Pokój jest możliwy, ale tylko dlatego, że Chiny i Rosja nie będą chciały iść na otwarte starcie z NATO, którego wydatki obronne rosną – uważa emerytowany pułkownik.

Michał Wąsowski, money.pl: Czy sojusz transatlantycki – europejsko-amerykański – jest dla Europy nadal wiarygodny? Mówiąc wprost: czy jako Europejczycy, w pana ocenie, wciąż możemy liczyć na wsparcie Stanów Zjednoczonych?

Wayne Sanders, starszy analityk ds. bezpieczeństwa w Bloomberg Intelligence, były pułkownik armii USA ds. cyberbezpieczeństwa: Odpowiedź brzmi: absolutnie tak. Wiem, jakie polityczne komentarze padały z ust prezydenta Trumpa, ale w dużej mierze odczytuję je jako jeden z najsilniejszych bodźców do podniesienia wydatków NATO z 3,5 do 5 proc. PKB. To właśnie dlatego, w mojej ocenie, on sam i sekretarz obrony Pete Hegseth mówili takie rzeczy – chodziło o wymuszenie dodatkowego wsparcia ze strony sojuszników.


DLA CIEBIE
Od pomysłu do inwestycji. Dotacje i finansowanie w praktyce

Ale przede wszystkim, Stany Zjednoczone nie są w stanie samodzielnie radzić sobie z "wielką czwórką" – Chinami, Rosją, Iranem i Koreą Północną. I Europa też nie. Obie strony wiedzą to doskonale, przynajmniej na poziomie wojskowym. Proszę spojrzeć, co stało się w lipcu – potwierdzenie artykułu 5. na spotkaniu w Ankarze. To jeden z kluczowych momentów. Dowództwo wysunięte V Korpusu Armii USA (V Corps Forward) nadal ma swoją siedzibę w Polsce. We wrześniu polscy i amerykańscy urzędnicy rozpoczęli rozmowy o wzmocnieniu obecności USA. A Kongres zawsze to wspierał.

I jak to wsparcie wygląda? W Europie patrzymy na to głównie przez pryzmat wypowiedzi Donalda Trumpa.

Jest kilka elementów Ustawy o upoważnieniu do wydatków na obronę narodową (NDAA) na rok 2026, które trzeba przytoczyć. Sekcja 1249 mówi, że liczba żołnierzy USA w Europie nie może spaść poniżej 76 tys. na dłużej niż 45 dni. Komisje sił zbrojnych Izby Reprezentantów i Senatu nigdy w tej sprawie nie ustąpiły. To jest sprawa mająca stabilne, ponadpartyjne poparcie. Przejęcie władzy przez demokratów niczego tu nie zmienia – wsparcie dla Europy pozostaje.

I nie chodzi tylko o żołnierzy, ale też o sprzęt. Nawet gdyby ktoś zdenerwował się i powiedział: "wycofuję to z Europy", to nie można zabrać z obszaru odpowiedzialności EUCOM-u (Dowództwo Europejskie Stanów Zjednoczonych – przyp. red.) niczego, co kosztuje powyżej 500 tys. dolarów, bez notyfikacji i zgody. A to jest proces trwający 60 dni lub dłużej. Zanim zapadłaby decyzja, podchwyciłaby to opinia publiczna i cała sprawa zostałaby pogrzebana.

Kolejnym bardzo ważnym sygnałem jest dla mnie działanie AUKUS (Australia, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone), przede wszystkim dzielenie się wiedzą i zdolnościami podwodnymi. Przekazywanie technologii okrętów podwodnych klasy Virginia – jednej z najściślej strzeżonych w Stanach – to jeden z najmocniejszych sygnałów, że Europa nadal może ufać USA, a USA nadal ufają swoim partnerom. Gdyby Waszyngton rzeczywiście się wycofywał z tych relacji, to właśnie AUKUS ucierpiałby jako pierwszy. Tymczasem Waszyngton tam podwoił stawkę. Zostało to wprost opisane jako jeden z największych środków budowy zaufania w obszarze bezpieczeństwa narodowego.

Niezależnie od tego zaufania – czy Europa nie była nieco naiwna, może nawet głupia, powierzając swoje bezpieczeństwo w takim stopniu partnerowi zza oceanu?

Powiedziałbym, że to było ryzyko, które właśnie zaczyna się spełniać. Europa była wtedy gotowa je podjąć, a dziś okazuje się, że być może nie było warto. Powstała łatana zdolność obronna, której w skali Europy brakuje synergii. Nie ma jasnej odpowiedzi na kwestie typu: "gdzie jest moja baza przemysłu obronnego; gdzie są obszary, w których chcemy się specjalizować".

Widać to do dziś, choćby na przykładzie FCAS (europejski program powietrznych systemów obronnych Francji, Niemiec i Hiszpanii – przyp. red.). Nawet jeśli zostawimy USA z boku, mamy w Europie wręcz konflikty o to, gdzie ma odbywać się produkcja. Dochodzi do tego zróżnicowany poziom wydatków w poszczególnych krajach, co dodatkowo komplikuje sprawy.

Załóżmy, że NATO i Europa wspólnie mówią: "musimy pójść na całość z obroną powietrzną". Nieważne, jakie systemy wybiorą, zaczyna się pytanie: gdzie mają powstać wspólne przedsięwzięcia, gdzie ulokować suwerenną zdolność produkcyjną, która sprosta wymaganej skali. To jedna z głównych przyczyn, dla których widzimy taki popyt na partnerów zagranicznych i na zagraniczne zakupy wojskowe w NATO – bo potrzebna skalowalność produkcji nie została jeszcze osiągnięta.

Czyli brakuje nam systemowego planowania na poziomie europejskim?

Tak. Zaczyna się już coś dziać, wystarczy spojrzeć na European Sky Shield. Są konkretne obszary, w których widać ruch – i to dobrze. Problem w tym, że to plan na dekadę. Jeśli chcecie realnie przesunąć wskazówkę w zamówieniach obronnych i strategii bazy przemysłowej, potrzebujecie 10 lat ciągłych inwestycji rzędu 800 mld do biliona dolarów rocznie. Dopiero po takim czasie Europa zacznie realnie nadrabiać dystans między tym, co tradycyjnie dostarczały USA, a suwerennymi możliwościami, których teraz chce.

Płk Wayne Sanders (z prawej) przekazuje władzę w 872. Batalionie Wywiadu Wojskowego, 2021 r.
Płk Wayne Sanders (z prawej) przekazuje władzę w 872. Batalionie Wywiadu Wojskowego, 2021 r. © Departament Wojny USA | Steven Stover

Straciliśmy w Europie mnóstwo czasu, mimo że mieliśmy sygnały ostrzegawcze: Gruzję w 2008 r., aneksję Krymu w 2014 r. Dziś już nikt nie ma wątpliwości, że zagrożeniem jest Rosja, ale przecież jeszcze po zajęciu Półwyspu Krymskiego Polska, Niemcy kupowały od Rosjan gaz, udawaliśmy, że nic więcej się nie stanie. Musiało dojść do wojny w Ukrainie, żebyśmy się obudzili. I teraz wszyscy zadajemy sobie, szczególnie w Polsce, pytanie: czy Rosja jest w stanie rozpocząć i prowadzić kolejną dużą wojnę?

Nigdy nie należy mówić, że takiej możliwości nie ma – więc tak, taka możliwość absolutnie istnieje. Proszę spojrzeć na rosyjską bazę przemysłu obronnego i skalę wydatków: 190 mld dolarów na wojsko w 2025 r., wzrost o 5,9 proc. w ujęciu realnym, do 7,5 proc. PKB. Rosyjska machina wojenna cały czas jedzie do przodu. Uważam też, że Putin w pewnym sensie polega już na tym mechanizmie – wojna z perspektywy przemysłowej jest w Rosji dobra dla biznesu.

Ale jest różnica między tym, czy Rosja mogłaby rozpocząć wojnę, a tym, czy byłaby w stanie ją zakończyć na swoich warunkach. Ukraina pokazała, że w rosyjskiej armii są wyraźne pęknięcia – zwłaszcza w zdolności do bliskiego zwarcia i zniszczenia przeciwnika. Rosja odnosiła sukcesy w przesuwaniu linii frontu wewnątrz Ukrainy, ale nie potrafiła zakończyć konfliktu na własnych warunkach. To pokazuje, że NATO – i Polska – ma zdolność, by pokrzyżować wiele z tego, co leży na stole. Czy Rosja może więc uderzyć? Jak najbardziej. Cały czas sonduje granice – widać drony wchodzące w polską przestrzeń powietrzną. Reakcja sojusznicza ze strony NATO – w moim odczuciu – była dobra, przynajmniej w zakresie wzmacniania suwerennych zdolności. NATO nie chciało angażować się w konflikt irański, ale w sprawie rosyjskiej interwencji w Europie pokazało, że potrafi działać.

Przy Krymie i wcześniejszych atakach myślenie brzmiało mniej więcej tak: "nic się nie stanie, bo USA i tak przyjdą i zakończą konflikt". Europa dziś zrozumiała, że potrzebuje własnego, suwerennego, strategicznego odstraszania i własnego pokazu siły przeciwko Rosji. To jeden z głównych powodów obecnego przyspieszenia.

Wojna konwencjonalna to jedna warstwa, drugą jest cyberbezpieczeństwo. Czy Rosja naprawdę posiada możliwości poważnego zakłócenia funkcjonowania Europy?

Rosja ma znaczące zdolności cybernetyczne. Proszę spojrzeć na to, czym dysponują w SVR i w GRU (cywilne i wojskowe agencje wywiadu rosyjskiego – przyp. red.). AI zaczęło odgrywać rolę elementu, który pozwala skalować te operacje – dlatego teraz poświęcamy temu tyle uwagi.

Realne są efekty kaskadowe. Można stworzyć precyzyjne cyberogniska, które wyłączą sieć energetyczną w konkretnym obszarze. Pytanie brzmi, czy da się to zrobić w skali całego kontynentu – i tu jest duża różnica między zdolnościami trwałymi a jednorazowymi. Czy mówimy o czymś, co po prostu wyłącza system, który trzeba potem naprawić i podnieść? Czy też tworzymy efekt cybernetyczny, który ma fizyczne konsekwencje? Te zdolności to dwie różne rzeczy. Systemy infrastruktury krytycznej bardzo różnią się od zwykłych sieci. Spowodowanie w nich fizycznych awarii wymaga unikalnych kompetencji. Ale Rosja jest jednym z nielicznych państw, które mają do tego i zdolności, i ekspertów. Z drugiej strony, wszyscy dziś modernizują infrastrukturę, by była jak najmniej podatna na te ataki. Trwa wyścig zbrojeń i wyścig cyfrowy.

Dzisiaj efekty tego wyścigu możemy obserwować w dwóch największych od lat konfliktach zbrojnych: wojnach w Ukrainie i Iranie. Który z nich zostawi głębszy, bardziej trwały ślad na porządku geopolitycznym świata?

Wojna w Ukrainie. W długim terminie to, co Rosja robi w Ukrainie, jest głównym motorem zmian w wydatkach obronnych, zamówieniach i infrastrukturze całej Europy. Niepokojące partnerstwa – między Rosją a Chinami – wpływają też na to, co dzieje się w regionie Indo-Pacyfiku.

Nie znaczy to, że Iran nie jest ważny. Konflikt ten wymusił realne zmiany w państwach Zatoki, podobne skale wzrostu wydatków obronnych, ale z innych powodów. W Ukrainie widzimy zagrożenia dronowe i przeciwdronowe podobne do irańskich, ale to postawa obrony powietrznej i postawa bezpieczeństwa NATO są tu najważniejsze. Iran określiłbym jako wywołujący globalne, ale krótkotrwałe szoki cenowe wokół cieśniny Ormuz. To też np. podniosło pozycję eksporterów takich jak Turcja, która zyskuje bardzo dużo w sektorze obronnym. Ale jeśli spojrzymy na cały długoterminowy porządek bezpieczeństwa, to większym problemem pozostaje Rosja.

Iran nadal jest uzależniony od rosyjskich i chińskich technologii oraz łańcuchów produkcyjnych. A kiedy ma się zdolność do wyprodukowania ponad 10 mln dronów rocznie, jak Rosja, a Ukraina celuje w 20 mln rocznie – mówimy o innej skali. Iran robi, co może, ale blokady i sankcje gospodarcze go ograniczają, więc zwraca się o rozwiązania do Rosji i Chin. Iran jest realnym zagrożeniem. Ale szerszy, długoterminowy obraz to Rosja.

Czy to oznacza, że porządek i pokój, które znaliśmy, pod wodzą USA i NATO – od upadku komunizmu w 1989 r. do rosyjskiej inwazji na Ukrainę – już się rozpadły, zakończyły się?

Czy ten porządek się skończył? Nie. Czy został zdefiniowany na nowo? Tak. Czy jest szansa na trwały pokój? Oczywiście, ale on przyjdzie przez strategiczne odstraszanie. Nawet gdyby wojna Rosji w Ukrainie zakończyła się jutro, to wydatki obronne dalej by rosły. Europa – jak sam pan powiedział na początku – zorientowała się, że 15–20 lat temu popełniła błąd inwestycyjny, oddając rozwiązanie swojego problemu bezpieczeństwa w ręce partnera zza oceanu. To się nie zmieni wraz z końcem wojny w Ukrainie.

Europa została przyłapana w defensywie i teraz musi odzyskać równowagę. Nie tylko po to, by się ochronić, ale też by zbudować wystarczającą siłę i zdolności do strategicznego odstraszania Rosji czy Chin. Pokój jest możliwy, ale tylko dlatego, że Chiny i Rosja nie będą chciały iść na otwarte starcie z NATO, którego wydatki obronne rosną. Jedyny element, który może być w tym przeszkodą, to zderzenie popytu na produkcję obronną z wydatkami na programy socjalne. Jak szybko i intensywnie mogą rosnąć wydatki obronne, to pewnie jedno z najważniejszych pytań, z jakimi będą musieli mierzyć się przywódcy państw europejskich przez najbliższą dekadę.

A jaka część tych wydatków powinna trafić do cyberbezpieczeństwa i AI? Wszak wspominaliśmy wcześniej o możliwościach atakowania w ten sposób Europy.

Zdecydowanie wydajemy za mało. Powiedziałbym, że trzeba by zwiększyć obecny poziom finansowania w tym obszarze o 10–15 proc., z kilku powodów. Po pierwsze – bardzo łatwo zatuszować, kto przeprowadza atak. W przypadku efektów niekinetycznych, zdarzeń ze "strefy szarej", aktor sponsorowany przez państwo może przeprowadzić znaczący cyberatak, a potem wszystkiemu zaprzeczyć, bo udowodnienie atrybucji jest bardzo trudne.

A nawet jeśli uda się udowodnić atrybucję, to co dalej? Nawet jeśli wykażemy, że za atakiem stoi dany kraj, to co NATO ma zrobić w odpowiedzi? Kolejny cyberatak? Podjąć działania kinetyczne (za pomocą siły fizycznej – przyp. red.)? Właśnie dlatego cyberprzestrzeń jest jedną z aren o największym stosunku efektu do kosztów, nie niesie wysokiego ryzyka wywołania odpowiedzi kinetycznej.

To też kwestia inwestycji prywatnych firm, nie tylko państwa?

Tak. Dlatego dziś tak ważne jest przyjrzenie się firmom cywilnym i zadanie pytania: jaka jest wasza finansowa podatność na cyberatak? Gdyby atak nastąpił, ile by was kosztował? Na rynku są już firmy, które pozwalają spółkom powiedzieć: "włamanie do naszych systemów kosztowałoby miliard dolarów". Kiedy więc szef bezpieczeństwa IT prosi o pięciomilionową inwestycję w cyberbezpieczeństwo, zarząd może stwierdzić, że warto, bo ma twardą liczbę po drugiej stronie. Jeśli dział IT nie przełoży tego na dane i nie przyjdzie z twardymi liczbami, to zarząd nie zareaguje na komunikat "to jest pilne, możemy zostać zaatakowani". Zareaguje na komunikat "oto kwota, którą straci pan z portfela, jeśli tego nie zrobi".

To na koniec muszę zapytać: jakie dziś są największe mity o bezpieczeństwie, w które powszechnie wierzymy?

Jeśli chodzi o cyberbezpieczeństwo, to mitem jest, że bez AI nie da się wygrać. Tymczasem jednym z najprostszych i najskuteczniejszych sposobów, w jakie przeciwnik dziś się włamuje, są wciąż poświadczenia: login i hasło. Podstawowa higiena cyfrowa – upewnij się, że twoim hasłem nie jest "hasło" albo "1234" – dalej ma kolosalne znaczenie. Bo kiedy dane logowania zostają przejęte, z poziomu sieci i systemu wygląda to tak, jakby pracownik po prostu wprowadzał jakieś zmiany ze swojego konta. Wtedy trzeba się opierać na analizie behawioralnej – np. "ten pracownik nigdy nie wprowadza zmian o północy". To zupełnie inny poziom badania niż wychwycenie wirusa czy szkodliwego oprogramowania w systemie.

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo w ogóle, popularnym mitem jest przekonanie, że drony są odpowiedzią na wszystko. W wojnie lądowej – jak na Ukrainie i w dużej mierze w konflikcie irańskim, ze względu na geografię – tak, są kluczowym elementem. Ale kiedy spojrzy się na konflikt na oceanach, na potencjalne starcie w Indo-Pacyfiku, drony nie będą tam odpowiedzią, bo nie latają wystarczająco daleko. Państwom dalej potrzebna jest dominacja morska. To, że ktoś jest państwem śródlądowym, nie zwalnia go z pytania o bezpieczeństwo morskie. Być może będzie je pokrywał przez partnerstwa z państwami mającymi dostęp do wybrzeża, ale ta kalkulacja i tak musi zostać wykonana. Do tego dochodzą kwestie obrony powietrznej czy precyzyjnych pocisków dalekiego zasięgu. Każdy kraj musi sobie na te pytania odpowiedzieć.

***

Emerytowany pułkownik Wayne Sanders był jednym z topowych ekspertów amerykańskiej armii ds. zagranicznych operacji w cyberprzestrzeni. Specjalizował się przede wszystkim w analizie wywiadowczej i planowaniu operacyjnym. Był dowódcą 782. Batalionu Wywiadu Wojskowego (Cyber), będącego częścią Dowództwa Wywiadu i Bezpieczeństwa Armii Stanów Zjednoczonych. Obecnie jest starszym analitykiem Bloomberg Intelligence ds. bezpieczeństwa.

Wybrane dla Ciebie