Co z budżetem po wyborach? Zapomnieli o rekompensacie dla TVP

Po wyborach nowy Sejm przyjmie budżet państwa na 2024 r. Zdaniem konstytucjonalistów, nawet jeśli będzie to ta sama ustawa, która jest obecnie procedowana, przyszły rząd będzie musiał złożyć ją ponownie, a parlament uchwalić w ciągu czterech miesięcy.

Przepis ten, zdaniem byłego ministra finansów, a obecnie przewodniczącego Rady Programowej Instytutu Finansów publicznych prof. Pawła Wojciechowskiego, powoduje, że nowy rząd będzie zmuszony do pracy nad starym projektem, utworzonym jeszcze w bieżącej kadencji.

- Przygotowana przez PiS ustawa na 2024 r. to budżet pożegnalny. Nie wiadomo tylko, czy będzie on pożegnalny dla PiS, czy dla opozycji - zastanawia się w rozmowie z money.pl prof. Wojciechowski, dodając, że "być może dlatego ma on tak wiele braków, które można uzupełnić w trakcie prac w Sejmie już po wyborach".

Ekspert przypomina, że od tego, kto będzie tworzył przyszły budżet państwa (a raczej go poprawiał) zależy m.in. los mediów publicznych. PiS nie wpisał w tym roku do ustawy rekompensaty abonamentowej dla TVP oraz dla Polskiego Radia. Od 2020 r. nadawcy publiczni otrzymywali co roku po prawie 2 mld zł. To koło ratunkowe dla ich finansów.

Przypomnijmy: rekompensata abonamentowa była do tej pory kompetencją ministra finansów, który na wniosek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (KRRiT) przekazywał publicznym mediom papiery skarbowe jako rekompensatę za utracone wpływy m.in. z opłat abonamentowych.

W ustawie na 2022 r. zaznaczono, że wartość tych papierów ma wynieść 1,995 mld zł. W obecnym projekcie ustaw budżetowych tego zapisu już nie ma.

Jak wyliczył portal wirtualnemedia.pl, rekompensata stanowiła ponad połowę budżetu TVP. W ubiegłym roku przychody publicznego nadawcy telewizyjnego co prawda wzrosły o 7,2 proc. do kwoty 3,25 mld zł, ale znacząco wzrosły też koszty - o 21,7 proc., wynosząc 3,12 mld zł.

W przypadku TVP zysk netto finalnie wyniósł 3,89 mln zł. I to przy rekompensacie na poziomie 1,71 mld zł oraz 330 mln zł z opłat abonamentowych. W tym roku TVP spodziewa się już straty na poziomie co najmniej 171 mln zł.

Z kolei Polskie Radio wypracowało w 2022 r. przychody na poziomie 354 mln zł, ale strata sięgnęła prawie 20 mln zł. Rozgłośnia otrzymał od KRRiT 159,95 mln zł z opłat abonamentowych i 125,92 mln zł w ramach rekompensaty. Stanowiło to 80,58 proc. budżetu nadawcy.

Zdaniem prof. Wojciechowskiego, jeśli w przyszłorocznym budżecie media publiczne nie otrzymają wsparcia, "czeka je konieczność restrukturyzacji lub popadnięcie w długi". Wpływy z reklam nie wystarczą na pokrycie wydatków.

Jeśli walkę wyborczą wygra PiS, będziemy mieli kontynuację obecnej polityki - rząd będzie mógł dodać do projektu brakujące zapisy, lub nowelizować ustawę w ciągu roku podatkowego. Tak właśnie było w 2020 r., kiedy rządzący dosypali mediom publicznym 1,95 mld zł już w trakcie roku podatkowego.

Ministerstwo Finansów nie wyklucza powtórki sprzed trzech lat. Pieniądze miałyby pochodzić z rezerwy głównej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Również w przypadku, gdyby to opozycja przejęła władzę, media publiczne "się nie wykrwawią", chociaż czeka je pewnie przymusowe odchudzanie.

- Nie sądzę, by opozycja chciała likwidować media publiczne, a tym grozić będzie odebranie im rekompensat - mówi nam jeden z ekspertów, prosząc o anonimowość. Przypomina, że media publiczne są narzędziem, które będzie służyło także nowej władzy.

Prof. Wojciechowski zwraca z kolei uwagę, że wysłany do Rady Dialogu Społecznego projekt budżetu na przyszły rok różni się pod wieloma względami od projektów z lat poprzednich. Jego zdaniem premier Morawiecki mógł przestraszyć się zarzutów o niegospodarność i dokonał próby konsolidacji finansów, które były wyrzucane do funduszy pozabudżetowych, a których gwarantem jest Skarb Państwa.

Pieniądze pozyskiwane w tych funduszach są droższe w obsłudze niż dług generowany bezpośrednio przez Skarb Państwa. Płacimy za to dodatkowo kilka miliardów złotych rocznie.

Zdaniem głównego ekonomisty Konfederacji Lewiatan, Mariusza Zielonki, największy problem z budżetem na 2024 r. nie dotyczy braku rekompensaty dla mediów publicznych. Znacznie większym problemem jest to, że dokument opiera się na nierealnych założeniach dotyczących m.in. dochodów państwa, w tym szczególnie wzrostu podatku VAT, który jeszcze w tym roku ma wynieść 35 mld zł w stosunku do roku 2022.

Nie wiem, co musiałoby się stać w gospodarce, aby z nadwyżki VAT wynoszącej około 8 miliardów złotych, którą mieliśmy do końca lipca bieżącego roku, przeskoczyć do 35 miliardów na koniec 2023 roku - mówi Zielonka.

Ekonomista dodaje, że przyszły rząd - bez względu na to, kto go utworzy - zacznie sprawowanie władzy z obciążeniem w postaci deficytu budżetowego na poziomie 4,5 proc. PKB. W ocenie Zielonki nikt nie odważy się zredukować wydatków na obronność i ochronę zdrowia. Zostaje zatem przygotowywanie się na tzw. twarde lądowanie, czyli procedurę nadmiernego deficytu, którą najprawdopodobniej Komisja Europejska w stosunku do Polski uruchomi. To z kolei oznacza twardą dyscyplinę wydatkową i ostre cięcia, np. wydatków socjalnych oraz ryzyko niespełnienia obietnic wyborczych.

Katarzyna Bartman, dziennikarz money.pl