MSWiA w ubiegłym roku ogłosiło uruchomienie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLiOC) na lata 2025-2026. Zaplanowano w nim łącznie blisko 34 mld zł, z czego blisko 10 mld zł dla samorządów. Jednym z głównych celów jest ewidencja, remont lub stworzenie budowli ochronnych, czyli np. schronów lub punktów schronienia.
Ma to związek z rosnącym napięciem w regionie i zagrożeniem działań ze strony Rosji pod progiem otwartej wojny.
W lutym tego roku MSWiA zapowiedziało masowe inwestycje w budowle ochronne. We wrześniu okazało się, że jest problem z wydawaniem pieniędzy w ramach POLiOC.
Co gdy zawyją syreny? Sprawdziliśmy to w 600-tysięcznym mieście
"Główną przyczyną niskiej absorpcji środków jest sztywny podział środków pomiędzy obszary Programu, uniemożliwiający dysponentom sprawne reagowanie na dynamicznie zmieniające się uwarunkowania rynkowe i wykonawcze. Szczególne trudności i niską dynamikę wydatków zidentyfikowano w obszarze 1 (Obiekty zbiorowej ochrony). Wynika to bezpośrednio z długotrwałości procesu zamówień publicznych oraz procesów inwestycyjno-budowlanych" – wyjaśniło MSWiA w projekcie uchwały, która ma usprawnić mechanizm wydawania pieniędzy.
Niecałe 6 tys. budynków ochronnych z zielonym światłem
Poprosiliśmy MSWiA o dane, ile w ramach POLiOC 2025-2026 zbudowano punktów schronienia i schronów, a ile jest w przygotowaniu. Resort na to pytanie nie odpowiedział i odesłał nas do wojewodów. Odpowiedział jednak w kwestii wniosków o dofinansowanie.
"Wojewodowie są zobowiązani, by przesyłać do MSWiA wnioski zaopiniowane pozytywnie, które dotyczą inwestycji budowlanych oraz inwestycji zakupowych powyżej 50 tys. zł. Do 30 września br. eksperci MSWiA pozytywnie zaopiniowali około 5,9 tys. projektów inwestycji budowlanych o łącznej wartości ok. 4,1 mld zł oraz ok. 13 tys. zakupów inwestycyjnych powyżej 50 tys. zł każdy o łącznej wartości 3,3 mld zł" – czytamy w odpowiedzi MSWiA na pytania money.pl.
"Łącznie do MSWiA wpłynęło ponad 26,7 tys. wniosków. Pozytywna ocena tych projektów oznacza, że mogą być one realizowane w bieżącym roku budżetowym lub kolejnych latach" – podaje resort.
Ochrona ludności w Poznaniu
Poprosiliśmy poszczególne miasta o informacje, ile pieniędzy zdobyły w ramach POLiOC i na co te pieniądze wydały albo wydadzą. Pokazują zróżnicowany poziom zaawansowania prac. Zaznaczmy, że nie wszystkie samorządy jeszcze odpowiedziały, z Warszawą na czele.
Poznań, jak podaje Bartosz Prociuk, kierownik Oddziału Spraw Obronnych i Obrony Cywilnej Wydziału Zarządzania Kryzysowego i Bezpieczeństwa Urzędu Miasta Poznania, w POLiOC uzyskał łącznie 61,5 mln zł, w tym 16,8 mln zł na budowle ochronne.
– W 2026 r. tylko w ramach obszaru I (budowle ochronne – red.) po podpisaniu umowy oraz kolejnych aneksów, w związku z wprowadzonymi zmianami i aktualizacją kosztów, wartość umowy wynosi obecnie 16 306 528,00 zł. Wartość ta może ulec zmianom z uwagi na to, że jeszcze nie wszystkie jednostki podpisały umowy z wykonawcą lub niektóre aneksy są jeszcze w przygotowywaniu przez Wojewodę Wielkopolskiego – informuje Prociuk.
Przedstawiciel poznańskiego magistratu wymienia całą listę inwestycji w budowle ochronne, które zostaną wykonane. Dokumentacja projektowa jest przygotowywana dla 12 lokalizacji, w tym dwóch przedszkoli, pięciu podstawówek, trzech liceów, szpitala miejskiego oraz Politechniki Poznańskiej.
Dużo dłuższa lista jest dla dokumentacji przedprojektowej. Na liście jest m.in. kilkanaście placówek medycznych, ok. 30 lokalizacji Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Mieszkaniowej, ok. 100 adresów wskazanych przez Poznańskie Towarzystwa Budownictwa Społecznego, dwa DPS-y, trzy placówki medyczne oraz 11 budynków pod jurysdykcją Zarządu Komunalnych Zasobów Lokalowych.
– Trwają również prace budowlane w nowej siedzibie Teatru Muzycznego przy ul. Skośnej 1 – podaje Prociuk, a w kwestii wskazania, ile miejsc zapewnią wspomniane inwestycje, odpowiedział, że to będzie wiadomo po wykonaniu prac projektowych.
Kilkaset miejsc ukrycia we Wrocławiu
Joanna Bisiecka z Centrum Zarządzania Kryzysowego we wrocławskim magistracie w odpowiedzi na pytania money.pl informuje, że w ramach POLiOC Wrocławowi przyznano dotację o łącznej wartości ok. 28,4 mln zł.
– Trwa przegląd dotychczasowych budowli ochronnych. Do 22 września br. Wydział Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego skierował do sprawdzenia 225 zleceń. Dla 188 budowli ochronnych uzyskano już stanowiska z oceną. W przypadku części obiektów konieczne jest wykonanie specjalistycznych ekspertyz, które pozwolą określić zakres ewentualnych prac – informuje Bisiecka.
Dodaje, że "równolegle przygotowywane są działania dotyczące miejsc doraźnego schronienia oraz uwzględniania obiektów zbiorowej ochrony w nowych inwestycjach".
– Na obecnym etapie nie można wskazać jednej ostatecznej liczby miejsc, ponieważ część obiektów jest jeszcze na etapie weryfikacji technicznej i przygotowywania ekspertyz. W nowych inwestycjach planowane są obecnie m.in. trzy ukrycia, które pomieszczą łącznie około 900 osób. Ponadto trwa typowanie miejsc doraźnego schronienia. Spośród 90 analizowanych obecnie obiektów 18 na dzień 22 września spełnia podstawowe kryteria konstrukcyjno-wytrzymałościowe. Po zakończeniu wstępnej weryfikacji zostaną przygotowane ekspertyzy określające zakres niezbędnych prac – zaznacza Bisiecka.
Wnioski odrzucone w Krakowie
"Z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej w 2025 r. miasto Kraków wydatkowało przyznane środki dotacyjne na łączną kwotę (bez wkładu własnego) 31,2 mln zł, w tym ok. 678 tys. zł (bez wkładu własnego) przeznaczono na finansowanie zadań z obszaru 1, tj. obiekty zbiorowej ochrony" – to z kolei odpowiedź od Piotra Subika z biura prasowego krakowskiego urzędu miasta.
Urzędnik informuje, że w ramach POLiOC wyremontowano już miejsca tymczasowego ukrycia na terenie dwóch miejskich obiektów, a także opracowano projekt techniczny adaptacji tunelu technologicznego jako miejsca tymczasowego ukrycia w trzeciej lokalizacji.
W Krakowie pojawił się jednak problem. Subik podaje, że w pierwszym tegorocznym naborze miasto złożyło wnioski o dotacje na 35 budowli ochronnych na łączną kwotę (bez wkładu własnego) ok. 8,6 mln zł, w tym 32 wnioski na wykonanie ekspertyz technicznych obiektów budowlanych oraz trzy wnioski na wykonanie dokumentacji budowlanej lub projektowej.
– Wszystkie wnioski dotyczące obiektów zbiorowej ochrony zostały odrzucone przez Małopolski Urząd Wojewódzki – informuje przedstawiciel magistratu.
W drugiej turze naboru miasto złożyło do tej pory sześć wniosków dotacyjnych na kwotę (bez wkładu własnego) prawie 6 mln zł, w tym trzy wnioski na przeprowadzenie ekspertyz technicznych na kwotę 206 tys. zł (bez wkładu własnego).
Tajna wiedza dot. budowli ochronnych w Łodzi
Łódź była najbardziej oszczędna w podawaniu informacji o tym, gdzie i ile budowli ochronnych zostało zbudowanych lub jest w przygotowaniu. Łódzki magistrat – inaczej niż inne miasta – twierdzi, że jest to wiedza tajna.
"Przepisy ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej – w szczególności art. 28 oraz art. 113 – nakładają istotne ograniczenia nie tylko w zakresie udostępniania wykazów adresów i pojemności, ale również w obszarze przekazywania szczegółowych danych dotyczących zakupywanego sprzętu i wyposażenia" – informuje Urząd Miasta Łodzi.
Co więcej, UMŁ wyjaśnia, że informacji na temat tego, gdzie i jakie inwestycje w budynki ochronne są realizowane, nie ujawnia "z uwagi na konieczność zagwarantowania realnego bezpieczeństwa osobom korzystającym ze schronień".
Dowiadujemy się jednak, że w Łodzi prowadzone są dotowane z POLiOC zadania o łącznej wartości ok. 22,1 mln zł, a także że miastu przyznano w 2025 r. blisko 2,5 mln zł na obiekty zbiorowej ochrony, przy czym – jak wspomnieliśmy – nie podano, na co te pieniądze mają faktycznie być spożytkowane.
Więcej pieniędzy na schrony, punkty schronienia i ukrycia w Polsce
Rząd we wtorek przyjął projekt uchwały dotyczącej Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031. Plan zakłada wydatki w wysokości 102,4 mld zł, w tym ok. 30 mld zł dla samorządów.
Program ma zapewnić ciągłość systemu ochrony ludności przez pięć lat. Donald Tusk zapowiedział, że pieniądze zostaną przeznaczone przede wszystkim na inwestycje, a nie wyłącznie na doraźne zakupy wyposażenia.
– Samorządy bardzo intensywnie domagały się, aby ten program był dłuższy i mocniej sfinansowany – powiedział premier.
Plan obejmuje m.in. szkolenia personelu, zabezpieczenie podstawowych usług i dostępu do najważniejszych zasobów w sytuacjach kryzysowych. Przewidziano także zakup sprzętu do ewakuacji, rozwój bezpiecznej łączności oraz systemów ostrzegania i alarmowania. Rząd chce również odbudowywać miejsca schronienia, wzmacniać zabezpieczenie medyczne i prowadzić edukację dotyczącą zagrożeń oraz dezinformacji.
Podział pieniędzy dla samorządów ma uwzględniać liczbę mieszkańców, a dodatkowe wsparcie będzie możliwe dla województw wschodnich, położonych bliżej potencjalnych zagrożeń. Finansowanie uzupełnią m.in. Fundusz Modernizacji Bezpieczeństwa Publicznego i Ochrony Ludności, fundusze unijne oraz Fundusz Bezpieczeństwa i Obrony. W realizację programu mają włączyć się także organizacje społeczne i przedsiębiorcy.
